Các chính phủ trên thế giới đang vay vốn từ thị trường trái phiếu hợp vốn với tốc độ kỷ lục khi chi tiêu công tăng mạnh.

Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, các tổ chức phát hành nợ chính phủ đã bán 504 tỉ USD trái phiếu từ đầu năm đến nay. Con số này vượt mức của nửa đầu năm 2020, thời điểm nhiều quốc gia chi mạnh để hỗ trợ nền kinh tế trong giai đoạn phong tỏa vì Covid-19.

Thâm hụt ngân sách đã gia tăng kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Mức thâm hụt tăng vọt trong đại dịch khi lãi suất bị cắt giảm xuống mức thấp kỷ lục. Hiện nay, tình trạng này tiếp tục trầm trọng hơn khi các chính phủ tăng chi tiêu quốc phòng và tìm cách bảo vệ các hộ gia đình trước cú sốc giá cả do cuộc chiến với Iran gây ra. Dân số già hóa cùng lãi suất tăng cũng làm áp lực thêm nặng nề.

Jens Peter Sorensen, chuyên gia phân tích trưởng tại Danske Bank, cho biết: “Động lực chính đằng sau lượng phát hành là chi tiêu công gia tăng, kéo theo nhu cầu huy động vốn lớn hơn.” Ông chỉ ra rằng các khoản chi cho quân sự, cơ sở hạ tầng và quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch đều đang tăng lên.

Đức cùng nhiều quốc gia khác đã dành ra hàng trăm tỉ euro cho vũ khí và đạn dược. Liên minh châu Âu cũng nới lỏng các quy định tài khóa để cho phép các nước tăng chi cho quốc phòng và các sáng kiến năng lượng nhằm giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.

Lượng vốn huy động qua các đợt phát hành hợp vốn vẫn nhỏ hơn nhiều so với các cuộc đấu giá trái phiếu chính phủ thông thường. Một phần nguyên nhân là Bộ Tài chính Mỹ chỉ sử dụng hình thức đấu giá để phát hành trái phiếu. Tuy nhiên, việc thuê các ngân hàng phân phối trái phiếu cho nhà đầu tư vẫn rất phổ biến ở nhiều nơi, đặc biệt là tại châu Âu.

Trong giai đoạn thị trường biến động, đây có thể là lựa chọn ít rủi ro hơn và giúp các cơ quan quản lý nợ chủ động hơn trong việc quyết định thời điểm phát hành.

Ý tiếp tục dẫn đầu

Trong 8 trên 10 năm gần nhất, Ý là quốc gia vay vốn nhiều nhất trên thị trường trái phiếu chính phủ phát hành theo hình thức hợp vốn. Năm 2026, nước này tiếp tục dẫn đầu khi đã huy động gần 70 tỉ euro (81 tỉ USD) chỉ trong 6 tháng đầu năm, theo dữ liệu Bloomberg tổng hợp.

Đức, quốc gia đã sửa đổi các quy tắc tài khóa để tăng mạnh chi tiêu cho quốc phòng và hạ tầng, đã huy động được 14 tỉ euro thông qua ba đợt phát hành hợp vốn từ đầu năm đến nay.

Trong khi đó, Anh, Bỉ và Serbia đều thực hiện những thương vụ phát hành lớn nhất từ trước tới nay. Úc và Mexico cũng nằm trong nhóm 10 nước phát hành nhiều nhất năm nay.

Nhu cầu của nhà đầu tư vẫn mạnh, đặc biệt đối với các trái phiếu kỳ hạn ngắn. Các chính phủ đang tận dụng cơ hội này để xử lý lịch tái cấp vốn dày đặc và tài trợ cho mức chi tiêu cao hơn, bất chấp triển vọng lãi suất còn nhiều bất định, theo nhà quản lý danh mục tại TwentyFour Asset Management là Johnathan Owen.

Ông nói: “Họ đang tận dụng giai đoạn thị trường vẫn khỏe mạnh và sẵn sàng hấp thụ lượng trái phiếu mới.”

Cú sốc lạm phát do chiến sự tại vùng Vịnh Ba Tư đã đẩy lợi suất trái phiếu tăng lên, đồng thời làm triển vọng kinh tế toàn cầu xấu đi, khiến các dự báo về lãi suất trở nên khó đoán hơn.

