Canada sẵn sàng áp thuế từ 15% đến 50% đối với hàng trăm sản phẩm từ Mỹ vào thứ Ba, trong bối cảnh thủ tướng Mark Carney đặt cược rằng việc cứng rắn với tổng thống Donald Trump cuối cùng sẽ giúp cải thiện vị thế đàm phán của Ottawa với đối tác thương mại lớn nhất này.

Trừ khi có sự hoãn lại vào phút chót, chính phủ của ông Carney sẽ tăng thuế nhập khẩu đối với nhiều mặt hàng thép của Mỹ từ 25% lên 50% và áp thuế lên hàng loạt mặt hàng tiêu dùng như xe máy, mỹ phẩm, phô mai và nhiều sản phẩm khác. Biện pháp này sẽ giáng đòn mạnh vào các nhà xuất khẩu Mỹ, đặc biệt là ở các bang như Michigan và Ohio, những nơi có hoạt động thương mại lớn với Canada và sắp diễn ra các cuộc đua tranh cử quyết liệt trong kỳ bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Đây là rủi ro đã được tính toán đối với ông Carney, người vào một năm trước từng dỡ bỏ nhiều mức thuế đáp trả mà người tiền nhiệm Justin Trudeau đã áp dụng. Các quan chức trong chính quyền Trump nhiều lần tuyên bố sẽ không dung thứ cho bất kỳ hành động trả đũa nào, đồng thời nhấn mạnh rằng chỉ có hai quốc gia là Canada và Trung Quốc sử dụng các biện pháp thuế quan đáp trả.

Các quan chức Mỹ từ chối nêu rõ ông Trump sẽ đáp trả bằng các biện pháp mới như thế nào hoặc vào thời điểm nào.

“Các mức thuế đáp trả của Canada nhằm mục đích khiến chi phí của cuộc chiến thương mại này trở nên đủ rõ ràng đối với các doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, từ đó giúp Washington thấy rõ động lực để quay trở lại bàn đàm phán,” Brian Clow, cựu cố vấn cấp cao của Canada về thương mại và quan hệ với Mỹ dưới thời Trudeau, cho biết. “Canada không áp đặt các mức thuế này vì muốn có một cuộc chiến thương mại. Họ áp thuế vì muốn cuộc chiến thương mại này kết thúc.”

Trên chương trình Bloomberg This Weekend, hạ nghị sĩ Haley Stevens của bang Michigan, thuộc đảng Dân chủ, cho biết việc Mỹ leo thang thuế quan đối với hàng hóa Canada đang làm tăng chi phí và tạo ra sự bất ổn cho các nhà sản xuất tại địa phương của bà, trong đó chuỗi cung ứng xe hơi có liên kết sâu sắc đang chịu rủi ro đặc biệt lớn. Bà Stevens chia sẻ với các người dẫn chương trình Christina Ruffini và Jeff Mason rằng bà đang thúc đẩy dự luật cung cấp cho các hộ gia đình lên tới 1.700 USD để bù đắp chi phí liên quan đến thuế quan, đồng thời chỉ trích cách tiếp cận thương mại với Canada của chính quyền Trump.

Các nhà đàm phán Mỹ và Canada đã nỗ lực trong nhiều tuần để đạt được thỏa thuận nhằm hạ nhiệt căng thẳng thương mại và dường như thống nhất được về các điều khoản chung. Ông Trump thậm chí đã tuyên bố vào ngày 18.8 rằng hai bên đã có thỏa thuận sơ bộ và dành ra ba ngày để hoàn thiện các chi tiết. Nhưng sau đó, mọi thứ đã sụp đổ.

Sự đổ vỡ đó mở đầu cho hai tuần chỉ trích và trút giận từ cả hai chính phủ. Mỗi bên đều đổ lỗi cho bên kia đã phá hỏng thỏa thuận vào những giờ phút cuối cùng. Họ vẫn tiếp tục công kích lẫn nhau vào cuối tuần: Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent trên kênh Fox News đã so sánh Canada như một “chú chó nhỏ hay sủa” đang sủa một con chó lớn hơn nhiều.

Ông Trump đã đưa ra một đòn đe dọa ẩn ý khác vào Chủ nhật khi viết trên mạng xã hội Truth Social rằng: “Sự mất cân bằng của đô la Canada với Mỹ là không thể chấp nhận được. Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm nhưng sẽ không còn như vậy nữa!” Nhà Trắng từ chối làm rõ ý của ông.

Mức thuế 50% của Mỹ đối với lượng hàng hóa Canada trị giá khoảng 20 tỉ USD đã có hiệu lực vào ngày 22.8. Các quan chức Canada đã công bố chi tiết về các mức thuế đáp trả ba ngày sau đó, nhắm vào lượng hàng hóa Mỹ có giá trị tương đương.

Chính quyền Trump dọa sẽ đáp trả bằng các biện pháp bổ sung chống lại Canada, mở ra khả năng tranh chấp thương mại ngày càng leo thang vượt tầm kiểm soát. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer phát tín hiệu rằng việc áp thêm thuế và thậm chí cấm cửa hoàn toàn một số mặt hàng nhập khẩu từ Canada là điều có thể xảy ra, nhưng thời điểm cụ thể vẫn chưa rõ ràng.

Trong khi đó, ông Trump đã ký sắc lệnh đổi tên hồ Ontario thành “hồ America” trên bản đồ Mỹ và đăng nhiều tin nhắn trên mạng xã hội chỉ trích Canada. Các quan chức của ông đã công khai cáo buộc ông Carney phá hoại các cuộc đàm phán.

