Trong cuộc trao đổi với báo giới ngày 22.5, Ngoại trưởng Rubio tuyên bố Cuba là “mối đe dọa an ninh quốc gia” đối với Mỹ vì các mối liên hệ ngày càng sâu với Nga và Trung Quốc. Chỉ vài giờ sau, ông Trump nói rằng nhiều đời tổng thống Mỹ từng cân nhắc can thiệp vào Cuba, và ông có thể là người “thực hiện điều đó”.

Các tuyên bố lập tức làm dấy lên lo ngại về nguy cơ Washington chuyển sang một chiến lược đối đầu quyết liệt hơn với Havana, sau nhiều tháng tăng cường trừng phạt và hiện diện quân sự tại khu vực Caribbean.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã tái khởi động chiến dịch gây áp lực tối đa lên Cuba, đảo ngược phần lớn chính sách hòa dịu dưới thời Barack Obama.

Chính quyền Mỹ siết chặt các biện pháp trừng phạt tài chính, hạn chế dòng nhiên liệu và mở rộng kiểm soát đối với các hoạt động thương mại có liên quan tới quân đội Cuba.

Giới quan sát nhận định vai trò của Ngoại trưởng Marco Rubio đặc biệt đáng chú ý trong chiến lược này.

Ông Rubio là chính trị gia người Mỹ gốc Cuba có lập trường cứng rắn lâu năm với chính quyền Havana. Trong nhiều năm tại Thượng viện, ông thường xuyên thúc đẩy các biện pháp trừng phạt và phản đối mọi nỗ lực bình thường hóa quan hệ với Cuba.

Phát biểu hôm 22.5 cho thấy Washington đang chuyển cách tiếp cận từ sức ép kinh tế sang lập luận an ninh quốc gia.

“Đây không phải vấn đề xây dựng quốc gia. Đây là vấn đề an ninh quốc gia”, ông Rubio nói với các phóng viên.

Ngoại trưởng Mỹ cho rằng hệ thống kinh tế Cuba “đã tan vỡ” và không thể cải cách trong khuôn khổ chính trị hiện tại. Ông cáo buộc Havana nhiều năm qua cố “mua thời gian” để chờ Washington thay đổi lập trường.

“Họ sẽ không thể tiếp tục chờ Mỹ bỏ cuộc nữa”, ông nói.

Những phát biểu của ông Trump và Rubio xuất hiện trong bối cảnh Mỹ tăng mạnh sức ép lên giới lãnh đạo Cuba.

Hôm 21.5, Washington công bố truy tố cựu Chủ tịch Raul Castro liên quan vụ bắn rơi máy bay năm 1996. Một ngày sau, giới chức Mỹ bắt giữ Adys Lastres Morera, em gái của một lãnh đạo cấp cao thuộc tập đoàn GAESA do quân đội Cuba kiểm soát.

GAESA là tập đoàn kinh tế lớn nhất Cuba, nắm giữ nhiều lĩnh vực then chốt từ du lịch, khách sạn tới hậu cần và tài chính. Washington từ lâu coi GAESA là công cụ giúp quân đội Cuba duy trì ảnh hưởng kinh tế và chính trị.

Cùng lúc, quân đội Mỹ triển khai thêm lực lượng tại Caribbean. Hải quân Mỹ cho biết một số tàu chiến và tàu sân bay đã tới khu vực để tham gia tập trận với các đối tác Mỹ Latin.

Chuỗi động thái này khiến nhiều nhà phân tích lo ngại Washington đang chuẩn bị cho một chiến dịch gây sức ép sâu rộng hơn nhằm thúc đẩy thay đổi chính trị tại Havana.

Một số chuyên gia so sánh cách tiếp cận hiện nay với chiến lược Mỹ từng áp dụng ở Venezuela.

Đầu năm nay, Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro bị bắt trong chiến dịch quân sự do Mỹ hậu thuẫn và được đưa sang Mỹ đối mặt các cáo buộc liên quan “khủng bố ma túy”. Diễn biến đó từng gây chấn động khu vực Mỹ Latin và làm dấy lên tranh cãi về giới hạn can thiệp của Washington.

Giờ đây, Cuba có nguy cơ trở thành điểm nóng tiếp theo.

Havana phản ứng gay gắt

Chính phủ Cuba lập tức bác bỏ các cáo buộc từ Washington.

