Lá chắn bảo vệ Fed được đưa ra ngay cả khi tòa án, trong một phán quyết riêng rẽ vào ngày thứ Hai, đã mở rộng quyền hạn của tổng thống Mỹ trong việc sa thải các quan chức cấp cao tại các cơ quan liên bang khác. Đây là một phán quyết mang tính bước ngoặt, đảo ngược án lệ đã tồn tại suốt 91 năm qua.

Với tỉ lệ bỏ phiếu 5-4, tối cao pháp viện tuyên bố thống đốc Fed Lisa Cook có thể tiếp tục giữ chức vụ trong bối cảnh bà phản đối nỗ lực của ông Trump nhằm phế truất bà vì các cáo buộc gian lận thế chấp chưa được chứng minh. Thay mặt cho phe đa số, chánh án John Roberts nhấn mạnh đến truyền thống lâu đời trong việc duy trì tính độc lập của Fed với Nhà Trắng khi cơ quan này thực thi chính sách tiền tệ.

"Quốc hội hạn chế quyền bãi nhiệm các thống đốc của tổng thống là có lý do chính đáng," ông Roberts viết. Ông và thẩm phán Brett Kavanaugh đã bỏ phiếu cùng ba thẩm phán thuộc phe tự do để tạo nên thế đa số.

Các thẩm phán chỉ trích ông Trump vì đã không thông báo trước cho bà Cook và không cho bà cơ hội giải trình trước khi tìm cách cách chức. Tòa án không đưa ra kết luận liệu các cáo buộc chống lại bà Cook, nếu là sự thật, có đủ căn cứ để bãi nhiệm bà khi đang ở giữa nhiệm kỳ 14 năm hay không.

Phán quyết hẹp

Ông Roberts cho biết tòa án đưa ra phán quyết "dựa trên các căn cứ hẹp" và bỏ ngỏ khả năng ông Trump "sẽ thử lại lần nữa, nếu ông muốn" để sa thải bà Cook.

Trọng tâm hạn chế của quyết định này đồng nghĩa với việc vụ kiện có thể quay trở lại Tối cao Pháp viện trong tương lai.

Bà Cook phát biểu trong một tuyên bố rằng phán quyết này "khẳng định nguyên tắc nền tảng cho sự quản lý kinh tế đúng đắn qua nhiều thế hệ: Cục Dự trữ Liên bang phải đưa ra mọi quyết định chính sách dựa trên bằng chứng và nhận định độc lập, không bị can thiệp chính trị."

Ông Trump chia sẻ trên mạng xã hội vào ngày thứ Hai: "Chúng tôi sẽ có hành động thích hợp ngay lập tức để đảm bảo rằng một người có hành vi sai phạm sẽ không được đưa ra các quyết định quan trọng liên quan đến Phúc lợi của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ!"

Chính quyền cáo buộc bà Cook gian lận khi khai báo các căn hộ ở Michigan và Georgia là "nơi cư trú chính" nhằm hưởng các điều khoản vay ưu đãi hơn khi bà ký hợp đồng thế chấp vào năm 2021. Bà Cook khẳng định các cáo buộc này là vô căn cứ và dựa trên "những đoạn tài liệu cắt xén, không đầy đủ." Tính xác thực của các cáo buộc này không nằm trong phạm vi xem xét của Tối cao Pháp viện và bà Cook hiện không bị buộc tội về bất kỳ hành vi sai phạm nào.

Cục Dự trữ Liên bang từ chối bình luận.

Các vụ kiện đã thử thách mức độ cam kết của Tối cao Pháp viện đối với quyền tự quyết của ngân hàng trung ương. Trước đây, tòa án từng có động thái bảo vệ Fed trước những nỗ lực giành quyền kiểm soát của ông Trump, nhưng vụ kiện của bà Cook đã đặt ra một loạt vấn đề pháp lý mới.

Tin vui nhưng chưa đáng mừng

"Đây là tin vui nhưng không phải là tin đáng mừng cho tính độc lập của cục Dự trữ Liên bang," Kathryn Judge, giáo sư luật tại đại học Columbia, nhận định. "Điều này đặt ra những câu hỏi cho tương lai về việc tính độc lập đó sẽ bền vững đến mức nào."

