Trên mạng ở Hàn Quốc đang lan truyền một câu nói đùa rằng “bộ đồ đi xem mắt đỉnh cao nhất” chính là chiếc áo khoác cũ kỹ của SK Hynix. Meme này châm biếm việc làn sóng AI dường như đã biến một bộ phận kỹ sư bán dẫn của nước này thành triệu phú chỉ sau một đêm.

Chính trong bối cảnh đó, cuộc đối đầu lao động lớn đầu tiên của kỷ nguyên AI đang diễn ra. Nhân viên tại bộ phận chip của đối thủ Samsung Electronics đang đe dọa đình công sớm nhất vào thứ Năm để đòi được chia phần lớn hơn từ khoản lợi nhuận khổng lồ mà họ góp công tạo ra. Công ty này ghi nhận lợi nhuận quý I tăng tới 755%. Tranh chấp lao động cùng mức tăng trưởng khổng lồ nói trên đã biến Hàn Quốc thành tâm điểm của cuộc tranh luận về việc ai sẽ được hưởng thành quả từ cơn sốt AI.

Tuy nhiên, có lý do khiến nhiều người Hàn Quốc không thực sự đứng về phía người lao động trong vụ việc này. Theo một cuộc khảo sát gần đây, gần 70% người dân cho rằng cuộc đình công là “không phù hợp” và yêu cầu của công đoàn là thiếu hợp lý. Điều đó không có nghĩa công chúng đang bảo vệ các chaebol. Họ chỉ đơn giản là lo ngại cuộc đình công sẽ ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh công nghiệp và nền kinh tế vĩ mô của đất nước.

Điều này khiến cuộc đối đầu trở nên nhạy cảm về mặt chính trị và khó có bên nào có thể giành chiến thắng một cách rõ ràng. Đây không phải cuộc chiến giữa những lao động bị AI thay thế với các công ty triển khai công nghệ đó. Đây là cuộc đối đầu giữa những người giàu và những người giàu hơn.

Theo tính toán sơ bộ, riêng khoản tiền thưởng mà công đoàn Samsung yêu cầu đã có thể cao gấp nhiều lần thu nhập thường niên trung bình của một lao động Hàn Quốc cho mỗi nhân viên bán dẫn. Trong khi đó, Thủ tướng Kim Min-seok cảnh báo một cuộc đình công có thể gây hỗn loạn cho nền kinh tế khi Samsung chiếm tới 22,8% tổng kim ngạch xuất khẩu và 26% giá trị thị trường chứng khoán nội địa.

Đối với Hàn Quốc, bài học sâu xa hơn nằm ở mức độ phụ thuộc của nước này vào một doanh nghiệp đầu tàu duy nhất. Nếu cơ cấu công nghiệp đa dạng hơn, chính phủ sẽ không dễ bị tổn thương trước một cuộc đình công như hiện nay. Sự “đơn nhất” đó mang lại cho nhân viên Samsung sức ảnh hưởng rất lớn, đồng thời khiến ban lãnh đạo và các nhà hoạch định chính sách gần như không có chỗ để sai lầm.

Với thế giới, cuộc tranh chấp này cho thấy chuỗi cung ứng AI đang trở nên mong manh đến nhường nào. Các công ty chạy đua phát triển và triển khai mô hình AI hiện dễ bị tổn thương trước tình trạng thiếu điện, căng thẳng địa chính trị và suy thoái theo chu kỳ. Nhưng giờ đây, họ còn phụ thuộc vào một nhóm nhỏ lao động trình độ cao và gần như không thể thay thế. Điều này đủ khiến bất kỳ lãnh đạo doanh nghiệp hay nhà hoạch định chính sách nào đang đặt cược tương lai vào AI phải lo ngại.

Phán quyết của một tòa án địa phương hôm thứ Hai đã chấp thuận một phần yêu cầu của công ty nhằm hạn chế cuộc đình công. Động thái này nhiều khả năng sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại nếu người lao động ngừng làm việc. Tuy nhiên, nhóm pháp lý của công đoàn cho biết cuộc đình công vẫn sẽ diễn ra nếu các cuộc đàm phán phút chót không đạt được thỏa thuận.

