Trung Quốc đã dành nhiều năm để nỗ lực gây ảnh hưởng lên các thương vụ kinh doanh bên ngoài lãnh thổ của mình. Tuy nhiên, quyết định mới đây buộc Meta Platforms Inc. phải hủy bỏ thương vụ thâu tóm startup trí tuệ nhân tạo (AI) Manus trị giá 2 tỉ USD đã đánh dấu một bước đi chưa từng có tiền lệ.

Hôm thứ Hai, cơ quan hoạch định kinh tế quyền lực của quốc gia này (NDRC) đã ra sắc lệnh yêu cầu hủy bỏ thương vụ — bốn tháng sau khi thỏa thuận đã được chốt hạ pháp lý. Bằng cách này, Bắc Kinh đang nhắm trực tiếp vào một "cỗ xe tăng" công nghệ Mỹ vốn gần như không có hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc, và một startup dù có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng đã chuyển trụ sở sang Singapore một cách hợp pháp.

Hai công ty đã dành nhiều tháng hoạt động dựa trên giả định rằng thương vụ đã kết thúc êm đẹp. Nhân viên của Manus đã chuyển đến văn phòng của Meta tại Singapore, trong khi các giám đốc điều hành đã gia nhập đội ngũ AI cao cấp của công ty Mỹ. Theo các nguồn tin thân cận, các nhà đầu tư vào Manus, bao gồm Tencent Holdings Ltd., ZhenFund và HongShan, cũng đã nhận được tiền thanh toán.

Việc Bắc Kinh gây áp lực buộc Meta phải đảo ngược lộ trình cho thấy mức độ lo ngại sâu sắc của nước này đối với kiểm soát sự phát triển AI. Những ý kiến chỉ trích trong nước cho rằng thương vụ này đã "đánh cắp" công nghệ AI giá trị của Trung Quốc và dâng tận tay cho đối thủ địa chính trị lớn nhất.

Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ liệu thỏa thuận này có thể bị đảo ngược một cách thực tế hay không. Startup này đã chia sẻ mã nguồn với Meta và nó đã được tích hợp vào các dịch vụ của công ty Mỹ. Laila Khawaja, Giám đốc nghiên cứu tại Gavekal Technologies, nhận định: "Quyết định về Manus phần lớn mang tính biểu tượng — việc tháo gỡ thỏa thuận là không khả thi tại thời điểm này vì các đợt chuyển giao vốn và công nghệ đã hoàn tất."

Sự cố Manus cho thấy những thách thức trong việc quản lý vốn, tài năng và sở hữu trí tuệ có nguồn gốc từ Trung Quốc sau khi chúng ra nước ngoài. Các cơ quan quản lý Trung Quốc từ lâu đã thực thi quyền lực vượt xa các đối tác quốc tế, điển hình là vụ chấn chỉnh nhà sáng lập Alibaba Jack Ma và buộc Ant Group phải hủy IPO vào năm 2020 với giá trị định giá hàng ngàn tỉ USD bị ảnh hưởng, hay buộc Didi Global Inc. phải hủy niêm yết tại New York vào năm 2021. Hiện giá trị vốn hóa của Didi chỉ còn khoảng 17 tỉ USD.

Hiện tại, chính phủ Trung Quốc có rất ít đòn bẩy đối với Meta, vì các dịch vụ chính của hãng này như Facebook và Instagram vốn đã bị cấm tại đây. Đòn bẩy còn lại duy nhất có thể là kiểm soát sự di chuyển xuyên biên giới của các giám đốc điều hành Manus hoặc gây áp lực buộc họ phải từ chức tại Meta.

Quyết định này cũng là một cảnh báo nghiêm khắc đối với các doanh nhân công nghệ Trung Quốc khác đang có ý định chuyển cơ sở sang Singapore để mở rộng quốc tế và thoát khỏi sự giám sát của các cơ quan quản lý. Trong những tuần gần đây, NDRC đã yêu cầu các startup AI quan trọng như Moonshot AI và Stepfun từ chối vốn từ các nhà đầu tư Mỹ trừ khi được phê duyệt rõ ràng.

Về phía mình, Meta phản hồi ngắn gọn rằng họ đã tuân thủ các luật hiện hành và hy vọng vào một "giải quyết thích đáng" mà không giải thích gì thêm. Thương vụ Manus vốn được kỳ vọng giúp Meta bắt kịp các đối thủ như Alphabet (Google), OpenAI và Anthropic trong lĩnh vực "AI agents" (tác nhân AI) đầy tiềm năng, nơi Meta đã đổ hàng tỉ USD để tinh chỉnh kho vũ khí công nghệ của mình.

Quyết định về Manus được đưa ra chỉ vài tuần trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp nhau tại một hội nghị thượng đỉnh cấp cao, nơi các vấn đề về đầu tư, tiếp cận công nghệ và thương mại AI chắc chắn sẽ nằm trọng tâm của các cuộc thảo luận.