“Thế giới tưởng như phân cực nhưng không tách biệt như vậy," ông John Pearson, giám đốc điều hành DHL Express phát biểu trong lời giới thiệu báo cáo. "Thương mại quốc tế giống như một dòng chảy và luôn tìm được cách để di chuyển dù có khó khăn hay bất ổn trên thế giới.”

Việt Nam là một trong 10 quốc gia ghi nhận tăng điểm nhiều nhất từ 2001

Việt Nam, với mức tăng 6,5 điểm từ năm 2001 tới năm 2025 nằm trong tốp 10 quốc gia có mức điểm về chỉ số kết nối tăng nhiều nhất kể từ 2001 tới 2025.

Cùng nằm trong tốp 10 có hai đại diện từ khu vực châu Á - Thái Bình Dương là Singapore và Lào. Hai quốc gia này xếp hạng cao hơn Việt Nam về mức thay đổi điểm số kết nối toàn cầu. Riêng Singapore là quốc gia đứng đầu thế giới về chỉ số kết nối toàn cầu năm 2026. 

Dòng chảy toàn cầu vẫn bền bỉ 

Ông Steven Altman, đồng tác giả nêu bật ba điểm quan trọng trong báo cáo năm nay. Thứ nhất, toàn cầu hoá vẫn tiếp tục diễn ra bất chấp biến động, thể hiện qua chỉ số đo “độ sâu” của mức độ kết nối toàn cầu. Thứ hai, mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ tiếp tục kém sâu sắc hơn, trong khi mức độ kết nối của mỗi nước với phần còn lại của thế giới vẫn tăng. Cuối cùng, xu hướng toàn cầu hoá, đặc biệt ở hai trụ cột thương mại và FDI, đang vượt xa xu hướng khu vực hoá khi khoảng cách địa lý giữa các dòng chảy được ghi nhận ở mức cao nhất từ trước tới nay.

Ông Altman cho rằng, biến động tại Trung Đông chắc chắn tác động tới thương mại toàn cầu, khi khu vực này chiếm khoảng 4–6% tổng giao thương hàng hoá. Tuy vậy, theo ông, đây nhiều khả năng là cú sốc ngắn hạn và không làm thay đổi xu hướng toàn cầu hoá đang tiếp tục diễn ra. Ông nhận định khu vực Trung Đông sẽ ảnh hưởng tới nhiều khu vực và doanh nghiệp trên toàn cầu, nhưng dựa trên dữ liệu kinh tế và diễn biến lịch sử, ông cho biết mình “lạc quan về khả năng sớm phục hồi của khu vực.”

Theo ông Altman, độ sâu của chỉ số kết nối toàn cầu vẫn giữ được đà tăng ổn định, đặc biệt ở trụ cột thương mại. Chỉ số này đo lường mức độ kết nối của các quốc gia trên thang từ 0 đến 100, với 0 là thấp nhất và 100 là cao nhất. Ông cho rằng mức 25–27% là “lý tưởng”, bởi kỳ vọng chỉ số lên 90–100 là mang tính lý thuyết trong bối cảnh khối lượng hàng hoá giao thương khổng lồ.

Xét theo bốn trụ cột, chỉ số thương mại năm 2025 đạt tốc độ tăng trưởng nhanh nhất kể từ năm 2017 (không tính giai đoạn phục hồi bất thường năm 2021). Ở mảng đầu tư, các xu hướng FDI quốc tế đan xen: Dữ liệu hiện tại cho thấy số dự án FDI mới (greenfield) được công bố giảm, trong khi tổng dòng vốn FDI và các thương vụ M&A xuyên biên giới vẫn tiếp diễn.  

Từ góc độ kinh doanh quốc tế, dữ liệu chưa cho thấy hình thành mẫu hình doanh nghiệp rút vốn khỏi thị trường nước ngoài để quay về nội địa. Tỉ trọng các giao dịch M&A xuyên biên giới hiện đang tiến sát mức cao nhất từng ghi nhận.

Ở trụ cột thông tin, tốc độ tăng trưởng dòng chảy đã chậm lại và biến động hơn. Số lượng bằng sáng chế quốc tế được đăng ký, cũng như hợp tác nghiên cứu khoa học xuyên biên giới, đều chậm lại. Căng thẳng địa chính trị và các hạn chế chính sách đối với dữ liệu được cho là đang kìm hãm đáng kể quá trình toàn cầu hoá thông tin.

Sau khi sụt giảm mạnh trong đại dịch Covid-19, các dòng di cư quốc tế phục hồi hoàn toàn, đưa trụ cột này lên các mức kỷ lục mới trong năm 2024–2025. Tuy nhiên, dòng người dịch chuyển thấp hơn nhiều so với dòng thương mại, vốn hoặc thông tin.

