Vào cuối năm 2023, Ann Budge, khi đó là chủ tịch câu lạc bộ Heart of Midlothian tại Edinburgh, tiếp tục đối mặt với một mùa giải mờ nhạt ở giữa bảng xếp hạng. Lần gần nhất một đội bóng ngoài hai gã khổng lồ Glasgow là Celtic và Rangers vô địch Scotland đã từ giữa thập niên 1980, khi huấn luyện viên huyền thoại Alex Ferguson đưa Aberdeen lên ngôi vô địch.

Budge là một nữ doanh nhân người Scotland và đồng sáng lập một công ty công nghệ thông tin. Bà từng giúp cứu Hearts khỏi nguy cơ sụp đổ tài chính vào năm 2014, đồng thời triển khai một mô hình hiếm thấy khi chuyển 75% cổ phần của câu lạc bộ 152 năm tuổi cho một nhóm do người hâm mộ dẫn dắt. Trong bối cảnh bóng đá ngày càng bị chi phối bởi tiền bạc, rất khó để tin rằng Hearts có thể tìm ra một Alex Ferguson mới để đưa đội bóng đến chức vô địch, hoặc tìm được một nhà đầu tư giàu có vẫn chấp nhận để người hâm mộ nắm quyền kiểm soát.

Sau đó, Budge nghe tin chủ sở hữu của Brighton & Hove Albion, Tony Bloom, đang tìm cách đầu tư vào một câu lạc bộ Scotland. Bloom là một tay chơi cá cược chuyên nghiệp kiêm nhà đầu tư bóng đá. Ông đã đưa Brighton từ một đội bóng hạng dưới trở thành thế lực ổn định tại Ngoại hạng Anh. Thành công đó không đến từ việc chi tiêu khổng lồ mà dựa trên dữ liệu.

Bloom và cỗ máy dữ liệu của ông đã giúp Hearts dẫn đầu giải vô địch Scotland trong phần lớn mùa giải. Đội bóng đứng đầu bảng khi chỉ còn năm trận đấu nữa, dù ngân sách thấp hơn rất nhiều so với các đối thủ. Báo cáo tài chính mới nhất của Hearts cho thấy doanh thu đạt 24,4 triệu bảng Anh, trong khi Rangers đạt 83,5 triệu bảng và Celtic đạt 143,4 triệu bảng.

Trong kỳ chuyển nhượng mùa Hè năm ngoái, Hearts chỉ chi 5 triệu euro, tương đương 4,35 triệu bảng Anh, để mua cầu thủ mới. Con số này thấp hơn rất nhiều so với 43,66 triệu euro, tương đương 37,96 triệu bảng Anh, Rangers bỏ ra, theo trang Transfermarkt.

Đứng sau thành công gần đây là Jamestown Analytics, công ty chuyên hỗ trợ các câu lạc bộ mua sắm và đánh giá cầu thủ. Theo một nguồn tin thân cận, các đội bóng sử dụng Jamestown thường trả một khoản phí duy trì nhỏ, kèm theo khoản thanh toán lớn hơn có thể lên tới hàng triệu USD nếu đạt các mục tiêu như thăng hạng, giành vé dự cúp châu Âu hoặc vô địch.

Nhiều đội bóng trên khắp châu Âu đã thuê Jamestown và đạt bước tiến đáng kể về thành tích. Trong số đó có Como tại Serie A, Castellon ở Tây Ban Nha và đặc biệt là Union St Gilloise của Bỉ, đội vô địch quốc gia năm 2025 sau 90 năm chờ đợi.

Với một đội bóng nhỏ ở Edinburgh, đây là cơ hội lớn. Thành phố này là nơi đặt sân vận động bóng bầu dục quốc gia Scotland, còn Hearts và Hibernian từ lâu sống dưới cái bóng của Celtic và Rangers tại Glasgow, cách đó khoảng 64 km về phía tây. Trước đó, chưa đội bóng nào ở Scotland thử dùng Jamestown để phá vỡ thế thống trị của hai ông lớn này.

Dù Jamestown không chính thức thuộc sở hữu của Bloom, công ty này là một nhánh của Starlizard, hãng tư vấn cá cược thể thao kín tiếng do ông thành lập tại London năm 2006.

