WACO là một thuật ngữ chơi chữ, viết tắt của cụm từ Words of Ayatollahs Chicken Out (Lời của các Giáo chủ chùn bước).

Đây là cách gọi hài hước mô phỏng theo thuật ngữ TACO (Trump Always Chickens Out) từng được dùng trước đó để chỉ việc thị trường tăng điểm mỗi khi cựu Tổng thống Trump xuống nước trong các cuộc chiến thương mại. Một đợt "WACO rally" xảy ra khi các nhà đầu tư phản ứng tích cực trước tín hiệu hòa hoãn từ phía Iran. Thay vì leo thang quân sự, việc Tổng thống Iran phát tín hiệu sẵn sàng đàm phán đã giải tỏa tâm lý lo ngại rủi ro, khiến dòng tiền đổ xô trở lại thị trường chứng khoán, tạo nên một đợt tăng giá mạnh mẽ do sự không chắc chắn về chiến tranh được giảm bớt.

(Bloomberg Businessweek Việt Nam)

Bốn câu hỏi cho lễ Vượt Qua

Phần lớn thế giới sắp tạm dừng để suy ngẫm về đức tin của mình. Trước Thứ Sáu Tuần Thánh, người Do Thái bước vào lễ Vượt Qua (Passover), ngày lễ mà Chúa Jesus đã cử hành trong Bữa Tiệc Ly. Đây là một nghi lễ công phu để kỷ niệm cuộc tháo chạy của những nô lệ Do Thái khỏi Ai Cập, bao gồm một bữa ăn mang tính biểu tượng, hay còn gọi là seder, được thiết kế để gợi nhớ về cuộc Xuất hành.

Nghi lễ bắt đầu bằng việc người trẻ nhất đặt ra bốn câu hỏi về lý do tại sao mọi thứ lại được thực hiện khác với mọi đêm khác. Từ lâu, tôi đã thấy đây là một bài tập hữu ích để quan sát thị trường: điều gì khác biệt so với bình thường, và chúng ta có thể giải thích nó không? Với tinh thần đó, vào một ngày mà thị trường dường như tin rằng là bước ngoặt trong cuộc chiến Iran, đây là bốn câu hỏi tài chính cho lễ Vượt Qua năm 2026, tất cả đều xoay quanh một cuộc khủng hoảng khác ở Trung Đông.

1. Tại sao thị trường chứng khoán vẫn chỉ thấp hơn 8% so với mức đỉnh khi bắt đầu cuộc chiến này, trong khi mọi tiêu đề báo chí đều nói về sự leo thang và thảm họa?

Thậm chí trước đợt tăng điểm hôm thứ Ba, đây đã là một phản ứng yếu ớt kỳ lạ đối với một cú sốc địa chính trị sâu sắc. Chỉ số FTSE của tất cả cổ phiếu thế giới đạt đỉnh trước khi cuộc ném bom bắt đầu, nhưng hiện chỉ giảm 8%. Đó chưa phải là mức giảm 10% mà nhiều người yêu cầu để gọi là một đợt điều chỉnh, và chỉ là đợt bán tháo lớn thứ năm trong thập kỷ này.

Trong khi biến động (đo lường bằng chỉ số VIX cho chứng khoán và chỉ số MOVE cho trái phiếu) đã tăng trong tháng qua, nó vẫn ở mức không có gì nổi bật — đặc biệt là đối với trái phiếu.

Vậy tại sao lại bình lặng như vậy? Các cú sốc địa chính trị chủ yếu quan trọng thông qua tác động của chúng đối với nguồn cung và giá dầu. Một sự gián đoạn ngắn có thể chịu đựng được, trong khi một đợt tăng giá kéo dài thì không. Dầu thô đang ở trạng thái contango (giá tương lai cao hơn giá giao ngay, ám chỉ giá sẽ giảm trong tương lai) sâu nhất trong lịch sử. Thị trường dầu mỏ đang cực kỳ tin tưởng rằng đợt tăng giá này chỉ là tạm thời và sẽ trở lại bình thường trong vòng 12 tháng.

Cuối cùng, niềm tin vẫn tồn tại rằng cuộc chiến này sẽ kết thúc mà không gây ra thiệt hại kinh tế lâu dài. Hơn nữa, hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy điều này làm tổn hại đến lợi nhuận của các công ty — một giả thuyết sẽ được kiểm chứng khi họ bắt đầu công bố kết quả quý I sau vài tuần nữa.

2. Tại sao thị trường chứng khoán lại phản ứng tích cực như vậy trước vài lời của Tổng thống Iran, khi mà cho đến nay họ luôn sẵn sàng mua hoặc bán để phản hồi lại một dòng tweet từ Tổng thống Mỹ?

