“Theo dấu dòng tiền” từ lâu đã là một chiến lược hiệu quả đối với cơ quan thi hành pháp luật liên bang. Vậy tại sao bộ Tài chính Mỹ lại triệt hạ một nỗ lực nhằm làm cho chiến lược đó trở nên dễ dàng hơn?

Trong nhiều năm, luật pháp Mỹ đã tạo điều kiện thuận lợi cho các công ty vỏ bọc vô danh cất giấu tài sản cho bọn khủng bố, kẻ trốn thuế và các loại tội phạm khác. Năm 2021, Quốc hội Mỹ đã mục tiêu thay đổi điều đó bằng đạo luật Minh bạch Doanh nghiệp, yêu cầu hầu hết các công ty hoạt động tại Mỹ phải báo cáo chủ sở hữu thực sự của họ vào một cơ sở dữ liệu mới. Quyền truy cập vào cơ sở dữ liệu này được giới hạn cho các quan chức chính phủ và các tổ chức tài chính có nhu cầu xác minh khách hàng. Đây là một bước tiến bộ, mặc dù tiến trình đã bị làm chậm lại bởi các vụ kiện tụng và những trở ngại khác.

Giờ đây, ngay cả nỗ lực yếu ớt đó cũng gần như đã chết thảm. Tháng trước, bộ Tài chính đã miễn trừ vĩnh viễn cho các công ty và cá nhân Mỹ khỏi nghĩa vụ báo cáo cho cơ sở dữ liệu, bao gồm bất kỳ bên nào kiểm soát các công cụ đầu tư nước ngoài hoặc hỗ trợ đăng ký các công ty nước ngoài. Dữ liệu hiện có về người Mỹ sẽ bị xóa. Trong thời gian tới, chỉ một số công ty nước ngoài nhất định mới cần tuân thủ.

Bộ Tài chính lập luận rằng quyết định miễn trừ cho 99% các thực thể thuộc phạm vi điều chỉnh của luật sẽ bãi bỏ các yêu cầu “phiền hà” đối với các doanh nghiệp nhỏ, trong khi vẫn để lại cho lực lượng thi hành pháp luật đầy đủ công cụ để điều tra các công ty. Những luận điểm đó hoàn toàn không đứng vững trước sự soi xét kỹ lưỡng.

Mặc dù không ai thích khai báo các biểu mẫu, các yêu cầu của luật khó có thể coi là phiền hà. Một báo cáo gửi cho mạng lưới Thực thi chống tội phạm tài chính (FinCEN) chỉ yêu cầu các thông tin doanh nghiệp cơ bản cùng với chi tiết từ giấy tờ định danh của chủ sở hữu. Đối với hầu hết các công ty, FinCEN ước tính chi phí cho một báo cáo ban đầu rơi vào khoảng 85 USD, hoặc ít hơn số tiền mà một số bang thu để thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn. Ngay cả đối với các thực thể phức tạp nhất, chi phí ban đầu có thể khoảng 2.600 USD và ít hơn nhiều cho các lần cập nhật.

Dù vậy, tại sao phải phiền phức như thế? Rốt cuộc, hầu hết các công ty, thuộc Mỹ và nước ngoài sở hữu, đều không liên quan đến hoạt động tội phạm. Và một hệ thống dựa trên cơ chế tự báo cáo chắc chắn sẽ không thể ngăn chặn được mọi kẻ thủ ác.

Thứ nhất, những tác hại của tài chính bất hợp pháp là vô cùng to lớn. Khoản lợi bất chính của các nhóm tội phạm ước tính vượt quá 2.000 tỉ USD trên toàn thế giới mỗi năm. Nhiều nhân tố độc hại, bao gồm Iran, Triều Tiên và Nga, được biết đến là sử dụng mạng lưới các công ty vỏ bọc để trốn tránh các biện pháp trừng phạt. Chỉ riêng nước Mỹ có thể đang thất thoát tới 1.000 tỉ USD mỗi năm tiền thuế không nộp được, ngay cả khi các vấn đề ngân sách của quốc gia này đang rơi vào vòng xoáy khủng hoảng.

Mặc dù cơ sở dữ liệu của FinCEN hầu như chưa có đủ thời gian để chứng minh hiệu quả, nhưng có lý do chính đáng để tin rằng nó sẽ giúp chống lại những sai phạm như vậy. Cục Điều tra Liên bang (FBI) đã mô tả chi tiết cách thức các công ty vỏ bọc vô danh thường xuyên cản trở nỗ lực điều tra các tội phạm từ buôn người, tham nhũng đến buôn lậu ma túy. “Gánh nặng của việc xác định chủ sở hữu hưởng lợi thực sự thường làm chậm trễ hoặc cản trở các cuộc điều tra, đòi hỏi phải thực hiện các quy trình pháp lý trùng lặp, chậm chạp ở nhiều khu vực tài phán để thu thập được thông tin cần thiết," một quan chức điều trần. “Thực hành này vừa tốn thời gian vừa tốn kém.” Trong khi đó, một cơ sở dữ liệu tương tự ở Anh, dù vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, đã giúp chính phủ chống lại gian lận và các loại tội phạm khác.

Cuối cùng, việc đóng cửa cơ sở dữ liệu dường như phù hợp với một mô hình thờ ơ đối với các hành vi sai trái của doanh nghiệp. Trong số những điều khác, chính quyền này đã trì hoãn các yêu cầu chống rửa tiền đối với các cố vấn đầu tư, hủy bỏ nỗ lực đóng cửa phần mềm làm mờ dòng chảy tiền mã hóa, và ân xá cho các cá nhân có doanh nghiệp tiếp tay cho hoạt động tội phạm. Đó là chưa nói đến thái độ mập mờ của chính quyền về hối lộ và tham nhũng khác.

Gộp chung lại, những hành động này gửi đi một thông điệp đáng lo ngại từ một quốc gia vốn đã là kẻ tạo điều kiện lớn nhất thế giới cho sự bảo mật tài chính. Quốc hội khóa tới nên sửa đổi luật để hạn chế quyền hạn của bộ Tài chính trong việc cấp các quyền miễn trừ, đồng thời cắt giảm gánh nặng thủ tục giấy tờ ở những nơi có thể. Nhà Trắng nên chấp nhận rằng việc giảm bớt thủ tục hành chính không nên đồng nghĩa với việc tạo ra một môi trường tự do cho các hành vi sai trái của doanh nghiệp. Và các công ty nên thấy rằng, với các biện pháp bảo vệ thích hợp, sự minh bạch tài chính không có gì phải sợ hãi.