Budge đã gặp Bloom tại văn phòng Jamestown ở khu Camden Town của London ngay sau khi nghe về sự quan tâm ban đầu của ông. Theo những người am hiểu tình hình, Bloom nói rõ mọi khoản đầu tư vào Hearts đều gắn với việc ký thỏa thuận độc quyền với Jamestown tại Scotland.

Gerry Mallon, đại diện người hâm mộ trong hội đồng quản trị Hearts, ban đầu tỏ ra hoài nghi.

“Có ba ranh giới đỏ cho thỏa thuận này,” Mallon nói. “Người hâm mộ phải tiếp tục là cổ đông đa số. Chúng tôi không muốn trở thành đội bóng sân sau cho bất kỳ câu lạc bộ nào khác. Chúng tôi cũng không muốn cổ phần bị pha loãng nếu không có yếu tố nào thực sự mang tính bước ngoặt.”

Tuy nhiên, Jamestown có điều khoản không cạnh tranh rất nghiêm ngặt. Ví dụ, Ipswich từng sử dụng Jamestown trong hành trình thăng hạng Premier League nhưng phải ngừng hợp tác sau khi lên hạng vào năm 2024 vì Brighton đã ký thỏa thuận độc quyền với công ty này. Ipswich sau đó xuống hạng ngay mùa kế tiếp.

Hearts bắt đầu sử dụng Jamestown từ tháng 11.2024 nhưng khởi đầu không mấy suôn sẻ. Đến tháng 4.2025, đội bóng chỉ đứng ngay trên nhóm đá play-off trụ hạng và đã sa thải huấn luyện viên Neil Critchley. Ông là lựa chọn của toàn bộ ban lãnh đạo và cũng nhận được sự ủng hộ từ Jamestown.

Nhưng Hearts đã không chùn bước. Trái lại, họ càng quyết tâm hơn. Jamestown Analytics ủng hộ việc bổ nhiệm Derek McInnes, người vừa giúp Kilmarnock trải qua một trong những mùa giải thành công nhất lịch sử hiện đại của câu lạc bộ.

“Họ không trực tiếp chọn huấn luyện viên,” CEO Hearts Andrew McKinlay cho biết. “Họ đưa ra quan điểm về những người có khả năng giúp cầu thủ phát triển tốt nhất.”

Bloom cũng trực tiếp tham gia khi mua 29% cổ phần không có quyền biểu quyết tại Hearts với giá khoảng 10 triệu bảng Anh vào mùa hè năm 2025, trong khuôn khổ các cuộc thảo luận ban đầu.

Mùa giải vừa qua chứng kiến màn lột xác ngoạn mục của Hearts. Đội dẫn đầu giải trong suốt 27 cuối tuần liên tiếp, ngoại trừ khoảng thời gian ngắn 23 giờ đầu tháng này khi Rangers thi đấu sớm hơn một ngày. Tuy nhiên, Celtic và Rangers vẫn đang thu hẹp khoảng cách trong những tuần gần đây.

Trong đội hình đá chính của Hearts ở trận gặp Livingston ngày 5.4, chỉ có bốn cầu thủ gia nhập đội bóng trước thời kỳ Jamestown.

Việc sử dụng dữ liệu của Jamestown “đã giúp chúng tôi tiếp cận những thị trường vốn trước đây vượt ngoài tầm với,” McKinlay nói tại văn phòng của ông ở khu phức hợp Tynecastle. Ông cho biết Jamestown áp dụng các kỹ thuật từ ngành cá cược để hỗ trợ tuyển dụng cầu thủ.

“Một trong những lý do tạo nên thành công của họ có thể nằm ở khối lượng dữ liệu khổng lồ và số lượng nhân sự phân tích các trận đấu trên toàn thế giới.”

Nhờ Jamestown, Hearts xác định được nhiều cầu thủ thi đấu hiệu quả tại các giải hạng dưới châu Âu với chi phí thấp. Hai trong số những gương mặt nổi bật mùa này là cầu thủ chạy cánh người Hy Lạp Alexandros Kyziridis và Claudio Braga, lần lượt đến từ giải hạng hai Slovakia và Na Uy.

Kyziridis gia nhập theo dạng chuyển nhượng tự do, còn Braga được cho là chỉ có giá khoảng 430.000 bảng Anh. Một nhân tố quan trọng khác là Harry Milne cũng đến theo dạng miễn phí từ Partick Thistle.