Ông Altman tỏ ra lạc quan với xu hướng toàn cầu hoá thương mại, khi dự báo tăng trưởng kép (CAGR) của hàng hoá giao thương trên toàn cầu giai đoạn 2026–2029 sẽ đạt xấp xỉ 3% mỗi năm.

Độ kết nối kinh tế Mỹ và Trung Quốc tiếp tục giảm

Báo cáo ghi nhận sự kết nối giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục suy giảm, nhưng tác động tới phần còn lại của thế giới là không đáng kể.

Thương mại song phương giữa Mỹ và Trung Quốc chiếm khoảng 3,6% tổng giá trị giao thương toàn cầu năm 2015, mức cao nhất từng ghi nhận, song tỉ trọng này giảm xuống 2,7% vào năm 2024 và chỉ còn 2% trong ba quý tính từ đầu năm 2025. Giá trị các khoản đầu tư xuyên biên giới giữa hai nước thậm chí còn thấp hơn, chỉ khoảng 1% vào năm 2025.

Trong giai đoạn 2016–2025, tỉ trọng dòng chảy của Hoa Kỳ với Trung Quốc (gồm thương mại, vốn, thông tin và con người) giảm 42%, từ 9,3% xuống 5,4%. Ngược lại, tỉ trọng các dòng chảy từ Trung Quốc với Hoa Kỳ giảm 37%, từ xấp xỉ 18% xuống 11%.

Một điểm đáng chú ý là sự thay đổi nguồn cung nhập khẩu của Mỹ trong năm 2025 diễn ra với tốc độ nhanh gấp đôi so với mức trung bình hằng năm, đánh dấu bước chuyển dịch mạnh nhất kể từ năm 2001. Trung Quốc phản ứng bằng cách định hướng xuất khẩu sang các thị trường thay thế. Giá trị xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 105 tỉ USD, tương đương 20% trong năm 2025, nhưng được bù đắp một phần bởi tăng trưởng xuất khẩu sang ASEAN, châu Phi và EU.

Việc tỉ trọng nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc giảm mạnh, trong khi tỉ trọng nhập khẩu của thế giới từ Trung Quốc vẫn tăng (hoặc ổn định), cho thấy các chính sách thuế quan và căng thẳng chính trị là yếu tố chính thúc đẩy. 

Dù thương mại trực tiếp giảm, mức độ phụ thuộc của Mỹ vào các yếu tố đầu vào từ Trung Quốc thông qua nước thứ ba, như các nước ASEAN hay Mexico, vẫn chưa giảm rõ rệt. Chuỗi cung ứng vì thế trở nên phức tạp và đa tầng hơn, kéo theo chi phí logistics tăng, nhưng không thực sự xoá bỏ được sự phụ thuộc lẫn nhau.

Toàn cầu hoá vượt xa khu vực hoá 

Khoảng cách trung bình của các dòng chảy trong chỉ số kết nối toàn cầu – bao gồm thương mại, vốn, thông tin, con người – đã đạt mức cao kỷ lục vào năm 2024. Sang năm 2025, dữ liệu sơ bộ cho thấy thương mại hàng hóa và FDI mới (greenfield) tiếp tục thiết lập những kỷ lục mới về khoảng cách địa lý trung bình.

Tác giả Altman nhận định, dù xu hướng khu vực hoá có tăng, đặc biệt tại châu Á, khoảng cách địa lý trong thương mại và đầu tư xuyên biên giới vẫn tiếp tục tăng mạnh và đang ở mức xa nhất từ trước tới nay. Tỉ trọng thương mại diễn ra trong nội bộ các vùng địa lý lớn như châu Âu, châu Á – Thái Bình Dương và Bắc Mỹ đã giảm xuống mức thấp kỷ lục mới trong năm 2025.

Khoảng 50% các dòng chảy thương mại, vốn, thông tin và con người diễn ra trong nội vùng, nhưng tỉ lệ này đang có xu hướng giảm nhẹ thay vì tăng. Điều này cho thấy sự kết nối xuyên lục địa đang phát triển nhanh hơn so với kết nối giữa các nước láng giềng.

Khoảng cách trung bình của thương mại hàng hóa tăng từ khoảng 4.800 km năm 2003 lên hơn 6.200 km năm 2025. Với FDI greenfield, dòng vốn mới đang di chuyển trên quãng đường trung bình vượt 6.500 km.

Dù chiến lược “nearshoring” được nhắc nhiều tại các hội nghị kinh tế, dữ liệu đến quý 3.2025 chưa cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cấu trúc thương mại toàn cầu. Việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng đòi hỏi thời gian tính bằng năm hoặc thập kỷ, trong khi lợi thế chi phí sản xuất tại các địa điểm xa – như Đông Nam Á đối với các thị trường phương Tây – vẫn đủ hấp dẫn so với các lựa chọn gần nhà nhưng chi phí cao.