Thay vì viễn cảnh các thực thể trí tuệ nhân tạo (AI) nổi loạn được cho là sẽ giết chết tất cả chúng ta, Bắc Kinh lại có một cơn ác mộng cấp bách hơn: công nghệ này có thể giúp con người xé toạc xã hội trước.

Sau khi Thung lũng Silicon dành tuần qua để khuấy động nỗi sợ hãi về việc AI hủy diệt nhân loại, Trung Quốc đã bác bỏ những gì họ coi là "gieo rắc nỗi sợ hãi". Bộ trưởng An ninh Quốc gia Trần Nhất Tân (Chen Yixin) cũng đã chấp bút một bài luận vào Chủ nhật, hé lộ một số nỗi sợ hãi lớn nhất của quốc gia này. Bài viết không đề cập đến sự tuyệt chủng của loài người. Mối quan tâm hàng đầu là công nghệ này có thể phá hoại sự ổn định xã hội thông qua deepfake, các hoạt động gây ảnh hưởng và chiến tranh nhận thức trên quy mô lớn. Thứ hai là các mối đe dọa mạng có thể giúp việc thu thập thông tin nhạy cảm và cá nhân trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Một sự việc gần đây cho thấy hai rủi ro đó có thể song hành cùng nhau. Đầu tháng này, một nhóm nhỏ các nhà nghiên cứu an ninh mạng ở California đã công bố những phát hiện cho thấy họ đã có thể mô phỏng một vụ xâm nhập lớn vào WeChat, siêu ứng dụng đóng vai trò như cơ sở hạ tầng kỹ thuật số quan trọng cho cuộc sống hàng ngày ở Trung Quốc. Calif, công ty có trụ sở tại Palo Alto đã công bố mối đe dọa được gọi là "WeWorm", xác nhận rằng công ty mẹ của WeChat là Tencent Holdings Ltd. đã giảm thiểu rủi ro này.

Tuy nhiên, màn trình diễn của họ vẫn đủ đáng lo ngại để khiến các quan chức Bắc Kinh phải mất ngủ: nhóm nghiên cứu đã trình bày chi tiết cách họ có thể sử dụng các công cụ AI để tạo ra một lỗi có khả năng chiếm toàn quyền kiểm soát một tài khoản WeChat trong vài giây. Tất cả những gì một người dùng bình thường nhìn thấy là một cuộc gọi đến từ một người trong danh bạ của họ.

Dù vậy, vẫn có lý do để hy vọng. Việc tiết lộ thông tin với Tencent đã diễn ra suôn sẻ và không có trục trặc kỹ thuật nào, ông Bruce Dang của Calif cho tôi biết qua email, đồng thời nói thêm rằng các kỹ sư đã phản ứng nhanh và các vấn đề đã được "khắc phục nhanh chóng". Một thảm họa có thể gây bất ổn cho nền tảng được hơn một tỉ người sử dụng để kinh doanh, thanh toán hàng hóa và liên lạc đã được ngăn chặn nhờ sự hợp tác xuyên biên giới nhanh chóng.

Trong một bài đăng trên blog, Tổng Giám đốc (CEO) của Calif, ông Thai Duong, đã mô tả thử nghiệm này như một "lời kêu gọi Hoa Kỳ, Trung Quốc và các chính phủ khác cùng hợp tác với ngành công nghiệp tư nhân để phát triển và triển khai AI" một cách an toàn. Đáng chú ý nhất, ông nói thêm rằng việc đổ lỗi cho AI và hạn chế sự phát triển hơn nữa của nó là "bài học sai lầm". Các lỗ hổng đã tồn tại sẵn, điều thay đổi là AI có thể "tìm và sửa chúng". Nói cách khác, sự việc WeChat không phải là về việc làm chậm cuộc đua, mà là biến sự minh bạch thành một con đường khả thi được chấp nhận về mặt chính trị ở cả Washington và Bắc Kinh.