Ngoại trưởng Bruno Rodriguez chỉ trích ông Rubio “dối trá” để tạo cớ cho một cuộc can thiệp quân sự.

“Điều đó sẽ dẫn tới đổ máu cho cả người dân Cuba lẫn người dân Mỹ”, ông Rodriguez nói.

Giới chức Havana lâu nay cáo buộc Mỹ tìm cách bóp nghẹt nền kinh tế Cuba nhằm kích động bất ổn xã hội và thúc đẩy thay đổi chế độ.

Trong vài năm gần đây, Cuba rơi vào cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất kể từ sau khi Liên Xô tan rã. Tình trạng thiếu điện, thiếu nhiên liệu và lạm phát kéo dài khiến đời sống người dân gặp nhiều khó khăn.

Làn sóng di cư khỏi Cuba cũng tăng mạnh, với hàng trăm nghìn người tìm cách sang Mỹ và các nước Mỹ Latin.

Washington cho rằng nguyên nhân nằm ở mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung và quản trị yếu kém của Havana. Trong khi đó, Cuba cáo buộc các biện pháp phong tỏa kéo dài hàng chục năm từ Mỹ là nguyên nhân chính khiến nền kinh tế kiệt quệ.

Một trong những yếu tố khiến căng thẳng leo thang nhanh chóng là vấn đề địa chính trị.

Ông Rubio nhấn mạnh Cuba là mối đe dọa an ninh do quan hệ ngày càng chặt với Nga và Trung Quốc trong lĩnh vực tình báo và quốc phòng.

Washington nhiều năm qua bày tỏ lo ngại về khả năng Bắc Kinh mở rộng hiện diện an ninh gần lãnh thổ Mỹ thông qua Cuba. Một số nguồn tin Mỹ từng cho rằng Trung Quốc hỗ trợ các cơ sở thu thập tín hiệu tình báo tại đảo quốc này, dù Bắc Kinh phủ nhận.

Nga cũng duy trì quan hệ quân sự và năng lượng với Havana. Các tàu chiến Nga nhiều lần cập cảng Cuba trong những năm gần đây, động thái được xem là tín hiệu đáp trả sức ép của NATO ở Đông Âu.

Sau phát biểu của ông Rubio, Trung Quốc tuyên bố “kiên quyết ủng hộ Cuba” và kêu gọi Mỹ chấm dứt đe dọa sử dụng vũ lực.

Điện Kremlin cũng lên tiếng cảnh báo.

Người phát ngôn Dmitry Peskov nói Moskva phản đối mọi biện pháp “cận kề bạo lực” nhằm vào các lãnh đạo đương nhiệm hoặc cựu lãnh đạo quốc gia.

Phản ứng từ Nga và Trung Quốc cho thấy Cuba đang trở thành một phần trong cạnh tranh chiến lược rộng lớn hơn giữa Washington với hai đối thủ lớn nhất của mình.

Đối với nhiều người Cuba, những diễn biến hiện nay gợi nhớ thời kỳ đối đầu gay gắt giữa Washington và Havana trong Chiến tranh Lạnh.

Sau Cách mạng Cuba năm 1959, quan hệ hai nước nhanh chóng lao dốc, dẫn tới cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962, thời điểm thế giới tiến sát nguy cơ chiến tranh hạt nhân giữa Mỹ và Liên Xô.

Dù bối cảnh quốc tế hiện nay khác xa hơn nửa thế kỷ trước, giới phân tích cho rằng ngôn từ cứng rắn từ Washington đang làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm.

Một số chuyên gia cảnh báo việc sử dụng sức ép quân sự nhằm thúc đẩy thay đổi chính trị tại Cuba có thể kéo theo hệ quả khó lường đối với khu vực Caribbean và quan hệ Mỹ - Mỹ Latin.

Trong khi đó, các đồng minh châu Âu của Mỹ vẫn tỏ ra thận trọng. Nhiều nước EU lâu nay ủng hộ đối thoại với Havana thay vì cô lập hoàn toàn.

Tuy nhiên, với lập trường ngày càng cứng rắn từ Nhà Trắng, Cuba có thể tiếp tục trở thành một trong những điểm đối đầu đáng chú ý nhất trong chính sách đối ngoại của Mỹ thời gian tới.