Ấn Độ đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn trên cương vị chủ tịch luân phiên của BRICS, khi được kỳ vọng dẫn dắt khối đưa ra lập trường rõ ràng hơn về xung đột tại Iran. Đây là phép thử không nhỏ đối với năng lực ngoại giao của New Delhi.

Gần một tháng sau khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran, khiến nhiều lãnh đạo cấp cao thiệt mạng và châm ngòi cho khủng hoảng năng lượng toàn cầu, BRICS vẫn chưa đưa ra quan điểm chính thức về cuộc chiến.

Nguyên nhân chính của bế tắc là các thành viên đứng ở những phía khác nhau, khiến việc đạt đồng thuận trở nên khó khăn. Iran, gia nhập BRICS từ năm 2024, đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phóng tên lửa vào UAE và Ả Rập Xê Út. UAE cũng gia nhập BRICS trong năm 2024, còn Ả Rập Xê Út vẫn đang cân nhắc lời mời tham gia.

Theo các nguồn tin am hiểu, Iran đã đề nghị Ấn Độ ủng hộ nỗ lực lên án chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, UAE và Ả Rập Xê Út nhiều khả năng không đồng thuận, trong khi Trung Quốc và Nga có thể ngầm ủng hộ Tehran.

Trên thực tế, các thành viên BRICS đã soạn thảo ít nhất ba tuyên bố liên quan đến xung đột, nhưng hai bản đã bị bác bỏ do bất đồng nội bộ. Trong đó có một bản lên án Mỹ và Israel vì các cuộc không kích. Một số ý kiến trong khối cho rằng BRICS có nguy cơ trở nên kém quan trọng nếu không lên tiếng về những vấn đề mang tính quyết định hiện nay.

Sự lúng túng này trái ngược với lập trường trước đây. Khối từng lên án các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran hồi tháng 7 năm 2025 và kêu gọi Israel rút quân khỏi Gaza. Tuy nhiên, đầu năm nay, BRICS lại giữ im lặng trước việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro.

Tình trạng bế tắc cho thấy những thách thức mà nhóm các nền kinh tế mới nổi đang đối mặt khi chiến sự bước sang tuần thứ tư. Trong bối cảnh đó, Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy đối thoại với Iran nhằm chấm dứt giao tranh, dù Tehran chưa xác nhận có tham gia hay không.

Đối với Ấn Độ, cuộc chiến này đặt nước này vào thế khó về ngoại giao, đặc biệt khi đang giữ vai trò dẫn dắt BRICS. New Delhi có quan hệ gần gũi với cả Mỹ và Israel, và Thủ tướng Narendra Modi từng thăm Tel Aviv chỉ vài ngày trước khi xung đột nổ ra.

Cùng lúc, Ấn Độ vẫn duy trì quan hệ lịch sử với Iran và phụ thuộc đáng kể vào dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải gần như bị gián đoạn kể từ khi chiến sự bắt đầu. Dù vậy, nước này đã đàm phán để đảm bảo an toàn cho một phần tàu chở dầu đi qua khu vực.

Ở chiều ngược lại, Ấn Độ cũng có quan hệ kinh tế sâu rộng với UAE và các quốc gia vùng Vịnh khác, nơi có gần 10 triệu lao động Ấn Độ sinh sống và làm việc.

Áp lực buộc Thủ tướng Modi thúc đẩy BRICS lên tiếng đã trở nên rõ ràng hơn. Hôm thứ Bảy, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã đề nghị ông Modi để BRICS đóng vai trò độc lập trong việc chấm dứt các hành động quân sự nhằm vào Iran và bảo vệ hòa bình, ổn định khu vực, theo Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Ấn Độ, Đại sứ quán UAE tại New Delhi và người phát ngôn chính phủ Brazil chưa phản hồi yêu cầu bình luận. Phía Nam Phi cho biết các cuộc trao đổi vẫn đang diễn ra về một tuyên bố chung khả dĩ và nước này sẽ ủng hộ kết quả đạt được trên cơ sở đồng thuận.

Cho đến nay, Ấn Độ vẫn tránh can thiệp trực tiếp thông qua BRICS. Theo các nguồn tin, nước này cho rằng với vai trò chủ tịch, họ không thể đứng về bên nào, nhưng có thể đóng vai trò trung gian thúc đẩy đối thoại. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Randhir Jaiswal cũng thừa nhận việc thu hẹp khác biệt giữa các thành viên là rất khó, nhất là khi một số nước liên quan trực tiếp đến xung đột.

Theo Sadanand Dhume, chuyên gia cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, Ấn Độ đang ở thế cân bằng giữa nhiều phía trong BRICS, và cuộc chiến khiến tình thế trở nên phức tạp hơn. Điều này khiến New Delhi lúng túng trong cách xử lý.

Diễn biến hiện tại cho thấy mức độ phức tạp của cuộc chiến đang leo thang nhanh chóng, đồng thời phản ánh khó khăn lâu nay của BRICS trong việc đạt đồng thuận về các vấn đề địa chính trị nhạy cảm. Khối được thành lập năm 2009 bởi Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, nhưng không có mục tiêu hay hệ tư tưởng thống nhất, ngoài việc tạo diễn đàn cho các nền kinh tế đang phát triển.

Tổng thống Donald Trump từng chỉ trích BRICS mang tính chống Mỹ và chịu ảnh hưởng từ chương trình nghị sự của Trung Quốc và Nga. Ông cũng đe dọa áp thuế 100% đối với các thành viên và cáo buộc khối này tìm cách làm suy yếu vai trò của đồng USD.

Theo Alexander Gabuev, Giám đốc Trung tâm Nga và Á Âu của Carnegie tại Berlin, BRICS không phải là một liên minh quân sự và các thành viên không có nghĩa vụ hỗ trợ lẫn nhau. Ông cho rằng kỳ vọng biến BRICS thành đối trọng với G8 hay các nhóm phương Tây khác là điều khó thành hiện thực.

Trong bối cảnh đó, Iran đã đưa ra một dự thảo tuyên bố lên án Mỹ và Israel, đồng thời kêu gọi chấm dứt các cuộc tấn công, nhưng bị bác bỏ do UAE phản đối vì cho rằng văn bản không phản ánh vai trò của Iran trong việc tấn công các nước láng giềng. Một dự thảo trung lập hơn do Ấn Độ đề xuất, kêu gọi kiềm chế và lên án thương vong, cũng không đạt được đồng thuận. Hiện một phiên bản thứ ba, tập trung vào tác động đối với thị trường năng lượng toàn cầu, vẫn đang được thảo luận.

Theo Irene Mia, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, BRICS nhiều khả năng vẫn duy trì vai trò nếu tập trung vào các lĩnh vực hợp tác thực dụng như tài chính phát triển và tạo thuận lợi thương mại, thay vì tìm kiếm đồng thuận về hệ tư tưởng.

Bà cảnh báo rằng nếu khối này cố chuyển thành một liên minh địa chính trị chính thức, nguy cơ chia rẽ nội bộ và thất bại sẽ gia tăng. Theo bà, kỳ vọng BRICS đưa ra phản ứng địa chính trị mạnh mẽ và thống nhất là chưa phản ánh đúng cấu trúc cũng như mục tiêu của khối.

— Với sự hỗ trợ của Ilya Arkhipov, Daniel Carvalho, Augusta Saraiva, và Evgenia Pismennaya