Trung Quốc dùng xuất khẩu gây sức ép, ai có thể đối phó?

BBWV - Trung Quốc ngày càng sử dụng quyền kiểm soát vật liệu, công nghệ và hàng hóa thiết yếu như một công cụ gây sức ép đối ngoại.

Hình ảnh: Bloomberg

Hình ảnh: Bloomberg

Tác giả: Shannon O'Neil

18 tháng 11, 2026 lúc 2:30 PM

Trung Quốc đang biến quyền kiểm soát đối với hàng loạt vật liệu, đầu vào, công nghệ và hàng hóa thiết yếu thành vũ khí, buộc các quốc gia khác phải khuất phục trước ý chí của mình. Các nền kinh tế phương Tây dựa trên thị trường không thể sánh với khả năng kiểm soát nguồn cung của Bắc Kinh, nhưng họ có thể cạnh tranh ở phía cầu. Tuy nhiên, đòn bẩy này chỉ phát huy hiệu quả nếu tập hợp được người tiêu dùng trên toàn thế giới. Để hóa giải các đòn tấn công thương mại của Trung Quốc, Mỹ cần các đồng minh.

Trung Quốc ngày càng thành thạo và quyết đoán hơn trong việc tận dụng quyền kiểm soát sản xuất cho các mục tiêu chính sách đối ngoại. Năm 2010, nước này đã đưa ra một cảnh báo nhằm vào Nhật Bản sau khi Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản bắt giữ một thuyền trưởng Trung Quốc, bằng cách hạn chế xuất khẩu đất hiếm, nền tảng cho cơ sở công nghiệp rộng lớn của Nhật Bản. Sau khi Mỹ tăng thuế quan vào năm ngoái, Trung Quốc tái áp dụng và mở rộng chiến thuật này, gây gián đoạn hoạt động sản xuất ô tô, chất bán dẫn và các ngành công nghiệp khác trên toàn cầu bằng cách siết xuất khẩu đất hiếm và nam châm vĩnh cửu, qua đó buộc chính quyền Trump phải xuống thang.

Trung Quốc cũng bắt đầu trừng phạt các công ty châu Âu và Mỹ khi chính phủ các nước này xâm phạm những lợi ích mà Bắc Kinh cho là của mình, chẳng hạn đưa các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất chính xác, động cơ điện, hàng không vũ trụ và quốc phòng vào danh sách đen với lý do liên quan đến mục đích "lưỡng dụng". Nước này cũng đang tìm cách mở rộng kho công cụ cưỡng ép, khi đề xuất các cơ chế cấp phép và biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới đối với pin năng lượng mặt trời, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tinh luyện khoáng sản và các sản phẩm khác.

Mỹ cũng đã tìm cách tham gia cuộc chơi này. Kể từ năm 2019, Mỹ hạn chế xuất khẩu phần mềm và chip của nước này cho các công ty nằm trong Danh sách thực thể, trong đó có tập đoàn viễn thông Trung Quốc Huawei Technologies Co. Năm 2022, Mỹ mở rộng lệnh cấm xuất khẩu sang Trung Quốc đối với các chất bán dẫn tiên tiến và thiết bị sản xuất các sản phẩm này. Tuy nhiên, Mỹ yếu thế hơn trước quy mô các điểm nghẽn sản xuất mà Trung Quốc đang nắm giữ. Việc cấm các công ty tư nhân Mỹ bán hàng ra nước ngoài cũng không phù hợp với những nền tảng kinh tế dựa trên thị trường của nước này.

Mỹ cũng đã tìm cách tận dụng sức mua của mình. Nước này cấm thiết bị viễn thông Trung Quốc trong các mạng lưới của Mỹ, loại các phương tiện kết nối sản xuất tại Trung Quốc khỏi thị trường, đồng thời áp dụng các mức thuế quan trên diện rộng để ngăn hàng hóa Trung Quốc tràn vào. Tuy nhiên, những biện pháp đơn phương này không thể ngăn Huawei trở thành nhà sản xuất thiết bị viễn thông lớn nhất thế giới, BYD Co. trở thành hãng sản xuất xe điện lớn nhất, hay xuất khẩu của Trung Quốc tăng lên các mức kỷ lục.

Thách thức nằm ở chỗ sức mua của Mỹ, dù rất lớn, chỉ tương đương một phần ba tổng lượng mua trên toàn cầu. Con số đó không đủ để đơn phương thay đổi định hướng hoặc hành vi kinh tế của Trung Quốc. Các công ty Trung Quốc có thể và đã chuyển hướng sản phẩm sang những thị trường khác. Dù các quốc gia này đôi khi cũng có động thái đáp trả, chẳng hạn Liên minh châu Âu áp thuế đối với xe nhập khẩu hoặc hạn chế hàng hóa sản xuất tại Trung Quốc trong các dự án công, cách tiếp cận rời rạc đang làm giảm hiệu quả của đòn bẩy từ phía cầu.

