Làn sóng hào hứng dành cho các tập đoàn công nghệ lớn cùng những khoản đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo đang tiếp tục đẩy thị trường chứng khoán lên các mức đỉnh kỷ lục mới. Với một nền kinh tế kiên cường và sức cầu nóng như vậy, dường như chỉ có một chướng ngại vật duy nhất đủ sức làm trệch hướng hành trình này: Lãi suất tăng cao.

Về mặt lịch sử, các công ty công nghệ vốn rất nhạy cảm với lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ. Lý do là mức định giá thị trường cao ngất ngưởng của họ dựa trên các ước tính tăng trưởng, với kỳ vọng thu về lợi nhuận lớn hơn trong tương lai. Điều này đặc biệt đúng với các khoản chi tiêu liên quan đến AI, các khoản đầu tư dự kiến phải mất nhiều năm mới có thể sinh lời hoàn toàn.

Trong phương trình hướng về tương lai này, lãi suất giúp Wall Street xác định giá trị hiện tại của những khoản lợi nhuận tương lai đó. Về bản chất, khi lãi suất càng tăng để ứng phó với lạm phát gia tăng, giá trị của khoản lợi nhuận tương lai đó sẽ càng giảm, từ đó tạo ra áp lực bán tháo lên cổ phiếu.

Bà Maria Llerena, giám đốc nghiên cứu tài chính tại Domini Impact Investments, nhận định: “Các cổ phiếu có hệ số định giá cao thường có xu hướng bị bán tháo khi lãi suất tăng.”

Các chỉ số giá tiêu dùng và giá sản xuất tương đối hạ nhiệt trong tuần trước đã làm giảm kỳ vọng về việc cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tăng lãi suất khi họp vào tháng tới. Điều đó đã góp phần đưa chỉ số S&P 500 tiến tới một mức đỉnh kỷ lục khác vào thứ Năm, đồng thời đẩy chỉ số Nasdaq 100 tiến sát mức cách đỉnh kỷ lục đầu tháng 6 dưới 2%.

Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh toàn cảnh, lạm phát vẫn ở mức cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của Fed. Giới giao dịch đang định giá khả năng Fed sẽ có ít nhất một đợt tăng lãi suất trước khi năm nay kết thúc. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đang dao động quanh mức cao nhất kể từ năm 2007, và đợt phát hành trái phiếu dài hạn vào thứ Năm tuần trước đã thu hút mức lợi suất cao nhất kể từ năm 2001.

Ví dụ, Alphabet (công ty mẹ của Google) đang sở hữu 27 tỉ USD trái phiếu sẽ đáo hạn vào năm 2056 hoặc muộn hơn, Amazon.com có khoảng 32 tỉ USD, và Meta Platforms có khoảng 21 tỉ USD. Nhóm các công ty này cùng với Microsoft Inc. dự kiến sẽ chi tổng cộng 740 tỉ USD cho hạ tầng máy tính phục vụ AI trong năm 2026 và thêm 1.000 tỉ USD nữa vào năm 2027. Tất cả đang phải đối mặt với những câu hỏi về thời điểm và liệu các khoản đầu tư đó có tạo ra mức lợi nhuận tương xứng hay không.

“Chi tiêu vốn phần lớn từng được tự trang trải từ dòng tiền hoạt động kinh doanh, nhưng hiện tại có vẻ như đang dịch chuyển sang việc các công ty phải huy động nợ,” bà Llerena nói. “Điều đó đồng nghĩa với việc sẽ có nhiều dấu hỏi hơn xung quanh lãi suất và cách chúng tác động đến định giá.”

Cho đến gần đây, những lo ngại về khoản chi tiêu đó đã liên tục trừng phạt cổ phiếu của các công ty thuộc nhóm giao dịch AI. Chỉ số bán dẫn sàn giao dịch Chứng khoán Philadelphia (thường được biết đến với tên gọi SOX) đã lao dốc 21% trong tháng 7, đánh dấu tháng tồi tệ nhất kể từ tháng 10/2008. Chỉ số Nasdaq 100 tụt hơn 11% từ mức đỉnh kỷ lục gần nhất vào ngày 2.6 xuống đến ngày 29.7, chạm ngưỡng định nghĩa kỹ thuật của một đợt điều chỉnh. Chỉ số theo dõi 7 gã khổng lồ công nghệ cũng sụt 12% từ mức kỷ lục ngày 28.5 tính đến ngày 29.7, trong đó Amazon mất 17% và Alphabet giảm 14%.

Kể từ thời điểm đó, các cổ phiếu AI đã đảo chiều. Nhóm Magnificent Seven tăng 9,1% tính từ ngày 29.7, nhờ một phần vào mức bứt phá 27% của Microsoft và 16% của Amazon, trong khi Nasdaq 100 bật tăng 10%. Cùng lúc đó, chỉ số SOX đã tăng 9,8% trong tháng 8, lấy lại một phần mức giảm của tháng 7.

“Chúng tôi vẫn cho rằng AI và công nghệ là chủ đề chi phối thị trường giá lên này,” ông Keith Lerner, giám đốc đầu tư kiêm Chiến lược gia thị trường tại Truist Advisory Services, nhận định. “Móc nối những gì đã xảy ra trong vài tháng qua trước đợt phục hồi này, quan điểm của chúng tôi đó là một đợt tái thiết lập lành mạnh.”

Mặc dù lãi suất đại diện cho một rủi ro, nhưng điều đó được cân bằng bởi lợi nhuận vững chắc và bảng cân đối kế toán lành mạnh của các gã khổng lồ công nghệ, nơi vẫn còn nhiều dư địa để nhận thêm nợ, ông Lerner cho biết. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng điều này có thể thay đổi nếu lãi suất tăng quá nhanh.

