Cú sốc năng lượng từ Trung Đông lẽ ra đã kéo kinh tế châu Á chậm lại rõ rệt hơn, nhưng theo bản cập nhật quý công bố tháng 10.2026 của Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô ASEAN+3 (AMRO), khu vực vẫn giữ nhịp tăng trưởng vững trong sáu tháng đầu năm nhờ xuất khẩu và đầu tư gắn với AI. Cũng chính điểm tựa ấy là nơi các kịch bản bất lợi của AMRO ghi nhận thiệt hại lớn nhất nếu chu kỳ đảo chiều.

AMRO đã điều chỉnh dự báo tăng trưởng GDP của các quốc gia trong khu vực ASEAN+3 chỉ sau ba tháng. Trong đó, Việt Nam dẫn đầu khu vực với mức tăng trưởng GDP 2026 là 8% và 2027 là 7,6%. Hôm qua, ngân hàng Thế giới (WB) cũng vừa đưa ra dự báo tương tự, nâng dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam lên 8% cho năm 2026, cao nhất trong các quốc gia thuộc Đông Á - Thái Bình Dương. Đòn bẩy chung đằng sau mức tăng trưởng của khu vực: Làn sóng AI thúc đẩy xuất khẩu. 

Đòn bẩy mang tên AI 

Trong sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của khu vực tăng 23,4%, trong đó nhóm hàng phục vụ AI chiếm hơn hai phần ba mức tăng. Nhập khẩu tăng 26,7%.

Hàn Quốc, Malaysia và Singapore đặc biệt mạnh, còn Trung Quốc và Việt Nam cũng ghi nhận mức tăng vững. Do nhập khẩu cũng bật mạnh, cán cân thương mại chung chỉ cải thiện khiêm tốn: phần thặng dư tăng thêm ở nhóm hàng AI phần lớn bị bù trừ bởi cán cân hàng hóa khác và năng lượng suy giảm.

Báo cáo Cập nhật Kinh tế Đông Á - Thái Bình Dương của Ngân hàng Thế giới (WB), công bố ngày 6.10.2026, cho thấy mức độ lệ thuộc còn rõ hơn ở cấp từng nước. Theo WB, từ tháng 1- tháng 4.2026, hàng hóa liên quan đến AI chiếm hơn một nửa mức tăng xuất khẩu ở hầu hết các nền kinh tế trong khu vực, và chiếm hơn 70% ở Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam. Trong 12 tháng tính tới tháng 4.2026, tỉ trọng xuất khẩu hàng hoá liên quan tới AI/GDP ở Việt Nam đã tăng lên 50% từ mức 29% của cùng thời điểm năm trước đó, mức tăng trưởng cũng được ghi nhận ở các quốc gia khá trong khu vực. 

Vị thế của khu vực trong chuỗi cung ứng AI cũng không nhỏ. Năm 2025, ASEAN+3 chiếm gần một nửa xuất khẩu toàn cầu các mặt hàng phục vụ AI, riêng ASEAN đóng góp khoảng 15%.

Ở khâu hạ tầng, hơn 7 gigawatt công suất trung tâm dữ liệu đang được xây dựng hoặc nằm trong kế hoạch tại Malaysia, Thái Lan và Indonesia. AMRO cũng dẫn việc các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ nâng dự báo chi tiêu vốn như dấu hiệu cho thấy nhu cầu năng lực tính toán sẽ còn tiếp diễn.

Hệ quả hiện rõ trong các con số dự báo. So với tháng 7, AMRO giữ nguyên dự báo tăng trưởng ASEAN+3 năm 2026 ở mức 4,1% và nâng dự báo năm 2027 từ 4,0% lên 4,1%. Với riêng ASEAN, dự báo năm 2026 tăng 0,1 điểm phần trăm lên 4,9%, còn năm 2027 giữ nguyên 4,8%. 

Việt Nam nằm trong nhóm được nâng dự báo mạnh. Tăng trưởng năm 2026 được nâng 0,5 điểm phần trăm, từ 7,5% lên 8%, bằng mức năm 2025. Năm 2027 được nâng 0,3 điểm phần trăm, từ 7,3% lên 7,6%. Với dự báo này, Việt Nam đang dẫn đầu về tăng trưởng GDP trong 14 nền kinh tế có tên trong bảng dự báo của AMRO. WB trong báo cáo cập nhật mới nhất cũng đã nâng GDP Việt Nam lên 8% cho năm nay với mức điều chỉnh cao nhất trong khu vực Đông Á - Thái Bình Dương. 