Trong khi đó, nhân viên Samsung muốn xóa bỏ mức trần tiền thưởng hiện tại và yêu cầu được phân bổ 15% lợi nhuận hoạt động cho người lao động. Những yêu cầu này không xuất hiện một cách vô cớ. Gần đây, SK Hynix đã dỡ bỏ mức trần thưởng của mình và dưới áp lực từ công đoàn, công ty đã đồng ý trích 10% lợi nhuận hoạt động vào quỹ dành cho nhân viên.

Các phong trào lao động thường tạo hiệu ứng lan tỏa lẫn nhau nên việc nhân viên Samsung đòi hỏi nhiều hơn là điều dễ hiểu. Toàn bộ giới doanh nghiệp Hàn Quốc đang theo dõi sát sao, và phần còn lại của thế giới cũng vậy.

Tuy nhiên, ngành bán dẫn vốn là môi trường cực kỳ khắc nghiệt với các bất ổn lao động. Để duy trì năng lực cạnh tranh, các công ty phải chi tiêu mạnh tay cho nhà máy, vật liệu và nghiên cứu, thường từ nhiều năm trước khi biết liệu chu kỳ thị trường có còn thuận lợi vào thời điểm công suất mới đi vào hoạt động hay không. Mong muốn được chia phần lớn hơn trong giai đoạn bùng nổ lợi nhuận là điều dễ hiểu với người lao động, nhưng điều đó cũng khiến một ngành vốn đã khắc nghiệt nay càng khắc nghiệt hơn.

Tại Đài Loan, nơi sức ảnh hưởng của các hãng chip đối với nền kinh tế có thể so sánh với Hàn Quốc, ngành công nghiệp này còn gắn liền với yêu cầu an ninh quốc gia trong việc ngăn chặn nguy cơ mở rộng sức ảnh hưởng từ Trung Quốc. Mức độ rủi ro có thể khác nhau, nhưng Seoul, Samsung và SK Hynix nên hợp tác để khôi phục niềm tin và giúp người lao động hiểu rõ tầm quan trọng an ninh quốc gia của hoạt động sản xuất chip trong nước, cũng như vai trò chiến lược của họ đối với sự tăng trưởng kinh tế của đất nước.

Dù vậy, tình trạng thiếu hụt nhân lực bán dẫn trên toàn cầu đồng nghĩa đây sẽ không phải lần cuối người lao động xung đột với tham vọng AI. Các chính phủ từ Seoul đến Washington cần mở rộng nguồn nhân lực ngay từ bây giờ, không chỉ thông qua các trường đại học hàng đầu mà còn qua chương trình đào tạo nghề, trường trung học kỹ thuật và các khóa đào tạo lại dành cho lao động trung niên.

Samsung cũng phải chịu một phần trách nhiệm trong câu chuyện này. Trong phần lớn lịch sử của mình, công ty này thường chống lại công đoàn thay vì học cách hợp tác với họ. Giờ đây, Samsung đang đối mặt một cuộc đình công mang tính sống còn trong bối cảnh niềm tin giữa hai bên là rất thấp và công ty gần như không có kinh nghiệm về văn hóa thỏa hiệp.

Ngay cả khi phán quyết của tòa án giúp giảm thiểu tác động của cuộc đình công, nó cũng không thể giải quyết vấn đề tinh thần làm việc mà cuộc đối đầu công khai này đã phơi bày. Ban lãnh đạo cũng không thể xem đây chỉ là sự đòi hỏi quá mức từ công đoàn. Trong nhiều năm qua, công ty liên tục vấp phải chỉ trích về sự thiếu minh bạch trong chế độ đãi ngộ dành cho các lãnh đạo cấp cao.

Những người đang tạo ra các công cụ cho cuộc cách mạng công nghệ đã nhận ra sức mạnh của mình. Tuy nhiên, cuộc nổi dậy của họ có thể càng làm sâu sắc thêm nền kinh tế hình chữ K mà các nhà phê bình AI lo ngại nhất.

Trong lúc Seoul tìm cách kiểm soát tranh chấp lao động này, các nhà hoạch định chính sách trên khắp thế giới cũng nên chuẩn bị cho cuộc đối đầu tiếp theo. Nếu đây là điều xảy ra khi những người chiến thắng trong thời đại AI đứng lên đòi quyền lợi, hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra khi những kẻ thua cuộc cũng làm điều tương tự.