Các nền kinh tế dựa trên thị trường cần mở rộng quy mô để phát huy sức mạnh tiêu dùng. Nếu Mỹ liên kết với châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada và Australia, nhóm này sẽ kiểm soát hơn một nửa lượng tiêu dùng toàn cầu. Nếu bổ sung Brazil, Mexico, Ấn Độ, Anh và Argentina, nhóm này sẽ chiếm hơn hai phần ba tổng chi tiêu tiêu dùng trên toàn thế giới.

Một liên minh người mua như vậy sẽ thu hẹp dư địa xoay xở của các doanh nghiệp Trung Quốc làm ăn thua lỗ, vốn xuất khẩu hàng hóa với mức giá bán tháo, qua đó đóng lại lối né tránh hiện nay của cỗ máy xuất khẩu Trung Quốc. Mạng lưới lớn hơn này sẽ giúp bù đắp tác động lạm phát từ việc thay thế hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc, bằng cách duy trì lợi thế kinh tế theo quy mô và chuyên môn hóa trong các chuỗi cung ứng quốc tế được chuyển hướng. Liên minh này cũng giúp các quốc gia có được sự an toàn nhờ hành động tập thể trước nguy cơ Trung Quốc trả đũa.

Đây là thời điểm cần huy động lực lượng, khi tình trạng dư thừa công suất sản xuất của Trung Quốc đang nhấn chìm nền kinh tế toàn cầu. Một nước Mỹ chủ động về ngoại giao có thể tận dụng sự thất vọng của các nền kinh tế mở, đặc biệt là lập trường ngày càng cứng rắn của EU. Nhưng để tập hợp các quốc gia khác, Mỹ cần cho họ một lý do để tham gia. Việc áp thuế lên Seoul, Tokyo và Brussels cùng với Bắc Kinh sẽ khiến tinh thần hợp tác thương mại trở nên khó đạt được hơn nhiều. Washington cũng cần lựa chọn các mặt trận kinh tế, bởi việc áp thuế và lệnh cấm trên diện rộng sẽ làm giảm lợi ích và gia tăng chi phí của sự hợp tác.

Một cấu trúc ban đầu đã hình thành trong khuôn khổ được Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và hai chục quốc gia khác ký kết ngày 30/9 tại Milwaukee, bên lề cuộc họp các bộ trưởng thương mại G20. Các bên nhất trí điều tra tình trạng dư thừa công suất thép trên toàn cầu, trong bối cảnh Trung Quốc sản xuất khoảng một nửa lượng thép của thế giới và công suất của nước này được dự báo sẽ tiếp tục tăng. Ngay sau đó là một tuyên bố riêng từ một liên minh hẹp hơn, gồm Ấn Độ, Mexico và EU, nhằm vào ô tô, pin, hóa chất, chất bán dẫn thế hệ cũ và tấm pin năng lượng mặt trời.

Những thỏa thuận tự nguyện ban đầu này chưa có tính ràng buộc. Tuy nhiên, các quốc gia có thể bổ sung những cơ chế thực thi bắt buộc, trong đó có thuế quan, hạn ngạch hoặc lệnh cấm nhập khẩu phối hợp. Họ cũng có thể thúc đẩy đầu tư giữa các thành viên và phối hợp các khoản trợ cấp. Một liên minh người tiêu dùng như vậy sẽ trở thành công cụ mạnh mẽ và bất đối xứng mà Trung Quốc không thể sánh bằng. Thực tế, việc Trung Quốc sẵn sàng đạt thỏa thuận với châu Âu về nhập khẩu ô tô cho thấy nước này muốn ngăn chặn một phản ứng phối hợp và lan rộng hơn, đồng thời đây cũng là một thỏa thuận có lợi cho Trung Quốc, vì hạn ngạch được đặt cao hơn tổng lượng nhập khẩu của năm ngoái.

Trong cuộc chơi biến năng lực sản xuất thành vũ khí, Mỹ hiện không thể đánh bại Thâm Quyến. Nhưng nếu hợp tác với nhau, các nền kinh tế thị trường trên thế giới có thể làm suy yếu đòn tấn công đó.

Theo Bloomberg

Theo phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn

https://phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn/trung-quoc-dung-xuat-khau-gay-suc-ep-ai-co-the-doi-pho-61648.html

#Trung Quốc
#cưỡng ép kinh tế
#Mỹ
#kiểm soát xuất khẩu
#đất hiếm
#chất bán dẫn
#nam châm vĩnh cửu

Mới nhất

Videos mới nhất