Bất chấp những cảnh báo ngày tận thế ngày càng tăng từ Thung lũng Silicon, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nhấn mạnh lời kêu gọi của Bắc Kinh về một "hệ sinh thái mở cho AI" trong bài phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh BRICS ở New Delhi vào Chủ nhật. Ông Tập kêu gọi một khuôn khổ quản trị "dựa trên sự đồng thuận", nghĩa là không chỉ Mỹ quyết định các quy tắc. Điều này phù hợp với việc quan chức tình báo hàng đầu của ông, Trần Nhất Tân, đồng thời kêu gọi hợp tác toàn cầu về rủi ro, trong khi tránh cho phép một quốc gia độc quyền sức mạnh AI (một lời chỉ trích ngầm nhắm vào Mỹ). Bắc Kinh có thể sẽ không đồng ý với một lệnh tạm dừng do Washington yêu cầu, nhưng nếu muốn dẫn đầu thế giới về công nghệ, họ phải sẵn sàng hợp tác với các quốc gia khác về những mối đe dọa mà ít nhất cả hai bên đều có thể đồng thuận. Làm như vậy có thể không ngăn chặn được cuộc đua, nhưng đó là một bước đi nhỏ để khiến nó bớt liều lĩnh hơn nhiều.

Khẩu hiệu mới nhất về an toàn ở Mỹ là cụm từ sáo rỗng đến khó tin "điều tiết tốc độ phát triển tiên phong" (pace the frontier), một đề xuất đầy biệt ngữ từ ông Dario Amodei của Anthropic PBC đã nhận được sự đồng thuận hiếm hoi từ Sam Altman của OpenAI và Elon Musk của xAI. Một tuyên bố ủng hộ khái niệm này đã thu thập được hơn một nghìn chữ ký từ gần như tất cả các công ty AI hàng đầu của Thung lũng Silicon. Nhưng dường như rất ít người biết điều đó thực sự có nghĩa là gì. Nếu họ thực sự lo ngại về việc AI tự cải tiến sẽ kết liễu nhân loại, thì những lời kêu gọi mơ hồ về việc làm chậm lại là một phản ứng yếu ớt đáng kể.

Tuy nhiên, lợi ích của các công ty này là nên dành ít tài nguyên hơn để cố gắng xây dựng một vị Chúa máy móc và dành nhiều hơn để đảm bảo rằng sản phẩm của họ không bị lạm dụng. Họ không thể vừa tung ra vũ khí mạng và đồng thời bán các biện pháp phòng thủ. Thay vì một sự "điều tiết" được cho là do chính họ đặt ra, các nhà hoạch định chính sách phải yêu cầu sự minh bạch tối đa về những rủi ro mà họ đang thấy hiện nay, chứ không phải là những tiết lộ sau nhiều tháng kể từ khi sự cố xảy ra.

Công bằng mà nói, chính ông Amodei cũng đã ủng hộ điều này trong bản tuyên ngôn dài hơn 3.800 từ của mình, được công bố sau khi một nhân viên của ông nghỉ việc và gióng lên hồi chuông cảnh báo rằng những người xây dựng AI tin rằng nó có thể "giết chết tất cả chúng ta". Bất kể họ đưa ra cam kết nào, ông Amodei nói: "Công chúng xứng đáng được biết chuyện gì đang xảy ra". Ông ấy đã đúng.

Bắc Kinh và Washington có thể không đồng thuận về nhiều vấn đề khi nói đến quản trị AI. Nhưng sự việc WeChat là một dấu hiệu cho thấy việc chia sẻ rủi ro xuyên biên giới là có thể. AI đã thay đổi internet và quyền riêng tư như chúng ta đã biết. Hãy tưởng tượng một cuộc tấn công mạng phơi bày mọi thông tin liên lạc riêng tư bạn từng gửi và sự hỗn loạn mà nó sẽ gây ra cho các doanh nghiệp và cộng đồng. Việc tạo ra các kênh để các nhà nghiên cứu và công ty chia sẻ những gì họ đang thấy và gắn cờ các mối đe dọa mới nổi sẽ tự khắc kiềm chế một số động lực của cuộc đua và tạo ra một cơ hội cho các cuộc tranh luận khó khăn hơn.

Nếu Mỹ và Trung Quốc không thể hợp tác về những nguy cơ đã hiện hữu, thì có rất ít hy vọng họ sẽ quản lý được những nguy cơ mà chính những người tạo ra AI cảnh báo có thể là dấu chấm hết cho tất cả chúng ta.