Một biến cố gần như biểu tình nổ ra trên trang Reddit ngày 12.6.2023, khi hàng ngàn quản trị viên tình nguyện chuyển trạng thái diễn đàn của họ về riêng tư, tạm thời không để người dùng tham gia thoải mái vào các nhóm như r/Gaming, r/Piano hay r/IDontWorkHereLady. 

Trong khi nhiều diễn đàn, tức các subreddit theo ngôn ngữ của người sử dụng Reddit, đã quay lại hoạt động bình thường, một số khác vẫn còn đóng, và một số người dùng đã bắt đầu đặt dấu hỏi phải chăng đây sẽ là bắt đầu cho kết thúc.

Rắc rối bắt đầu khi Reddit, có kế hoạch lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng (IPO) vào cuối năm 2021, công bố kế hoạch thu phí doanh nghiệp và những người làm lập trình muốn tiếp cận giao diện lập trình cho ứng dụng (API) của họ (công cụ này cho phép tiếp cận nội dung của Reddit để xây dựng sản phẩm và dịch vụ cho doanh nghiệp hay cá nhân nào muốn).

Khi kế hoạch được công bố chi tiết hơn, nhiều người quản trị diễn đàn cho rằng nỗ lực đó sẽ phá tan Reddit và gây sức ép yêu cầu người đồng sáng lập và CEO Steve Huffman phải đổi ý. Ông từ chối, khiến các diễn đàn subreddit bị chỉnh về trạng thái riêng tư, và hai phía đã công khai nói nhiều lời cay độc với nhau, trong khi vẫn gắng tìm cách dàn xếp mọi chuyện trong cánh gà.

Reddit mở vào năm 2005 và một năm sau đó được bán cho Condé Nast. Họ hiện là một công ty độc lập, nhưng có cổ đông lớn nhất là Advance Publications, công ty mẹ của Condé Nast. Trang này vận hành như một tập hợp các diễn đàn và hiện dựa chủ yếu vào nguồn thu từ quảng cáo.

Những cuộc chiến dữ dội giữa quản trị viên các diễn đàn và ban lãnh đạo Reddit thường xuyên nổ ra, và thật dễ nghĩ đây là điều lạ lùng chỉ có trong nền văn hóa Reddit - Snapchat hay Instagram khó lòng có chuyện như vậy.

Nhưng cuộc đấu đá cũng cho thấy những căng thẳng sâu sắc hơn trên mạng. Thị trường quảng cáo số đang trở nên trầm lắng, tinh thần lạc quan của thời kỳ lãi suất bằng không đã chấm dứt, và những đảo lộn sắp tới do trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi tính toán ở các công ty Internet vốn vẫn chưa tìm được cách chuyển đổi số người dùng lớn thành lợi nhuận bền vững. 

“Nhiều người nghĩ thay đổi lớn với cả nền kinh tế internet sắp xảy ra,” Alondra Nelson, giáo sư viện nghiên cứu Công nghệ Tiên tiến từng làm giám đốc văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden, nói. 

Ba so sánh cuộc biểu tình của giới quản trị viên Reddit với cuộc đình công của giới biên kịch Hollywood: cả hai đều là phản ứng chống lại tình trạng giữ nguyên trạng không chấp nhận được và tìm cách thiết lập nền tảng để bày tỏ quan ngại về AI. “Có cảm giác là mọi người nghĩ chỉ có thể thay đổi nhờ vào một nỗ lực tập thể, và thậm chí cả khi đó họ có thể cũng không thành công.”

Khi Reddit lần đầu tiên công bố thay đổi chính sách vào tháng 4.2023, vấn đề tâm điểm là động thái đó giúp công ty thu được tiền khi nội dung của họ được sử dụng nhằm huấn luyện những mô hình AI tạo sinh như ChatGPT và Bard (của Google). 

Dữ liệu của có công dụng đặc biệt với các công ty huấn luyện chatbot hay hệ thống ngôn ngữ, vì dữ liệu đó được cập nhật liên tục và phản ánh ngôn ngữ tồn tại trong thế giới thực - và vì các quản trị viên của Reddit đã lọc ra một lượng nội dung độc hại đáng kể. Nếu cho rằng người ta sẽ bắt đầu dùng sản phẩm AI tạo sinh để tìm thông tin mà một thời họ tìm thấy trên Reddit, thì tình hình có vẻ là Reddit đang huấn luyện cho chính thứ rồi sẽ thay thế họ.

Kinh tế học của internet nơi AI thành chủ lưu thật ra vẫn chưa rõ ràng, và Reddit không phải nơi duy nhất lo ngại về cách các công ty AI tìm kiếm dữ liệu huấn luyện. Việc sử dụng dữ liệu chưa được chấp thuận để xây dựng các hệ thống AI hiện đã bắt đầu dẫn tới kiện tụng từ giới lập trình phần mềm và một hãng lưu trữ hình ảnh lớn.

Và do thung lũng Silicon từng gây thiệt hại có tính tàn phá với các mô hình kinh doanh truyền thông truyền thống, những công ty nội dung rất cảnh giác trước ý đồ của ngành công nghệ.

CEO của News Corp. Robert Thomson mới đây than phiền rằng “đào thông tin đang trở thành một ngành có tính bóc lột.” Các công ty AI đã bắt đầu thương lượng với nhiều hãng truyền thông về cách thanh toán để đổi lấy quyền sử dụng dữ liệu. 