Kết quả này sít sao hơn so với mong đợi của những người ủng hộ tính độc lập của Fed, khi các thẩm phán Clarence Thomas, Samuel Alito, Neil Gorsuch và Amy Coney Barrett đưa ra ý kiến phản đối vì nhiều lý do khác nhau.

Ông Thomas, viết ý kiến độc lập, đã đưa ra quan điểm mang tính sâu rộng nhất. Ông chỉ ra các quyền hạn quản lý của Fed và cho rằng đó là các chức năng hành pháp thuộc quyền kiểm soát của tổng thống. "Quyết định ngày hôm nay là một sự can thiệp chưa từng có tiền lệ vào nhánh hành pháp," ông viết.

Bà Barrett chỉ trích tòa án vì đã duy trì một điều khoản trong đạo luật Dự trữ Liên bang, vốn cấm tổng thống bãi nhiệm các thống đốc ngoại trừ trường hợp "có lý do chính đáng."

"Địa vị hiến pháp của cục Dự trữ Liên bang hoàn toàn nằm ngoài phạm vi của vụ kiện này," bà viết.

Trong một ý kiến đồng thuận, ông Kavanaugh đã bảo vệ tầm ảnh hưởng của quyết định này. "Ngay cả một sự bất ổn tạm thời về địa vị của cục Dự trữ Liên bang cũng có thể khơi mào cho những biến động chính trị, bao gồm cả sự hỗn loạn về việc liệu tổng thống có thể lập tức bãi nhiệm nhiều thống đốc theo ý muốn hay không, cũng như gây ra xáo trộn cho nền kinh tế Mỹ và toàn cầu," ông Kavanaugh viết.

Phán quyết này "là kết quả tốt nhất mà cục Dự trữ Liên bang và Lisa Cook có thể hy vọng ở giai đoạn tranh tụng này," Lev Menand, giáo sư luật tại đại học Columbia, người chuyên nghiên cứu về Fed và đã đệ trình một văn bản pháp lý phản đối việc sa thải, cho biết. "Nhưng điều này khó có thể chấm dứt các nỗ lực bãi nhiệm Lisa Cook của tổng thống."

Sa thải quan chức FTC

Phán quyết thứ hai cho phép ông Trump sa thải thành viên đảng Dân chủ thuộc ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) Rebecca Kelly Slaughter, bất chấp luật quy định rằng các ủy viên chỉ có thể bị bãi nhiệm vì những lý do cụ thể. Trong ý kiến của phe đa số ở vụ kiện đó, ông Roberts lặp lại các nhận định trước đây rằng Fed khác biệt với các cơ quan liên bang khác do vai trò thiết lập chính sách tiền tệ, công việc theo truyền thống luôn độc lập với Nhà Trắng.

Nếu ông Trump thắng lợi trong vụ kiện bà Cook có thể đã mở đường cho ông bãi nhiệm các thống đốc Fed khác, những người không tuân theo lời kêu gọi cắt giảm mạnh lãi suất của ông, thậm chí có thể cho phép tổng thống tái định hình quan điểm của ngân hàng trung ương bằng cách phế truất và thay thế các quan chức. Ông Trump từng công khai cân nhắc việc sa thải Jerome Powell, người vẫn nằm trong hội đồng Thống đốc của Fed dù nhiệm kỳ chủ tịch đã kết thúc.

Phán quyết được đưa ra chưa đầy hai tuần sau khi các quan chức Fed kết thúc cuộc họp chính sách đầu tiên dưới sự chủ trì của tân chủ tịch Kevin Warsh. Bất chấp áp lực liên tục từ ông Trump về việc giảm lãi suất, ngân hàng trung ương đã giữ nguyên lãi suất điều hành tại cuộc họp này. Đà tăng tốc gần đây của lạm phát đã làm gia tăng lo ngại trong số một vài quan chức Fed rằng họ có thể cần phải tăng chi phí vay trong những tháng tới để kiềm chế áp lực giá cả.

Các vụ kiện có mã số lần lượt là Trump v. Cook, 25A312, và Trump v. Slaughter, 25-332.

— Với sự hỗ trợ từ Enda Curran