Lễ khởi công ngày 16.1.2026 tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc đánh dấu một bước ngoặt mà ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đã chờ đợi suốt nhiều năm qua. Trên khu đất rộng 27 ha, một nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao do Viettel chủ trì chính thức được triển khai.

Trước đó, Việt Nam đã tham gia vào các khâu như thiết kế, đóng gói và thử nghiệm, nhưng vẫn thiếu một mảnh ghép mang tính quyết định. Nhà máy tại Hòa Lạc được kỳ vọng sẽ lấp đầy khoảng trống đó và giúp Việt Nam vượt khỏi vai trò phụ trợ trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu.

Dự án triển khai trong khuôn khổ Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050, được ban hành năm 2024. Chiến lược đặt ra lộ trình ba giai đoạn, trong đó giai đoạn 2024 đến 2030 tập trung xây dựng nền tảng về nhân lực, vốn đầu tư và năng lực thiết kế, chế tạo, đóng gói và kiểm thử. Các giai đoạn sau hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm bán dẫn của khu vực và tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo kế hoạch, dự án do Viettel dẫn dắt sẽ triển khai xây dựng và chuyển giao công nghệ trong giai đoạn 2026 đến 2027. Nhà máy dự kiến bắt đầu sản xuất thử nghiệm từ cuối năm 2027, sau đó tối ưu hóa và mở rộng năng lực trong giai đoạn từ năm 2028 đến năm 2030. Mục tiêu là sản xuất các dòng chip nền tảng phục vụ những lĩnh vực có nhu cầu ổn định và mang tính chiến lược như quốc phòng, viễn thông, hàng không vũ trụ, Internet vạn vật và ô tô.

Ở tầm vĩ mô, đây không đơn thuần là một dự án công nghiệp mà còn gắn liền với các mục tiêu quốc gia. Việt Nam đặt mục tiêu đạt doanh thu ngành bán dẫn khoảng 25 tỉ USD vào năm 2030, đào tạo 50.000 kỹ sư và xây dựng ít nhất một nhà máy chế tạo chip trong nước. Trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phân mảnh và chiến lược "Trung Quốc +1" trở thành lựa chọn phổ biến, lợi thế về đất hiếm giúp Việt Nam có thêm dư địa để tự định vị bản thân như một mắt xích an toàn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Xa hơn, dự án này còn nằm trong nỗ lực tự chủ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo khi Luật Công nghiệp công nghệ số và Luật AI có hiệu lực từ năm 2026.

Chiến lược bán dẫn của Việt Nam có thể được tóm gọn bằng một công thức đơn giản nhưng đầy tham vọng: Chip, chuyên môn hóa, điện tử, nhân lực và một môi trường an toàn cho đầu tư công nghệ cao.

Sau khi Chiến lược phát triển ngành bán dẫn được phê duyệt vào năm 2024, Việt Nam đã nhanh chóng tăng tốc. Giai đoạn từ năm 2024 đến năm 2030 được xác định là thời kỳ tích lũy năng lực, từ đào tạo nhân lực đến thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài. Hiện nay, Intel và Samsung là hai trong số các tập đoàn lớn đã đầu tư và vận hành hoạt động sản xuất tại Việt Nam, chủ yếu trong lĩnh vực điện tử và khâu đóng gói, thử nghiệm chip.

Tỉ trọng của Việt Nam trong mảng ATP toàn cầu được dự báo có thể tăng từ khoảng 1% hiện nay lên khoảng 8% đến 9% vào năm 2032 nếu các dự án lớn đi đúng tiến độ. Riêng trong năm 2024, dòng vốn FDI đổ vào lĩnh vực điện tử và bán dẫn đạt khoảng 1,8 tỉ USD.

Dự án của Viettel đóng vai trò như một bước chuyển từ “có mặt” sang “làm chủ”. Trung tướng Tào Đức Thắng, chủ tịch kiêm tổng giám đốc Viettel, khẳng định: “Ngay sau lễ khởi công hôm nay, tập đoàn sẽ triển khai dự án, với mục tiêu đến cuối năm 2027 hoàn thành xây dựng, chuyển giao công nghệ và bắt đầu sản xuất thử nghiệm.” Lộ trình này cho phép Việt Nam vừa học vừa làm, từng bước hoàn thiện nhà máy trong giai đoạn từ năm 2028 đến năm 2030, trước khi mở rộng sang các hướng nghiên cứu nâng cao hơn.

Việc lựa chọn tiến trình 32 nm là một nước đi thực tế. Đây là dòng chip vẫn được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực then chốt như cảm biến, quản lý năng lượng, ô tô và quốc phòng.

Theo các chuyên gia, lựa chọn này giúp Việt Nam nhanh chóng tích lũy kinh nghiệm vận hành, đào tạo nhân lực và hình thành hệ sinh thái hỗ trợ cần thiết. Khi kết hợp với chi phí lao động cạnh tranh, lực lượng lao động trẻ và vị thế địa chính trị thuận lợi, Việt Nam sẽ có cơ sở để tính tới những mục tiêu cao hơn.

Dĩ nhiên, thách thức cũng không hề nhỏ. Nguồn nhân lực chất lượng cao hiện chỉ mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu. Các yếu tố quan trọng như điện, nước siêu sạch và cơ sở hạ tầng kỹ thuật đòi hỏi mức đầu tư lớn và năng lực quản lý chặt chẽ. Dù vậy, mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư đến năm 2030 và kinh nghiệm thu hút các tập đoàn công nghệ lớn cho thấy Việt Nam có khả năng biến các kế hoạch này thành hiện thực.

Về dài hạn, bán dẫn không chỉ là một ngành công nghiệp riêng lẻ. Nó là nền tảng cho tăng trưởng kinh tế, cho tham vọng duy trì tốc độ tăng trưởng GDP hai chữ số và cho khả năng tự chủ trong những lĩnh vực then chốt. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu tìm kiếm sự đa dạng và ổn định, Việt Nam đang từng bước vào cuộc chơi thay vì chỉ đứng bên lề như trước.

Nếu bán dẫn là nền móng thì trí tuệ nhân tạo là tòa nhà cao tầng. Mục tiêu này còn rất xa phía trước nhưng không nằm ngoài tầm với của chúng ta. Các nhà máy chip trong nước giúp giảm rủi ro phụ thuộc vào phần cứng nhập khẩu. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam theo đuổi định hướng phát triển AI lấy con người làm trung tâm.

Trong bối cảnh đó, năng lực bán dẫn nội địa mang ý nghĩa chiến lược rõ rệt. Chip sản xuất trong nước có thể được sử dụng để phát triển các mô hình AI nội địa, các hệ thống tự động trong nhà máy, thương mại điện tử và đô thị thông minh. Một khi kiểm soát được phần cứng cốt lõi, Việt Nam sẽ có cơ hội trở thành người sáng tạo và người làm chủ.