Báo cáo không tách riêng phần đóng góp của AI vào mức tăng này. Tuy vậy, dữ liệu cho thấy Việt Nam có chỗ đứng cụ thể trong chuỗi cung ứng: Chiếm 14% xuất khẩu laptop toàn cầu và 8% xuất khẩu bộ chuyển mạch, bộ định tuyến mạng năm 2025. AMRO cũng ghi nhận hoạt động nghiên cứu và phát triển về bán dẫn cho hạ tầng dữ liệu đang mở rộng ở Việt Nam. Song theo báo cáo, giá trị gia tăng trong nước và chiều sâu công nghệ của mức độ tham gia này còn không đồng đều. 

Hai điểm gãy tiềm tàng: Chu kỳ AI và El Niño

Rủi ro thứ nhất là chính động cơ tăng trưởng. AMRO nhận định xuất khẩu của khu vực đang dồn vào hàng hóa liên quan đến AI, và nhiều khâu trong chuỗi cùng phụ thuộc vào một chu kỳ đầu tư toàn cầu. Trong kịch bản minh họa, tăng trưởng đầu tư công nghệ của Mỹ, được dùng làm chỉ báo cho nhu cầu AI toàn cầu, chậm về mức của năm 2024 thay vì đi theo quỹ đạo mạnh hơn của kịch bản cơ sở. 

Khi đó, tăng trưởng ASEAN+3 năm 2027 chỉ còn 2,6%, thấp hơn 1,5 điểm phần trăm, ASEAN giảm 1,6 điểm phần trăm xuống 3,2%. AMRO lưu ý mức thiệt hại này đáng chú ý vì đầu tư công nghệ trong kịch bản vẫn tăng, chỉ chậm hơn. Trong các cú sốc bất lợi được xem xét, đây là cú sốc gây thiệt hại tăng trưởng lớn nhất.

Với Việt Nam, mức độ phơi nhiễm nằm ở loại hàng xuất khẩu. WB cho biết thiết bị lắp ráp như máy tính, máy chủ và bộ định tuyến chiếm 60% xuất khẩu liên quan đến AI của Việt Nam, và phần lớn hướng tới nhu cầu cuối cùng ở Mỹ. 

Vì vậy, theo WB, các nền kinh tế lắp ráp ở khâu hạ nguồn như Việt Nam và Thái Lan sẽ chịu tác động trực tiếp hơn từ nhu cầu AI suy yếu, trong khi các nhà cung cấp đầu vào như Trung Quốc chịu tác động gián tiếp. WB ước tính nếu tăng trưởng của Mỹ chậm 1 điểm phần trăm, tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi thấp hơn khoảng 0,6 điểm phần trăm sau một năm. Đây là ước tính chung, không riêng cho cú sốc AI.

Rủi ro thứ hai đến từ thời tiết. AMRO đánh giá El Niño đã hình thành vững chắc, có thể rất mạnh vào cuối năm 2026, và tác động kinh tế có thể kéo sang năm 2027. Trong kịch bản El Niño kéo dài hơn dự kiến, kèm các biện pháp hạn chế xuất khẩu lương thực với mức độ dựa trên đợt hạn chế xuất khẩu gạo của Ấn Độ năm 2023, tăng trưởng ASEAN+3 năm 2027 giảm 0,1 điểm phần trăm xuống 4,0%, còn lạm phát tăng thêm 0,2 điểm phần trăm lên 1,9%. 

AMRO cảnh báo mức giảm tăng trưởng tổng thể khá nhỏ có thể che đi thiệt hại thu nhập nông thôn và chi phí thực phẩm tăng với các hộ dễ tổn thương. Tuy nhiên, mức độ phơi nhiễm sẽ có khác biệt giữa các nước. Campuchia, Lào và Myanmar có tỉ trọng nông nghiệp cao trong GDP và việc làm, đồng thời thực phẩm chiếm hơn 40% rổ CPI.

Với Indonesia, Thái Lan và Việt Nam, nông nghiệp chiếm tỉ trọng nhỏ hơn trong GDP nhưng thu hút khoảng một phần tư lực lượng lao động, nên tác động tới thu nhập có thể lớn hơn đóng góp trực tiếp vào sản lượng. Báo cáo cũng nhấn mạnh tác động thực tế còn tùy thời tiết từng địa phương và hiệu quả của thủy lợi, dự trữ nước, dự trữ lương thực.

AI đang là động lực thúc đẩy tăng trưởng cho cả khu vực, nhưng đồng thời cũng là rủi ro tiềm tàng khi nhu cầu chững lại trên toàn cầu. Câu hỏi đặt ra cho cả khu vực là các trụ cột còn lại liệu có đủ sức tiếp tục củng cố tăng trưởng khi làn sóng AI hạ nhiệt.