SpaceX của Elon Musk đã làm thay đổi lĩnh vực cung cấp internet từ không gian. Giờ đây, ông tiếp tục thách thức một ngành có các doanh nghiệp lâu năm thống lĩnh, với kế hoạch xây dựng mạng di động mặt đất để cạnh tranh với Verizon Communications Inc., T-Mobile US Inc. và AT&T Inc.

Ý tưởng là kết hợp mạng internet băng thông rộng vệ tinh Starlink của SpaceX với các ăng-ten di động mới, kết nối cáp quang và hạ tầng mặt đất khác, giúp điện thoại thông minh thông thường kết nối liền mạch với tín hiệu từ cả mặt đất lẫn không gian.

Kết quả có thể là một mạng lưới có độ phủ chưa từng có, khiến những vùng mất sóng di động trở thành chuyện quá khứ. Mạng lưới dự kiến mang tên Starlink Mobile này cũng sẽ hỗ trợ tham vọng biến đế chế kinh doanh của Musk thành một thế lực về trí tuệ nhân tạo.

Starlink Mobile khác gì so với các nhà mạng như AT&T?

Starlink Mobile sẽ hoạt động như một dịch vụ di động thông thường, nhưng kết nối thêm với các vệ tinh SpaceX bay cách Trái Đất khoảng 300 dặm để phủ sóng những nơi có tín hiệu di động yếu hoặc không có sóng. Theo bản đồ của Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), những vùng lõm sóng này thường nằm rải rác ở nông thôn, đặc biệt tại miền tây nước Mỹ.

Starlink hiện đã giúp T-Mobile lấp một số khoảng trống phủ sóng bằng cách cho phép kết nối với các vệ tinh của mình. Điện thoại sẽ chuyển đổi liền mạch giữa thiết bị phát sóng mặt đất và vệ tinh, giúp người dùng có tín hiệu mạnh và băng thông dữ liệu ổn định ở bất kỳ đâu trên lãnh thổ Mỹ.

Nhiều chi tiết trong kế hoạch của Musk vẫn chưa rõ, bao gồm cách kết hợp các thành phần của mạng lưới và phương thức cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Theo một số ước tính, việc triển khai hệ thống có thể mất tới tám năm. Musk nói ông muốn hoàn thành chỉ trong hai năm.

Cần những gì để Starlink Mobile hoạt động?

Starlink có hơn 11.000 vệ tinh di chuyển trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Tuy nhiên, phần lớn ban đầu được thiết kế để kết nối với thiết bị đầu cuối mặt đất nhằm cung cấp internet băng thông rộng cố định.

Khoảng 650 vệ tinh được thiết kế riêng để kết nối trực tiếp với điện thoại thông minh. Mạng kết nối vệ tinh với điện thoại này cung cấp dịch vụ bổ sung gồm nhắn tin, dữ liệu cùng khả năng gọi thoại và video hạn chế, thông qua hợp tác với các nhà mạng, chủ yếu là T-Mobile. Đây là công nghệ khó làm chủ vì đòi hỏi phải “đánh lừa” điện thoại hiện có để chúng kết nối với vệ tinh khi ra ngoài vùng phủ sóng của trạm di động.

SpaceX dự định tiến thêm một bước. Công ty đang phát triển một thế hệ vệ tinh Starlink Mobile lớn hơn nhiều, mang tên V2, được thiết kế để phóng bằng tên lửa khổng lồ Starship hiện vẫn trong quá trình phát triển. SpaceX cho biết các vệ tinh nâng cấp sẽ cung cấp “băng thông lớn gấp hơn 100 lần thế hệ hiện tại, mang dịch vụ tốc độ cao trực tiếp đến các thiết bị không cần chỉnh sửa ở bất kỳ đâu trên thế giới.”

Quá trình phát triển Starship đang mất nhiều thời gian hơn SpaceX dự kiến. Công ty vẫn cần hoàn tất giai đoạn thử nghiệm để tăng tần suất phóng. Tính đến cuối tháng 10, Starship mới bay vào không gian ba lần trong năm 2026. Trong khi đó, tên lửa chủ lực Falcon 9 đã thực hiện hơn 120 lần phóng trong năm nay. Tần suất phóng cao giúp SpaceX xây dựng hệ thống Starlink tương đối nhanh. Vẫn phải chờ xem công ty có thể lặp lại thành công đó với Starship, phương tiện phức tạp hơn về kỹ thuật, hay không.

SpaceX cũng sẽ phải chi mạnh để mua giấy phép truyền tín hiệu không dây trên những tần số được chỉ định. Công ty đã đạt thỏa thuận mua giấy phép sử dụng phổ tần băng trung trị giá 17 tỉ USD từ EchoStar Corp., giúp kết nối các vệ tinh SpaceX với mạng mặt đất. Tháng 10, hãng bổ sung một mảnh ghép quan trọng khác khi công bố thỏa thuận mua các giấy phép sử dụng phổ tần thuộc băng 800 megahertz từ công ty đầu tư Grain Management. Các tần số này sẽ cho phép SpaceX triển khai dịch vụ thoại trên toàn quốc. Sóng ở băng tần này cũng có khả năng xuyên qua các tòa nhà, giúp cải thiện độ phủ sóng.

Dù vậy, lượng phổ tần đó vẫn chưa đủ để SpaceX xử lý lưu lượng dữ liệu di động lớn và bảo đảm tốc độ ngang các nhà mạng hiện có. Công ty có một số lựa chọn để mua thêm phổ tần. SpaceX có thể tham gia phiên đấu giá do chính phủ tổ chức vào năm tới đối với phần tần số cao của băng C, còn gọi là upper C-Band. Hãng cũng có thể đàm phán với từng bên nắm quyền sử dụng để mua những phần phổ tần nhỏ hơn trong tay tư nhân, tương tự thương vụ với Grain.