Như bản tin hôm thứ Hai đã nêu, câu hỏi không còn là "Trump luôn chùn bước", mà là: "Liệu các Giáo chủ (Ayatollahs) có chùn bước không?" Tehran hiện tại dường như có mọi động lực để chiến đấu tiếp và có rất ít lợi ích từ một thỏa thuận đàm phán sau những thiệt hại khủng khiếp mà họ đã gánh chịu. Do đó, bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy chính quyền muốn đàm phán — từ chính người Iran chứ không phải từ những tuyên bố chưa được kiểm chứng của Trump — sẽ là tin cực lớn cho các tài sản rủi ro.

Và thực tế đã chứng minh. Thứ Ba tại New York bắt đầu với tin Iran tấn công một tàu chở dầu Kuwait tại cảng ở Dubai. Nhưng đến 12:30 trưa, có báo cáo rằng Tổng thống Masoud Pezeshkian nói với các quan chức EU rằng quốc gia này "sẵn sàng chấm dứt chiến tranh" nhưng cần các đảm bảo. Đó là chỉ dấu chính thức rõ ràng nhất cho thấy Iran có thể đàm phán. Kết quả là một đợt tăng điểm "WACO" (Words of Ayatollahs Chicken Out - Lời các Giáo chủ chùn bước).

Sự không chắc chắn về thời gian xung đột kéo dài là cực kỳ lớn, nên bất kỳ dấu hiệu nào về một bên đối thoại sẵn sàng thảo luận đàm phán đều giống như "manna từ trời" cho thị trường.

3. Tại sao Trump lại nói về việc kết thúc chiến tranh mà không mở lại Eo biển Hormuz, trong khi vào mọi thời điểm khác, việc giữ cho nó thông suốt luôn được coi là mục tiêu chiến lược quan trọng?

Tổng thống đã đưa ra ý tưởng rằng Mỹ có thể để mặc cho các bên khác cố gắng mở lại Eo biển vào ngày 20 tháng 3, và tiếp nối vào sáng thứ Ba bằng cách nói rằng các đồng minh nên "đến Eo biển và cứ thế mà LẤY" dầu nếu họ không chịu mua nhiên liệu máy bay của Mỹ. Một hoạt động quân sự của Mỹ để buộc Iran ngừng phong tỏa lối đi sẽ mất nhiều tuần. Vì vậy, những bình luận của Trump tối thứ Ba rằng Mỹ sẽ rời Iran trong vòng hai đến ba tuần dường như xác nhận rằng ông sẽ không cố gắng mở lại tuyến đường thủy này.

Làm thế nào mà lập trường mới này có thể đứng vững? Đúng là sau cuộc cách mạng dầu đá phiến, Mỹ ít phụ thuộc vào Eo biển này hơn châu Âu, châu Phi hay châu Á. Điều đó thể hiện qua giá dầu Brent (đại diện thế giới) tăng vọt sau tuyên bố của Trump, trong khi dầu WTI (Mỹ) lại giảm.

Nhưng cũng có những giới hạn. Mỹ ít bị ảnh hưởng hơn nhưng giá xăng tại trạm vừa vượt mức 4 USD lần đầu tiên kể từ năm 2022. Mỹ cũng cần nguồn cung heli và phân bón đi qua Eo biển này. Một thế giới mà Iran là người định giá dầu hiệu quả sẽ không tốt cho các nhà xuất khẩu Mỹ. Tính toán ở đây có vẻ là: Iran đã cho thấy Eo biển không thể được mở mà không mạo hiểm sinh mạng người Mỹ trong một chiến dịch trên bộ. Trump có thể đúng về mặt chính trị khi chấp nhận để eo biển dưới sự kiểm soát của Iran thay vì để xảy ra thương vong lớn cho quân đội Mỹ.

4. Tại sao Trump lại chọn tấn công Iran khi tất cả những người tiền nhiệm trong nửa thế kỷ qua đều quyết định rằng việc đó quá nguy hiểm?

Đây là một câu hỏi lớn. Chuyện đã rồi thì đã rồi, nhưng tất cả chúng ta đều xứng đáng có một câu trả lời. Và những người Israel đang tập trung cho lễ Vượt Qua có thể muốn hỏi Thủ tướng Benjamin Netanyahu của họ xem liệu việc chọc vào tổ kiến lửa này có phải là một ý tưởng hay hay không.

— Với sự hỗ trợ từ Richard Abbey

John Authers là biên tập viên cao cấp về thị trường và cây viết bình luận của Bloomberg Opinion. Cựu bình luận viên trưởng về thị trường tại Financial Times, ông là tác giả cuốn “Sự trỗi dậy đáng sợ của các thị trường”.