Cuba đang thúc đẩy chương trình cải cách kinh tế sâu rộng nhất trong nhiều thập kỷ, mở rộng vai trò của khu vực tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục suy yếu và sức ép từ chính quyền Mỹ gia tăng.

Quốc hội Cuba đã thông qua gói 176 biện pháp cải cách chỉ vài ngày sau khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản phê duyệt kế hoạch. Các biện pháp trải rộng trên 23 lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế, từ năng lượng, nông nghiệp đến ngoại thương và đầu tư.

Động thái này đánh dấu sự thay đổi đáng kể đối với mô hình kinh tế vốn được quản lý tập trung của quốc gia Caribbean, nơi nhà nước từ lâu giữ vai trò chi phối trong phần lớn hoạt động sản xuất và phân phối.

Diễn biến xuất hiện khi Havana đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài nhiều năm, trong đó tình trạng thiếu nhiên liệu, thực phẩm và thuốc men ngày càng nghiêm trọng. Năm 2026, áp lực tiếp tục gia tăng khi nguồn cung nhiên liệu suy giảm và các đợt cắt điện diện rộng xuất hiện thường xuyên hơn trên khắp đất nước.

Sức ép từ bên ngoài cũng gia tăng đáng kể.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với Cuba, đồng thời gia tăng áp lực lên các doanh nghiệp nước ngoài có hoạt động tại quốc gia này. Những biện pháp đó làm gia tăng khó khăn đối với nền kinh tế vốn phụ thuộc đáng kể vào du lịch, khai khoáng và nguồn ngoại tệ từ bên ngoài.

Phó Tổng thống JD Vance cho biết Washington vẫn đang duy trì đối thoại với Havana, đồng thời phát tín hiệu rằng quan hệ song phương có thể được cải thiện nếu Cuba đưa ra những quyết định phù hợp.

Trong khi đó, giới quan sát nhận định các thay đổi mới phản ánh thực tế rằng Cuba đang buộc phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.

Các biện pháp được thông qua bao gồm mở rộng hoạt động của khu vực tư nhân, tạo khung pháp lý thống nhất giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, cho phép đầu tư trực tiếp nước ngoài vào khu vực tư nhân và giảm đáng kể các biện pháp kiểm soát giá cả.

Chính phủ cũng cho phép nông dân tiếp cận ngoại tệ và nhập khẩu nguyên liệu trực tiếp thay vì phụ thuộc vào các trung gian nhà nước.

Trong lĩnh vực năng lượng, Cuba dự kiến miễn thuế đối với công nghệ điện mặt trời, đồng thời cho phép doanh nghiệp nước ngoài cung cấp trực tiếp pin năng lượng, hệ thống lưu trữ và thiết bị chuyển đổi điện vào thị trường nội địa.

Chính quyền Cuba cho biết các biện pháp này nhằm tăng hiệu quả vận hành của nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời khẳng định mục tiêu vẫn là bảo vệ mô hình xã hội chủ nghĩa của đất nước.

Tổng thống Miguel Díaz-Canel nói rằng điều kiện hiện nay buộc chính phủ phải tiến hành những thay đổi cần thiết.

"Thực tế buộc chúng tôi phải thực hiện những thay đổi khẩn cấp," ông phát biểu sau cuộc họp của Ban Chấp hành Trung ương.

Theo ông, khi điều kiện sống của người dân ngày càng khó khăn, ưu tiên của chính phủ là tạo ra các thay đổi giúp đưa nền kinh tế thoát khỏi tình trạng trì trệ.

Dù vậy, phản ứng tại Havana cho thấy nhiều người dân vẫn tiếp cận kế hoạch cải cách bằng sự thận trọng.

Trên các tuyến phố của thủ đô Cuba, tâm lý phổ biến là sự pha trộn giữa hy vọng, hoài nghi và mệt mỏi sau nhiều năm suy thoái kinh tế.

Nhiều người dân cho biết quy mô của các biện pháp mới tạo ra sự chú ý lớn, đặc biệt vì chúng có thể mở đường cho một mô hình kinh tế gần hơn với cách tiếp cận của Trung Quốc hoặc Việt Nam.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều câu hỏi về tốc độ triển khai cũng như mức độ tác động thực tế đối với đời sống hàng ngày.

"Tôi muốn chờ xem liệu chúng có thực sự được thực hiện hay không," ông Olian Valdes, 50 tuổi, nói tại Havana.

Ông cho biết bản thân chỉ biết thông tin về cải cách sau nhiều giờ vì khu vực nơi ông sinh sống bị mất điện.

"Tôi không nghĩ những người Cuba bình thường sẽ ngay lập tức cảm nhận khác biệt vì phần lớn họ không có gì để đầu tư," ông nói.

Một số người dân cho rằng khoảng cách giữa tiền lương và giá cả sẽ tiếp tục là vấn đề lớn ngay cả khi các thay đổi được triển khai.

Những lo ngại này xuất hiện trong bối cảnh lạm phát kéo dài đã làm xói mòn sức mua và khiến nhiều hộ gia đình ngày càng phụ thuộc vào tiền kiều hối hoặc các hoạt động trong nền kinh tế phi chính thức.

Omara Oliva, 53 tuổi, cho rằng hệ thống hiện tại đang đối mặt với những hạn chế rõ ràng hơn bao giờ hết.

"Nếu các biện pháp mới giúp cải thiện cuộc sống của người dân thì chúng nên được chào đón," bà nói.

Các chuyên gia nhận định cải cách lần này phản ánh sự điều chỉnh mang tính thực tế hơn từ Havana.

Cari Stinebower, đối tác tại hãng luật Steptoe LLC và cựu cố vấn Bộ Tài chính Mỹ, cho rằng các động thái mới cho thấy Cuba đang thừa nhận vai trò ngày càng lớn của khu vực tư nhân và nhu cầu thu hút dòng vốn quốc tế.

Theo bà, áp lực từ chiến dịch gây sức ép của Mỹ cũng có thể là yếu tố thúc đẩy tiến trình này.

Hiện vẫn chưa rõ liệu những thay đổi mới có đủ để đảo ngược tình trạng suy yếu của nền kinh tế Cuba hay không.

Đối với nhiều người dân trên đảo quốc này, câu hỏi cấp bách hơn nằm ở thời điểm các biện pháp bắt đầu tạo ra khác biệt trong đời sống thực tế.

Sau nhiều năm đối mặt với tình trạng thiếu điện, lạm phát và khan hiếm hàng hóa, nhiều người Cuba cho biết họ đang chờ đợi kết quả cụ thể hơn là các tuyên bố chính sách.