Cách làm này hoàn toàn trái ngược với Rangers, đội đã chi khoảng 8 triệu bảng Anh để ký hợp đồng với Youssef Chermiti từ Everton vào tháng 9 năm ngoái.

Không khó hiểu khi Jamestown nhận được sự ủng hộ từ lãnh đạo nhiều câu lạc bộ châu Âu. Giám đốc Como là Mirwan Surwaso cho biết tại Hội nghị Bóng đá của Financial Times rằng Jamestown Analytics là “bộ lọc đầu tiên cho mọi thứ chúng tôi làm”.

Ông giải thích Como tiếp tục áp dụng thêm nhiều bộ lọc khác lên dữ liệu của Jamestown để tinh chỉnh việc tuyển chọn cầu thủ.

Chính sự thành công của Jamestown tại châu Âu đã thu hút James Anderson, cựu quản lý danh mục đầu tư của Baillie Gifford và là nhà tài trợ thường xuyên của Hearts. Anderson từng là một trong những người sớm đặt niềm tin vào Tesla và Amazon trong sự nghiệp đầu tư của mình. Ông nhớ rằng mình lạc quan hơn Budge khi bước vào cuộc gặp với Jamestown ở London.

“Tôi nghĩ đây là một cơ hội thực sự và tôi hiểu rõ Jamestown đã đạt được những gì,” ông nói.

Tuy nhiên, việc đưa dữ liệu vào bóng đá cũng tạo ra sự va chạm với các phương pháp truyền thống. Shelbourne FC của Ireland là ví dụ điển hình. Ngay sau khi huấn luyện viên giàu cá tính Damian Duff giúp đội bóng vô địch quốc gia, Shelbourne đã ký thỏa thuận hợp tác độc quyền với Jamestown.

Justin Said, giám đốc điều hành Jamestown, chỉ đưa ra tuyên bố ngắn trên trang web câu lạc bộ.

“Chúng tôi vẫn lựa chọn kỹ các đội bóng hợp tác và rất vui khi bắt đầu mối quan hệ này với Shelbourne.”

Tuy nhiên, Said từ chối trả lời phỏng vấn đầy đủ với Bloomberg. Trong email gửi hãng tin này, ông nói Jamestown “muốn tránh xa sự chú ý của dư luận”. Ông cũng từ chối bình luận về các điều khoản thương mại với bất kỳ đối tác nào.

Duff, người nổi tiếng với cách tiếp cận đầy trực giác, đã từ chức ngay sau khi thỏa thuận với Jamestown được công bố và viện dẫn lý do cá nhân. Ông chưa từng công khai bình luận về Jamestown và cũng từ chối trả lời Bloomberg cho bài viết này.

Kể từ đó, phong độ Shelbourne sa sút rõ rệt. Đội hiện đứng thứ sáu trong số 10 đội của giải và bị loại sớm khỏi Conference League.

Và đi cùng mỗi câu chuyện thành công nhờ dữ liệu luôn có những thất bại đáng nhớ. Sau khi được các ông chủ Mỹ mua lại năm 2025, Sheffield United ở Championship đã dùng AI để hỗ trợ tuyển dụng cầu thủ mới và sa thải Chris Wilder, huấn luyện viên được đánh giá cao sau mùa giải suýt thăng hạng trước đó.

Phong độ đội bóng nhanh chóng sụp đổ, buộc họ phải mời Wilder trở lại để tránh xuống hạng.

“Có rất nhiều câu chuyện thất bại liên quan đến dữ liệu mà mọi người không nhắc tới,” Julian Sfeir, nhà sáng lập Aztec Data Hub, cho biết. Ông từng làm việc cho một đội bóng chuyên nghiệp tại Scotland.

Không phải ai cũng cho rằng mọi sự thành công của Hearts đều đến từ dữ liệu.

“Mọi thứ đang diễn ra rất tốt với Derek lúc này,” Budge nói. “Bạn không muốn đánh mất yếu tố con người.”

Cuộc đua vô địch Scotland có thể chỉ được quyết định ở vòng cuối ngày 16.5, khi Hearts gặp Celtic.

“Hearts đã trở lại trên bản đồ bóng đá,” Mallon nói. “Chúng tôi chưa từng xuất hiện trên các trang nhất bên ngoài Scotland kể từ khi bị cơ quan quản lý tài chính tiếp quản.”