Sau 6 tuần vận hành chính thức, thị trường carbon Việt Nam cho thấy hệ thống giao dịch thông suốt về mặt kỹ thuật, nhưng vẫn còn nhiều bài toán chưa có lời giải, theo các diễn giả tại phiên thảo luận "Vận hành thông suốt thị trường carbon Việt Nam," trong khuôn khổ diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 - Từ chính sách đến hành động, do báo Nông nghiệp và Môi trường và Cục Biến đổi Khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức ngày 14.8.

Hệ thống đã vận hành, nhưng quy mô giao dịch còn hạn chế

Hệ thống giao dịch carbon trong nước chính thức đi vào hoạt động tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) từ ngày 29.6.2026, với hàng hoá đầu tiên là hạn ngạch phát thải khí nhà kính giai đoạn 2025-2026, mã VM-2025.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, phó tổng giám đốc điều hành HNX, cho biết kể từ ngày khai trương đến nay, hệ thống vận hành ổn định và kết nối thông suốt giữa các bên. Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó cục trưởng cục Biến đổi Khí hậu bổ sung thêm khối lượng hạn ngạch hiện được đăng ký trên hệ thống đăng ký quốc gia là hơn 510 triệu tấn CO2 tương đương, với 92 tổ chức đã đăng ký, tập trung ở ba lĩnh vực sắt thép, xi măng và nhiệt điện.

Về cơ chế vận hành, thị trường hiện không áp dụng biên độ dao động giá, không có giá trần hay giá sàn, đơn vị niêm yết giá là 1 đồng. Phương thức thanh toán là thanh toán tức thời sau từng giao dịch (T+0) qua VSDC (Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam), với ngân hàng thanh toán là BIDV. 

Tuy nhiên, quy mô giao dịch vẫn còn khiêm tốn: tại ngày giao dịch đầu tiên, khối lượng hạn ngạch được trao đổi đạt 1.210 hạn ngạch, tương đương hơn 161 triệu đồng. Tính đến ngày 11.8.2026, có 8 công ty chứng khoán đăng ký làm thành viên lưu ký với 20 tài khoản của các tổ chức tham gia thị trường. Và từ ngày đầu tiên tới nay, thị trường vẫn chưa ghi nhận thèm giao dịch mới. 

Những thách thức

Phân tích mức giá hạn ngạch ghi nhận trong phiên giao dịch đầu tiên ngày 29.6 là khoảng 5 USD/tấn hạn ngạch phát thải, TS. Lê Xuân Nghĩa, viện trưởng Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), dẫn dự báo của ngân hàng Thế giới cho rằng phải đến khi giá hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon đạt khoảng 147 USD/tấn trở lên thì hiệu quả giảm phát thải khí nhà kính mới thực sự có ý nghĩa. "Những thị trường càng kém phát triển thì giá tín chỉ carbon càng thấp, và Việt Nam chỉ mới bước đầu đi trên con đường phát triển xanh," ông Nghĩa nhận định.

Theo ông, thanh khoản của thị trường phụ thuộc vào ba yếu tố: cách chính phủ cấp hạn ngạch, mức độ tham gia của nhà đầu tư trong và ngoài nước và mặt bằng lãi suất ngân hàng. "Nếu chỉ có một bên buộc phải mua và một bên buộc phải bán, thị trường sẽ không thể vận hành đúng nghĩa," ông nói, đồng thời cảnh báo nếu hạn ngạch được cấp một cách dễ dãi trong nhiều năm, thị trường sẽ tiếp tục trì trệ.

Một điểm nghẽn khác được nhiều đại biểu nêu ra là hiện mới chỉ có ba loại tín chỉ carbon được phép giao dịch trên sàn trong nước gồm: Tín chỉ tạo ra trong nước do cơ quan có thẩm quyền cấp, tín chỉ theo cơ chế hợp tác song phương tại điều 6.2 Thỏa thuận Paris, và tín chỉ theo điều 6.4 Thỏa thuận Paris. 

Đại diện công ty tư vấn carbon Monsoon Carbon nêu vướng mắc rằng nhiều dự án trong nước đã đăng ký và phát hành tín chỉ theo các tiêu chuẩn tự nguyện như Verra, Gold Standard hay Global Carbon Council, được đối tác quốc tế như Singapore chấp thuận mua, nhưng lại chưa được phép giao dịch trên hệ thống trong nước, khiến hồ sơ xin chuyển giao quốc tế bị đình lại. Trường hợp tương tự cũng được đại diện tập đoàn IVS nêu ra với dự án đã được cấp tín chỉ theo tiêu chuẩn Verra.

Trả lời câu hỏi này, ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết cơ quan quản lý có thể xem xét mở rộng thêm các tiêu chuẩn tín chỉ độc lập trong tương lai, nhưng hiện "chưa có quyết định" vì các tiêu chuẩn này còn phải đáp ứng những yêu cầu nhất định.

Bên cạnh đó, bà Phạm Liên Anh, Trưởng chương trình Tư vấn Cải cách và Nghiên cứu Kinh tế Việt Nam, Lào, Campuchia của tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), dẫn khảo sát năm 2025 thực hiện với doanh nghiệp trong các ngành có tiềm năng tạo tín chỉ, cho thấy năng lực đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khá hạn chế.

Cụ thể, việc số hoá dữ liệu mới ở giai đoạn đầu, và không ít doanh nghiệp đã triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải nhưng không nhận biết được tiềm năng tạo tín chỉ từ chính những hoạt động đó. Bà cũng lưu ý phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa tích hợp được yếu tố giảm phát thải vào chiến lược kinh doanh và kế hoạch đầu tư dài hạn.

Cơ hội mở rộng nguồn cung và dịch vụ đi kèm

Ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành tiêu chuẩn quốc gia về tín chỉ carbon rừng, được kỳ vọng bổ sung đáng kể nguồn cung cho sàn giao dịch trong nước nhờ tiềm năng rừng lớn của Việt Nam. Ông cũng cho biết thị trường nội địa hiện cần một lượng tín chỉ bù trừ khá lớn cho các doanh nghiệp thuộc diện ETS, với tỉ lệ lên đến khoảng 30%, cho thấy dư địa nhu cầu đáng kể cho nguồn cung trong nước.

Trả lời câu hỏi về động lực đầu tư của doanh nghiệp vào các dự án tạo tín chỉ, ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết hiện đã có hàng trăm dự án theo cơ chế phát triển sạch đang chuyển đổi sang cơ chế điều 6.4, 14 dự án được công nhận theo Cơ chế Tín chỉ chung (JCM), cùng nhiều dự án khác theo tiêu chuẩn Verra và Gold Standard, cho thấy dư địa phát triển lớn dành cho các đơn vị thẩm định trong thị trường carbon Việt. 

Bà Phạm Liên Anh bổ sung rằng qua các cuộc trao đổi với doanh nghiệp, IFC nhận thấy cộng đồng doanh nghiệp đang thể hiện sự quan tâm và tiềm năng rất lớn đối với việc xây dựng các dự án tín chỉ carbon, đồng thời cho biết Cục Biến đổi Khí hậu và IFC đang phối hợp xây dựng một sổ tay hướng dẫn xây dựng dự án carbon nhằm cung cấp chỉ dẫn thực tiễn cho doanh nghiệp.

“Khi các tiêu chuẩn carbon trong nước được hoàn thiện và số lượng doanh nghiệp phải giao dịch hạn ngạch tăng lên sau giai đoạn thí điểm, thị trường carbon trong nước sẽ trở nên sôi động hơn,” bà nhận định.