Ngân hàng Trung ương châu Âu được dự báo sẽ thực hiện đợt tăng lãi suất đầu tiên kể từ năm 2023 trong tuần này. Fed cũng được kỳ vọng sẽ tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ vào cuối năm, dù diễn biến sau đó vẫn chưa rõ ràng.

Các cuộc đấu giá trái phiếu kho bạc Mỹ từng chịu tác động từ biến động mạnh trên thị trường lãi suất trong tháng 3, ngay sau khi xung đột bùng phát.

Kể từ đó, rất ít dấu hiệu cho thấy nhà đầu tư mất hứng thú với trái phiếu chính phủ, dù họ đang đòi hỏi mức lợi suất cao hơn.

Đợt đấu giá trái phiếu Mỹ kỳ hạn 30 năm trong tháng 5 là lần đầu tiên kể từ năm 2007 ghi nhận lợi suất vượt 5%.

Tại Anh, đợt phát hành trị giá 15 tỉ bảng Anh (20,2 tỉ USD) vào tháng 4 thu hút lượng đăng ký mua cao kỷ lục khi nhà đầu tư bị hấp dẫn bởi mức lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm cao nhất kể từ năm 2008.

Làn sóng tái cấp vốn trái phiếu thời Covid

Một yếu tố thúc đẩy lượng phát hành tăng mạnh là khối lượng trái phiếu đáo hạn đang ở mức cao hơn bình thường, khi các khoản nợ được phát hành trong thời kỳ Covid bắt đầu đến hạn thanh toán.

Phân tích của Natixis cho thấy giá trị các thương vụ tái cấp vốn của các chính phủ thuộc khu vực đồng euro đã tăng 26% trong năm 2026, cao hơn đáng kể mức tăng 11% của tổng lượng phát hành hợp vốn so với cùng kỳ năm trước.

Theophile Legrand, chiến lược gia lãi suất tại Natixis, nhận định hồi đầu tháng này: “Khoảng cách đó cho thấy kỷ lục phát hành trong nửa đầu năm chủ yếu xuất phát từ nhu cầu xử lý các khoản nợ đáo hạn, thay vì động thái tranh thủ phát hành trước khi lãi suất có thể tăng.”

Dù vậy, ông cho rằng một số quốc gia châu Âu có thể đang muốn khóa chi phí vay trước khi lãi suất tăng cao hơn, dựa trên xu hướng xuất hiện trong tháng trước.

Ông nói thêm: “Trong tháng 5, giá trị trái phiếu đáo hạn thực tế giảm so với cùng kỳ năm trước, nhưng khối lượng phát hành hợp vốn lại tăng từ 32 tỉ euro lên 45 tỉ euro. Điều đó cho thấy đã có một mức độ phát hành sớm mang tính cơ hội nhất định.”

Tốc độ phát hành trong phần còn lại của năm có thể phụ thuộc vào các quyết định lãi suất của các ngân hàng trung ương.

Các chiến lược gia của ING, bao gồm Benjamin Schroeder, viết trong báo cáo ngày 3.6 rằng các đợt phát hành của Bỉ, Tây Ban Nha, Áo và Bồ Đào Nha trong tháng 5 đều diễn ra sớm hơn dự kiến.

Một số quốc gia khác cũng đang tranh thủ phát hành trước khi thị trường bước vào giai đoạn giao dịch trầm lắng của mùa Hè.

Hy Lạp dự kiến quay lại thị trường vào ngày 10.6 sau khi thuê các ngân hàng tổ chức đợt phát hành bổ sung đối với lô trái phiếu đáo hạn năm 2036.

Thụy Điển nhiều khả năng cũng sẽ tham gia khi đã trao quyền cho các ngân hàng triển khai đợt bán trái phiếu bằng euro kỳ hạn ba năm.

Harvey Bradley, giám đốc phụ trách lãi suất toàn cầu tại Insight Investment, nhận định: “Vẫn còn rất nhiều trái phiếu chính phủ của khu vực đồng euro sẽ được đưa ra thị trường trong nửa cuối năm.”

— Với sự hỗ trợ của Georgia Hall và Elizabeth Stanton