Huffman tuyên bố công khai rằng Reddit có tham gia những cuộc thương lượng như vậy. Một người phát ngôn của Reddit nói trong một email rằng công ty không thể chia sẻ thông tin “về những cuộc thương lượng liên quan tới kinh doanh đang diễn ra hoặc trong quá khứ,” bao gồm kế hoạch IPO của họ, và nói Huffman không thể trả lời phỏng vấn.

Gần đây hơn, thảo luận công khai về chính sách API của Reddit đã tập trung hơn vào giới lập trình dùng các API để viết ứng dụng, bao gồm các ứng dụng đọc dữ liệu trên Reddit với các tính năng và giao diện người dùng khác nhau.

AI dần dần thậm chí có thể trở thành mối đe dọa sống còn với những trang diễn đàn kiểu này; vì một số ứng dụng đọc đấy có mảng quảng cáo riêng, và thực ra họ vốn đang cạnh tranh với Reddit rồi. “Chúng tôi đã hỗ trợ các doanh nghiệp khác miễn phí suốt một thời gian dài. Chúng tôi sẽ chấm dứt việc đó. Và quan điểm đấy là bất khả thương lượng,” Huffman nói với đài NPR ngày 15.6.2023. “Tình hình hiện giờ đơn giản là không bền vững.”

Thế lưỡng nan này rất giống với tình hình ở Twitter. Chính vì công ty không tìm được mô hình kinh doanh bền vững, nên cuối cùng đã được bán cho Elon Musk. Còn Musk muốn bán tài khoản đăng ký cũng chính là nỗ lực tìm giải pháp thay thế cho mô hình dựa vào doanh thủ quảng cáo đã thất bại của Twitter (dù trong quyết định của Musk cũng có những yếu tố khác ngoài kinh tế). 

Giống như Reddit, Musk đã có thái độ quyết liệt trong vấn đề tiếp cận API. Hoạt động kinh doanh quảng cáo càng trì trệ kéo dài, và các sản phẩm AI càng tỏ rõ triển vọng thay thế những hoạt động khác trên mạng, thì các công ty công nghệ sẽ càng buộc phải tìm kiếm những mô hình tài chính bền vững mới, làm gia tăng nguy cơ xảy ra xung đột giữa họ và người dùng.

Nhưng quyền lực của người dùng Reddit là khác biệt với các mạng xã hội khác, khi nhiều quản trị viên coi đó là một công việc làm ăn nghiêm túc, chứ không chỉ để giải trí. Họ tiếp tục đứng ra cai quản hàng nghìn cộng đồng của trang này, có những người dùng phần mềm của những lập trình viên độc lập, mà những người này dựa vào công cụ API của Reddit. 

Nói ví dụ, các công cụ giúp người dùng khiếm thị tiếp cận được trang này thường do bên thứ ba thực hiện. “Reddit là một nền tảng cơ bản dựa vào lao động tình nguyện,” theo lời J. Nathan Matias, người đứng đầu phòng Thí nghiệm Công dân và Công nghệ, đại học Cornell, và là chuyên gia về quản trị trên Reddit.

Huffman đã phân biệt giữa các công cụ độc lập giúp trang Reddit vận hành và những công cụ cạnh tranh với Reddit. Ông nói Reddit sẽ duy trì quyền tiếp cận với các công cụ mà quản trị viên cần qua thỏa thuận với những người lập trình, hay họ sẽ tự xây dựng các công cụ đó.

Người phát ngôn của công ty nói “tuyệt đại đa số” người dùng API, bao gồm những người làm công cụ cho quản trị viên, sẽ không phải trả tiền tiếp cận. Một số quản trị viên đã làm lâu năm thì nghi ngờ tuyên bố đó. “Ở đây khó mà tin được Reddit,” Fraser Raeburn, giảng viên ở Đại học Sheffield và là quản trị viên diễn đàn r/AskHistorians, bình luận. “Vấn đề này đã kéo dài nhiều năm và không được giải quyết.”

Raeburn dành ra khoảng 10 tiếng mỗi tuần để quản lý diễn đàn subreddit của anh - anh là một trong hơn 30 quản trị viên của diễn đàn AskHistorians, nơi có 1,9 triệu người đăng ký. Sau khi chuyển sang chế độ riêng tư trong hai ngày, diễn đàn đã hoạt động lại trong trại thái hạn chế. 

Raeburn cho rằng lo ngại then chốt của anh chưa được giải quyết, và nghĩ phản ứng hung hãn của công ty với cuộc xung đột gây ra rủi ro lớn. “Tôi nghĩ Reddit sẽ nhanh chóng hiểu ra trang web của họ chẳng còn giá trị gì nếu mọi người không muốn bỏ thời gian và năng lượng cho nó nữa,” anh nói.

Reddit sẽ cần các lập trình viên xây dựng công cụ và bảo vệ các diễn đàn trước làn sóng nội dung do AI tạo ra vốn đang tràn ngập trang này rồi, theo Raeburn: “Về cơ bản chúng tôi chia sẻ nỗi lo này với Reddit. Chúng tôi cũng không ưa những mô hình ngôn ngữ lớn đấy. Chúng tôi không cho rằng đó là diễn tiến tốt với cả Reddit lẫn internet.” 

Anh nói thêm rằng anh không phản đối Reddit tìm cách thu tiền trực tiếp từ các công ty AI. “Chúng tôi muốn Reddit thành công. Chúng tôi thậm chí muốn nó là một doanh nghiệp thành công.”