Cần triển khai những gì trên mặt đất?

Để truyền tải lưu lượng di động trên khắp nước Mỹ, SpaceX sẽ cần lắp ăng-ten vô tuyến trên các tháp phát sóng, bảo đảm quyền sử dụng mạng cáp quang ngầm và triển khai phần mềm. Công ty đang đàm phán với các đơn vị vận hành tháp phát sóng, trong đó có Crown Castle Inc., để bố trí thiết bị tại các địa điểm của họ. SpaceX muốn tiếp cận ít nhất 80.000 tháp, tương đương quy mô mỗi nhà mạng hiện hữu đã xây dựng. Công ty cũng có thể mua lại tài sản còn lại từ mạng di động mà EchoStar đã hủy bỏ.

SpaceX còn cho biết sẽ tích hợp các linh kiện có khả năng phát tín hiệu phục vụ điện thoại di động vào thiết bị internet băng thông rộng gia đình Starlink. Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh quý III của SpaceX, trưởng bộ phận quan hệ nhà đầu tư Andrea Williams nhắc lại rằng công ty muốn “về cơ bản là tận dụng mặt bằng tại các điểm lắp đặt Starlink và những tháp phát sóng khác” để mở rộng mạng di động.

Việc tạo ra mạng phủ sóng đủ dày từ các thiết bị internet gia đình, vốn thường nằm rải rác ở nông thôn, sẽ đặt ra nhiều thách thức.

“Các trạm sẽ nằm ở những nơi tình cờ có thuê bao, chứ không nhất thiết ở nơi cần đặt trạm,” các nhà phân tích tại MoffettNathanson viết. “Vị trí đặt trạm của SpaceX sẽ mang tính ngẫu nhiên hơn nhiều, trong khi bản chất kiến trúc mạng lại đòi hỏi việc bố trí chính xác hơn.”

Ngoài ra, các nhà sản xuất điện thoại đang hợp tác với SpaceX để phát triển chip mới giúp điện thoại thông minh kết nối tốt hơn với vệ tinh trên quỹ đạo, sử dụng phổ tần vừa mua từ EchoStar. Điện thoại thông minh hiện nay có thể kết nối với vệ tinh nhưng tốc độ truyền dữ liệu rất thấp. Các chip mới, dự kiến có mặt vào năm 2028, sẽ được tối ưu hóa tốt hơn cho kết nối vệ tinh.

Mạng di động có thể hỗ trợ các mảng kinh doanh khác của Musk ra sao?

Nhiều dự án kinh doanh của Musk, gồm AI Grok, robot hình người và xe tự lái của Tesla Inc., cùng kế hoạch xây dựng một hệ thống trung tâm dữ liệu trong không gian, có chung một điểm: tất cả đều cần kết nối rộng khắp và đáng tin cậy để hoạt động. Khi AI được tích hợp vào ngày càng nhiều công nghệ và hạ tầng trọng yếu, khả năng liên lạc liền mạch giữa các thiết bị trên mặt đất và trong không gian càng có giá trị.

Một số chuyên gia cho rằng mục tiêu cuối cùng của Musk không phải là đảo lộn ngành viễn thông di động đã có chỗ đứng vững chắc từ lâu, mà là tạo ra một loại mạng lưới có thể hỗ trợ những đột phá công nghệ trong tương lai.

“Đây là tầm nhìn lớn hơn về một hệ sinh thái kết nối trí tuệ và các thiết bị,” David Barden, nhà phân tích tại New Street Research, nhận định.

Điều này có ý nghĩa gì với các nhà mạng khác?

Verizon, T-Mobile và AT&T vốn đang cạnh tranh gay gắt để thu hút và giữ chân khách hàng. Giá cổ phiếu của họ đã chịu sức ép trong năm qua khi kế hoạch di động của SpaceX dần lộ diện. Các nhà mạng hiện hữu ngày càng đẩy mạnh chương trình khách hàng thân thiết, quà tặng miễn phí và các gói kết hợp internet gia đình với dịch vụ di động nhằm hạn chế khách hàng chuyển sang đối thủ. Họ cũng đang cải thiện mạng lưới, mở rộng phạm vi cung cấp internet cáp quang gia đình và tự triển khai giải pháp phủ sóng từ không gian để lấp các vùng lõm sóng.

Nhà đầu tư dự báo một cuộc cạnh tranh kéo dài và tốn kém, đặc biệt nếu SpaceX tham gia. Sự xuất hiện của hãng có thể châm ngòi cho cuộc đua giảm giá cước và thúc đẩy ba nhà mạng hiện hữu tiếp tục cải thiện dịch vụ. Tuy nhiên, dịch vụ di động của SpaceX có thể vẫn cần nhiều năm nữa mới ra mắt. Công ty sẽ phải quyết định cách tiếp thị và bán sản phẩm di động cho thị trường đại chúng, dù việc này có thể không quá khó khi hãng đã có dịch vụ internet gia đình phổ biến và thương hiệu được biết đến rộng rãi.

Vẫn có một khả năng nhỏ là Musk thuyết phục được một trong những nhà mạng lớn ký thỏa thuận cho thuê mạng, giúp ông gia nhập thị trường nhanh hơn nhiều bằng cách thuê hạ tầng có sẵn. Cho đến nay, các nhà mạng dường như vẫn thống nhất lập trường không ký thỏa thuận như vậy với ông.