Trong hai năm qua, Cuba đã xây dựng ít nhất 41 trang trại điện mặt trời quy mô trung bình và 18 trang trại quy mô nhỏ. Chính phủ đặt mục tiêu xây dựng tổng cộng 92 trang trại quy mô trung bình vào năm 2028, mở rộng nhanh công suất điện từ nguồn năng lượng tái tạo.

Các dự án mới có thể bổ sung khoảng 1.000 MW công suất điện mặt trời khi hoạt động ở mức đỉnh, gần gấp 5 lần công suất mặt trời mà Cuba đã lắp đặt trước đó. Với nhu cầu điện cực đại khoảng 3.200 MW, quy mô này tương đương gần một phần ba công suất cần thiết của cả nước vào những thời điểm tiêu thụ cao nhất.

Tỷ trọng điện mặt trời trong hệ thống điện Cuba đã tăng lên khoảng 10% nhu cầu cả nước, từ 3% vào đầu năm 2025. Phần lớn thiết bị cho quá trình mở rộng đến từ Trung Quốc, quốc gia hiện sản xuất khoảng 80% tấm pin mặt trời trên thế giới.

Dữ liệu hải quan cho thấy giá trị thiết bị điện mặt trời Trung Quốc xuất sang Cuba đạt 117 triệu USD trong năm 2025, tăng mạnh từ chỉ 3 triệu USD vào năm 2023. Các lô hàng hệ thống lưu trữ pin từ Trung Quốc cũng tăng trong năm 2026.

Kế hoạch kinh tế năm 2026 của Cuba ghi nhận 320 MW tấm pin mặt trời do Trung Quốc viện trợ. Chính phủ Cuba cho biết một phần các dự án được tài trợ từ nguồn thu của ngành nickel. Việt Nam và Nhật Bản cũng cung cấp thiết bị cho Cuba, nhưng với quy mô nhỏ hơn.

Nguồn cung từ Trung Quốc xuất hiện đúng lúc Cuba phải tìm giải pháp thay thế cho hệ thống phát điện phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch. Lượng dầu nhập khẩu từ Venezuela suy giảm trong những năm gần đây, trong khi các nhà máy điện chạy nhiên liệu hóa thạch của Cuba đã xuống cấp sau nhiều thập kỷ vận hành.

Tình trạng thiếu nhiên liệu trở nên nghiêm trọng hơn từ đầu năm nay khi các biện pháp hạn chế của Mỹ làm gián đoạn thêm dòng năng lượng đến Cuba. Chính phủ Cuba cho biết đến tháng 5 đã cạn kiệt dự trữ nhiên liệu. Khoảng 10 triệu người trên đảo phải đối mặt với các đợt mất điện gần như hàng ngày.

Trong hoàn cảnh đó, các trang trại điện mặt trời do thiết bị Trung Quốc cung cấp đang trở thành một trong những nguồn bổ sung công suất quan trọng nhất của Cuba. Tuy nhiên, lượng công suất được lắp đặt chưa đồng nghĩa với lượng điện thực tế có thể đưa lên lưới.

Hệ thống truyền tải của Cuba đã xuống cấp nghiêm trọng. Khoảng 16% lượng điện của lưới điện bị thất thoát do tình trạng của đường dây truyền tải, theo một nghiên cứu về hệ thống năng lượng nước này. Khả năng tài chính hạn chế khiến chính phủ khó đầu tư đồng bộ vào lưới điện và các nhà máy hiện hữu.

Điện mặt trời còn phụ thuộc vào hệ thống lưu trữ để có thể cung cấp điện ổn định khi sản lượng giảm vào ban đêm hoặc trong điều kiện thời tiết bất lợi. Cuba hiện thiếu đáng kể năng lực lưu trữ pin. Bộ trưởng Năng lượng Cuba cho biết vào tháng 4 rằng nước này mới khai thác được một phần nhỏ công suất điện mặt trời đã triển khai vì chưa có đủ hệ thống lưu trữ.

Một hệ thống pin được lắp đặt vào tháng 7 và ba hệ thống khác đang được lên kế hoạch. Bên cạnh các dự án quy mô lớn, các hộ gia đình và tổ chức tại Cuba cũng bắt đầu lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái nhà. Trung Quốc, Tây Ban Nha và một số quốc gia khác đã cung cấp hàng nghìn tấm pin cho các cơ sở riêng lẻ.

Sự gia tăng nguồn cung thiết bị từ Trung Quốc đang đưa Bắc Kinh trở thành một đối tác ngày càng quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng của Cuba. Các khoản tài trợ và hỗ trợ tài chính liên quan đến khí hậu của Trung Quốc tại Caribe cũng tăng trong những năm gần đây, trong khi quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và khu vực Mỹ Latin tiếp tục mở rộng.

Với Cuba, nguồn thiết bị Trung Quốc giúp nước này triển khai nhanh các dự án điện mặt trời trong thời điểm nguồn nhiên liệu truyền thống bị thu hẹp. Với Trung Quốc, các dự án tại Cuba mở rộng sự hiện diện của các doanh nghiệp và thiết bị năng lượng sạch tại một thị trường đang phải chuyển đổi hệ thống điện với tốc độ nhanh.

Tuy nhiên, các tấm pin mới chưa thể tự giải quyết cuộc khủng hoảng điện của Cuba. Ít nhất sáu lần mất điện trên toàn quốc đã xảy ra trong năm nay, bên cạnh nhiều đợt mất điện cục bộ kéo dài nhiều ngày. Công suất mặt trời tăng nhanh nhưng lưới truyền tải cũ, hệ thống lưu trữ thiếu hụt và các nhà máy điện truyền thống xuống cấp vẫn hạn chế khả năng cung cấp điện ổn định.

Cuba vì thế đang xây dựng một hệ thống điện mới dựa ngày càng nhiều vào thiết bị Trung Quốc, nhưng hiệu quả của khoản đầu tư phụ thuộc lớn vào khả năng nâng cấp đồng thời lưới truyền tải và năng lực lưu trữ.