Trong một số trường hợp, mức chi tiêu lớn đến mức cực đoan đang xóa sạch dòng tiền tạo ra từ hoạt động kinh doanh của các công ty. Alphabet đã báo cáo dòng tiền tự do âm trong quý II lần đầu tiên kể từ khi trở thành công ty đại chúng, và tình trạng này dự kiến sẽ kéo dài cho đến năm 2028, theo mức trung bình từ các ước tính của các nhà phân tích do Bloomberg tổng hợp. Trong khi đó, Amazon dự kiến sẽ có dòng tiền tự do âm 23,5 tỉ USD trong năm nay và âm 36,2 tỉ USD vào năm tới.

Thực tế đó đang buộc các công ty phải phát hành nợ để bù đắp cho sự thiếu hụt. Amazon có tổng nợ 242 tỉ USD tính đến ngày 30.6, tăng mạnh so với mức 147,8 triệu USD vào cuối năm 2024. Tổng nợ của Alphabet đạt 118,7 tỉ USD vào cuối tháng 6, tăng từ mức 25,7 tỉ USD vào thời điểm đóng cửa năm 2024.

Tất nhiên, chưa có điều nào trong số này ăn sâu vào nền tảng cơ bản của các doanh nghiệp. Lợi nhuận quý II của các thành viên trong S&P 500 đang trên đà mở rộng 32% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt xa kỳ vọng tăng trưởng 23% vào đầu mùa báo cáo kết quả kinh doanh, theo dữ liệu do Bloomberg Intelligence tổng hợp. Sự tăng trưởng này được dẫn dắt bởi các công ty tiếp xúc trực tiếp với làn sóng xây dựng hạ tầng AI. Ngành công nghệ thông tin thuộc S&P 500, bao gồm các nhà sản xuất chip như Nvidia và Broadcom, đang trên đà báo cáo mức tăng trưởng lợi nhuận 71% trong quý II, đóng góp khoảng một phần ba tổng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) của toàn bộ chỉ số chuẩn.

Quý II vừa qua là “một trong những kỳ báo cáo lợi nhuận mạnh mẽ nhất mà tôi từng thấy trong 20 năm sự nghiệp tài chính của mình,” ông Paul Eitelman, chiến lược gia đầu tư toàn cầu tại Russell Investments (đơn vị quản lý 418 tỉ USD tài sản), cho biết. “Chúng tôi đang chứng kiến sự tăng trưởng lợi nhuận tổng hợp thực sự mạnh mẽ và nhìn rõ hơn về hiệu quả đầu tư (ROI) từ chi tiêu vốn của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn. Sự tích cực đó đang giúp đẩy ngành công nghệ tiến lên bất chấp biến động lãi suất diễn ra cùng lúc.”

Khi lãi suất trở thành một vấn đề ngày càng nhạy cảm, một số công ty đang bán cổ phần để đảm bảo nguồn vốn. Tuần trước, Intel huy động được 20 tỉ USD trong một đợt phát hành cổ phiếu mở rộng quy mô, cao hơn một phần ba so với mục tiêu ban đầu. Động thái này diễn ra sau đợt phát hành trị giá 85 tỉ USD của Alphabet vào tháng 6.

Cho đến nay, các cổ đông vẫn chấp nhận pha loãng cổ phiếu dựa trên những cam kết từ ban lãnh đạo rằng các khoản đầu tư sẽ mang lại thành quả lớn trong tương lai. Nhưng luôn có một giới hạn cho mức độ chấp nhận của họ nếu không thấy được những khoản sinh lời lớn hơn.

Lãi suất tăng cao vốn có lịch sử lâu đời trong việc gây ra chao đảo cho thị trường chứng khoán. Chu kỳ tăng lãi suất gần đây nhất của Fed bắt đầu vào năm 2022, khi ngân hàng trung ương này nâng lãi suất quỹ liên bang từ mức nhỉnh hơn 0% lên khoảng 4,5% từ tháng 3 đến tháng 12 năm đó nhằm hạ nhiệt lạm phát vượt tầm kiểm soát. S&P 500 đã giảm gần 20% trong năm 2022 khi tăng trưởng lợi nhuận chậm lại, trong khi Nasdaq 100 lao dốc 33%, đánh dấu năm tồi tệ nhất kể từ khủng hoảng tài chính 2008. Meta, Nvidia, Netflix và Tesla đều mất hơn nửa giá trị.

Mặc dù hiện tại có rất ít nhà đầu tư dự đoán về một đợt sụt giảm tương tự, sự tương tác giữa lãi suất và cổ phiếu vẫn đóng vai trò then chốt. Dòng tiền từ các khoản đầu tư AI đại diện cho một "mỏ vàng" cho các công ty sản xuất sản phẩm vận hành công nghệ này, từ các nhà sản xuất bán dẫn cho đến các nhà cung cấp năng lượng.

Vẫn còn nhiều sự hoài nghi về việc mức chi tiêu này có thể kéo dài trong bao lâu. Tuy nhiên, nó được dự báo sẽ chưa thể sụt giảm trong một sớm một chiều. Điều đó giúp các nhà đầu tư tự tin rằng đợt tăng giá này có thể tiếp tục ngay cả khi lãi suất nhích cao hơn.

“Chúng ta vẫn đang ở trong một giai đoạn mà lợi nhuận doanh nghiệp và nền kinh tế đủ mạnh để bù đắp cho môi trường lãi suất cao hơn,” bà Llerena từ Domini nhận định. “Mức lợi suất trái phiếu 10 năm ở mức 5% sẽ là một thách thức, nhưng miễn là những thông tin chúng ta nhận được vẫn tích cực, thì đó là một thách thức mà chúng ta có thể vượt qua.”