Năm nhà xuất bản lớn cùng tác giả Scott Turow đã đệ đơn kiện tập thể nhằm vào Meta và CEO Mark Zuckerberg, mở thêm một mặt trận pháp lý trong cuộc đối đầu giữa cộng đồng sáng tạo và các hãng phát triển AI.

Vụ kiện cáo buộc Meta vi phạm bản quyền trên quy mô lớn để xây dựng mô hình ngôn ngữ Llama. Đây cũng là vụ kiện AI đầu tiên do các nhà xuất bản lớn khởi kiện, trong khi trước đó các vụ tương tự chủ yếu do tác giả cá nhân đứng đơn.

Đơn kiện được đệ trình ngày 5.5.2026 tại tòa án liên bang Manhattan, theo Reuters. Nội dung đơn kiện cáo buộc Meta đã sao chép và phân phối hàng triệu tác phẩm có bản quyền mà không có sự cho phép. Các nguyên đơn bao gồm Elsevier, Cengage, Hachette Book Group, Macmillan và McGraw Hill.

Theo đó, các nhà xuất bản cho rằng Meta đã sử dụng một kho tàng sách và bài báo học thuật khổng lồ để huấn luyện Llama mà không trả bất kỳ khoản bồi thường nào cho các tác giả hay nhà xuất bản. Thay vì mua bản quyền hợp pháp, Meta bị cáo buộc đã tải xuống các tác phẩm từ những trang lưu trữ trái phép như LibGen và Anna’s Archive.

Các tác phẩm bị nêu cụ thể trong đơn kiện trải dài từ tiểu thuyết The Fifth Season của N.K. Jemisin, The Wild Robot của Peter Brown đến tác phẩm Presumed Innocent của chính Scott Turow, cùng nhiều sách giáo khoa và bài báo khoa học. Theo các nguyên đơn, chính kho dữ liệu này đã giúp Llama trở thành một “cỗ máy thay thế vô tận” có khả năng tạo ra các bản tóm tắt, bản nhái hoặc tác phẩm phái sinh. Điều này, theo họ, trực tiếp đe dọa sinh kế của tác giả và doanh thu của ngành xuất bản.

Không dừng lại ở đó, đơn kiện còn nêu đích danh CEO Mark Zuckerberg. Các nguyên đơn cáo buộc ông đã “ủy quyền và tích cực khuyến khích hành vi vi phạm”, đồng thời cho rằng công ty hành động với nhận thức đầy đủ rằng hành vi này vi phạm luật bản quyền.

Theo đơn kiện, Meta từng cân nhắc việc cấp phép hợp pháp với các nhà xuất bản. Tuy nhiên, công ty đã thay đổi chiến lược vào tháng 4.2023 sau khi vấn đề được trình lên Zuckerberg Sau đó, đội phát triển kinh doanh được cho là đã nhận chỉ đạo bằng lời nói để ngừng các nỗ lực cấp phép. để ngừng các nỗ lực cấp phép. Một nhân viên Meta được trích lời trong đơn kiện cho biết: “Nếu chúng ta cấp phép dù chỉ một cuốn sách, chúng ta sẽ không thể dựa vào chiến lược fair use.”

Các tác phẩm bị ảnh hưởng được cho là thuộc về nhiều tác giả nổi tiếng như James Patterson, cựu tổng thống Mỹ Joe Biden và N.K. Jemisin.

Trước các cáo buộc, một phát ngôn viên của Meta cho biết công ty sẽ “chiến đấu quyết liệt với vụ kiện này”. Đồng thời, công ty lập luận rằng việc huấn luyện AI trên các tài liệu có bản quyền có thể được xem là sử dụng hợp lý (fair use).

Meta cũng nhấn mạnh rằng AI đang thúc đẩy đổi mới, nâng cao năng suất và mở rộng khả năng sáng tạo cho cả cá nhân lẫn doanh nghiệp. Lập luận này dựa một phần vào phán quyết tháng 6.2025 trong vụ Kadrey v. Meta, khi thẩm phán Vince Chhabria của Tòa án Bắc California đưa ra phán quyết tóm lược có lợi cho Meta và công nhận việc huấn luyện AI có tính chuyển đổi cao.

Tuy nhiên, chính thẩm phán Chhabria cũng lưu ý rằng phán quyết này không đồng nghĩa với việc Meta được phép sử dụng tài liệu bản quyền để huấn luyện AI trong mọi trường hợp. Thay vào đó, quyết định chỉ phản ánh việc các nguyên đơn trong vụ đó không đưa ra đủ bằng chứng về thiệt hại thị trường. Đây cũng là điểm mà các nhà xuất bản trong vụ kiện mới được cho là đã chuẩn bị kỹ hơn, với mục tiêu khắc phục hạn chế trước đó.

Vụ kiện yêu cầu một khoản bồi thường tài chính chưa được xác định. Các nguyên đơn cũng xin phép đại diện cho một nhóm lớn hơn các chủ sở hữu bản quyền và yêu cầu lệnh tiêu hủy tất cả các bản sao vi phạm mà Meta đang sở hữu hoặc kiểm soát.

Bà Maria Pallante, chủ tịch hiệp hội Các nhà xuất bản Mỹ, cho rằng “hành vi vi phạm quy mô lớn của Meta không phải là sự tiến bộ của cộng đồng”. Bà khẳng định AI sẽ không thể phát triển đúng hướng nếu các công ty công nghệ ưu tiên các trang web lậu hơn là tri thức và trí tưởng tượng của con người.