“Vì lý do chính trị nội bộ, họ quyết định thà đối đầu với Donald Trump còn hơn, ngay cả khi điều đó có hại cho nền kinh tế Canada,” bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick phát biểu trên Bloomberg Television.

Một quan chức Canada yêu cầu giấu tên cho biết tính đến chiều Chủ nhật, chưa có cuộc họp mới nào được ấn định với chính quyền Mỹ. Cả Nhà Trắng và văn phòng của Greer đều không phản hồi các yêu cầu bình luận trong những ngày trước khi các mức thuế mới nhất của ông Carney chuẩn bị có hiệu lực.

‘Ký bằng bút chì’

Thủ tướng Carney, 61 tuổi, cho biết Nhà Trắng đã đưa ra những yêu cầu “không thể chấp nhận được,” vi phạm chủ quyền của Canada và gây tổn hại đến các ngành công nghiệp của nước này, bao gồm cả ngành sản xuất xe tải nặng.

Thủ tướng Canada cũng lên tiếng công kích việc chính quyền Trump sẵn sàng xé bỏ hoặc bỏ qua các hiệp định thương mại như hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). “Chúng tôi nhận ra rằng đôi khi chữ ký của họ được viết bằng bút chì,” ông nói.

Các cuộc khảo sát ý kiến dư luận cho thấy sự ủng hộ dành cho quyết định rời khỏi bàn đàm phán và đáp trả bằng thuế quan của ông Carney. Một cuộc thăm dò do Nanos Research thực hiện cho Bloomberg News tuần trước cho thấy gần 3/4 số người được hỏi đánh giá cách ông xử lý hồ sơ thương mại là “tốt” hoặc “rất tốt.”

Mặc dù các cuộc đàm phán sụp đổ một cách đột ngột, cả hai bên kể từ đó đã phát tín hiệu rằng một số điểm nghẽn đã được giải quyết.

Phía Mỹ đã bác bỏ tuyên bố của ông Carney rằng quyền sử dụng tiếng Pháp là yếu tố gây bế tắc, vấn đề mà phía Canada đã ghi nhận công khai là về cơ bản đã được giải quyết.

Trong khi ông Carney gợi ý với các phóng viên tuần trước rằng Mỹ sẵn sàng mở rộng ưu đãi thuế quan tự động cho các loại xe hạng trung và hạng nặng, một quan chức Mỹ giấu tên đã gọi tuyên bố đó là sai sự thật.

Ngay cả khi các vấn đề khác chưa được giải quyết, vẫn có lý do để tin rằng việc cố gắng đàm phán một thỏa thuận đình chiến và hạ nhiệt tình hình là có lợi cho Canada.

Hiệu suất của nền kinh tế Canada không đồng đều. Sau một giai đoạn đình trệ, tăng trưởng đã bật tăng trở lại trong quý hai. Số lượng người có việc làm chỉ tăng trung bình 3.400 người mỗi tháng trong năm nay. Tỉ lệ sa thải cao hơn ở các ngành công nghiệp phụ thuộc vào cầu xuất khẩu từ Mỹ, theo dữ liệu từ cơ quan Thống kê Canada.

Các mức thuế đáp trả của Canada có thể giúp bảo vệ một số nhà sản xuất trong nước, nhưng sẽ làm tăng chi phí và khiến nhiều ngành công nghiệp rơi vào tình trạng tồi tệ hơn, theo một báo cáo của Tony Stillo và Michael Davenport thuộc Oxford Economics. Họ ước tính rằng tác động kết hợp của thuế quan từ Mỹ, biện pháp trả đũa của Canada và các chương trình hỗ trợ liên bang liên quan sẽ làm giảm sản lượng khoảng 0,3% so với dự báo cơ sở.

Báo cáo đó mới chỉ tính đến các mức thuế đã được công bố, chưa tính đến khả năng xung đột thương mại tiếp tục leo thang.

Thỏa thuận ‘bền vững’

Sau khi các cuộc đàm phán sụp đổ vào tháng trước, ông Trump đã tuyên bố sẽ tăng thuế đối với xe hơi lên 50% từ mức 25% hiện tại, đồng thời áp mức thuế 50% đối với phụ tùng xe hơi, cả hai đều có hiệu lực từ ngày 1.1. Ông vẫn chưa thực hiện các bước chính thức để áp dụng các mức thuế này và chưa rõ liệu đó có phải là đòn trả đũa như đã hứa đối với các mức thuế của ông Carney hay không.

Thủ tướng Carney tuần trước cho biết chính phủ của ông đang tìm kiếm một thỏa thuận “bền vững”. “Chúng tôi sẵn sàng ngồi xuống và ký thỏa thuận đó khi người Mỹ sẵn sàng,” ông nói, đồng thời nhắc lại rằng ông sẽ không ký bất kỳ điều gì trừ khi nó cho phép các ngành công nghiệp xe hơi, thép và nhôm của Canada giữ vững khả năng cạnh tranh.

Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cũng kêu gọi nối lại đàm phán.

“Tôi nghĩ mọi người đều muốn điều đó xảy ra,” ông Johnson phát biểu vào thứ Năm, một ngày sau khi Greer báo cáo tình hình cho các nghị sĩ Cộng hòa tại hạ viện. “Chúng ta cần Canada ngồi vào bàn đàm phán, thể hiện thiện chí và giải quyết vấn đề này, bởi vì nó rất quan trọng đối với cả hai nước, và các thành viên của cơ quan này tin như vậy, tôi nghĩ hầu hết người dân Canada cũng vậy.”