Những người hoài nghi về cơn bùng nổ đầu tư vào AI đang càng củng cố lập trường của mình. Tỉ phú Ray Dalio tuần trước cảnh báo bong bóng này đang tiến gần điểm vỡ, trong khi Michael Burry, người nổi tiếng với thương vụ đặt cược chống lại thị trường trước đây, đã đẩy sớm thời điểm cho luận điểm bi quan của mình. Nỗ lực thành lập thêm một quỹ đầu tư mạo hiểm tập trung vào AI trị giá 100 tỉ USD của nhà sáng lập SoftBank Group Corp. Masayoshi Son sẽ chỉ tiếp thêm đạn dược cho những người hoài nghi.

Son đang tìm cách huy động tới 100 tỉ USD từ các quốc gia vùng Vịnh. Theo Financial Times, ông sẽ sử dụng số tiền này để thành lập một quỹ chuyên mua lại các công ty, sau đó ứng dụng AI và những công nghệ tiên tiến khác để chuyển đổi hoạt động của họ.

Đây sẽ không phải là một lời chào mời dễ dàng. Các nhà đầu tư trong khu vực hiểu quá rõ thành tích của quỹ Vision Fund trị giá 100 tỉ USD đầu tiên của SoftBank. Quỹ được thành lập vào năm 2017, với sự hậu thuẫn lớn từ Quỹ Đầu tư Công của Saudi Arabia và Mubadala của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Sau đó là một loạt vụ đổ vỡ đình đám, trong đó có vụ niêm yết thất bại của WeWork vào năm 2019 và sự sụp đổ của startup tài trợ thương mại Greensill vào năm 2021. Kể từ khi thành lập đến hết tháng 6, quỹ này tạo ra 26,6 tỉ USD lợi nhuận trên giấy, một kết quả khó có thể xem là nổi bật sau gần một thập kỷ đầu tư.

Việc Son sẵn sàng quay lại Trung Đông, chấp nhận các cuộc đàm phán khó khăn và khả năng bị từ chối, cho thấy một vấn đề lớn hơn. Ngay cả SoftBank, một trong những tập đoàn nhiệt thành tin tưởng AI nhất, cũng đang chật vật biến các khoản đầu tư thành lợi nhuận. Thị trường đại chúng không còn sẵn sàng chấp nhận những mức định giá trên trời. OpenAI, công ty mà Son đã rót 65 tỉ USD, sẽ không niêm yết trong năm nay. SB Energy Corp., công ty con đang theo đuổi dự án trung tâm dữ liệu có quy mô dự kiến lớn nhất thế giới tại Ohio, đã trì hoãn kế hoạch niêm yết trong bối cảnh các nhà đầu tư phản đối mức định giá 50 tỉ USD mà các ngân hàng tư vấn đề xuất. Con đường thoái vốn của những kỳ lân khổng lồ này đang ngày càng thu hẹp.

Trong khi đó, khi lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng, các chủ nợ đang định giá lại rủi ro, đặc biệt đối với bất kỳ khoản đầu tư nào liên quan đến AI. SoftBank đang phải trả mức lợi suất cao kỷ lục cho các trái phiếu rác của mình và đã đồng ý bảo lãnh một khoản vay ký quỹ 10 tỉ USD được bảo đảm bằng cổ phiếu OpenAI, một cấu trúc bất thường vì khoản nợ này vốn đã có tài sản thế chấp. Với bảng cân đối kế toán chịu nhiều sức ép, SoftBank gần như đã đẩy hoạt động tài trợ thông thường đi xa nhất có thể. Tập đoàn ngày càng phải vét đến những nguồn tài trợ cuối cùng.

Tình thế này không chỉ giới hạn ở SoftBank. Mọi khoản đầu tư rốt cuộc đều dựa trên ba yếu tố: lợi nhuận kỳ vọng, chi phí vốn và thời gian cần thiết để thu hồi tiền. Cả ba yếu tố này ngày càng đi ngược lại luận điểm rót thêm vốn vào AI.

Dù vậy, việc các nhà đầu tư Trung Đông vẫn cân nhắc những lời chào mời của Son là điều đáng chú ý. Tôi cho rằng điều này không phản ánh kỷ luật đầu tư lỏng lẻo, mà là triển vọng mua được tài sản với giá hời. SoftBank từng làm như vậy trước đây. Tập đoàn đã chuyển các tài sản hiện hữu vào Vision Fund do Saudi Arabia hậu thuẫn theo giá vốn, như một phần khoản đóng góp của mình, và Son có thể lặp lại cách làm đó. Khoản đầu tư 35 tỉ USD đầu tiên của ông vào OpenAI chắc chắn mang lại lợi nhuận đáng kể. Mua lại quyền hưởng những khoản lợi nhuận đó với mức giá hấp dẫn sẽ là một lựa chọn hợp lý. Nhưng điều đó sẽ giống một thương vụ đầu tư vào tình huống đặc biệt hơn là một lá phiếu ủng hộ mạnh mẽ dành cho làn sóng đầu tư AI tiếp theo.

Phát biểu tại hội nghị Forbes Global CEO ở Singapore tuần trước, Dalio đưa ra một nhận xét đáng chú ý: "Ai cũng nói 'tôi trị giá 1 tỉ USD', nhưng được rồi, hãy thử tiêu số tiền đó đi... bạn phải bán tài sản thì mới có tiền, và đó là lý do bong bóng thường bị chọc thủng."

Quả thực, hãy thử biến những tỉ USD trên giấy này thành tiền mặt. Việc Son ngày càng vất vả tìm kiếm nguồn vốn mới có thể tự nó là dấu hiệu cho thấy chu kỳ đầu tư AI đang bước vào giai đoạn cuối.