Mỹ ghi nhận những công dân đầu tiên thiệt mạng trong cuộc chiến với Iran, trong khi tổng thống Donald Trump dự đoán chiến dịch tấn công có thể kéo dài thêm bốn đến năm tuần. Trả lời phỏng vấn New York Times hôm Chủ nhật, ông Trump cho rằng việc Mỹ và Israel tiếp tục oanh kích sẽ “không khó”, nhấn mạnh Mỹ sở hữu kho vũ khí toàn cầu đủ để duy trì nhịp độ tấn công.

Theo ông Trump, lực lượng Mỹ đã đánh chìm chín tàu hải quân Iran và “phá hủy phần lớn” sở chỉ huy hải quân nước này. Ông khẳng định các cuộc ném bom sẽ tiếp diễn cho tới khi Washington đạt được mục tiêu đề ra.

Cuộc xung đột chuyển sang bước ngoặt lớn khi Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng trong các đợt tập kích tên lửa quy mô lớn. Ông là lãnh tụ tối cao thứ hai của Iran kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo được thành lập năm 1979. Thông tin về cái chết của ông được truyền thông nhà nước Iran xác nhận sau khi ông Trump tuyên bố trước đó một ngày. Tổng thống Mỹ gọi ông Khamenei là “một trong những người độc ác nhất lịch sử” và tiếp tục kêu gọi người dân Iran nổi dậy lật đổ chính quyền.

Cái chết của ông Khamenei đặt ra câu hỏi về người kế nhiệm. Ông chưa công khai chỉ định người thay thế. Theo quy định, Hội đồng Chuyên gia, cơ quan giáo sĩ có thẩm quyền, sẽ lựa chọn lãnh tụ tối cao mới. Trong giai đoạn chuyển tiếp, một hội đồng gồm tổng thống, chánh án tư pháp và một giáo sĩ thuộc hội đồng Giám hộ sẽ đảm nhiệm vai trò lãnh đạo. Ali Larijani, lãnh đạo hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết một hội đồng lãnh đạo tạm thời sẽ họp trong ngày Chủ nhật.

Trong cuộc phỏng vấn với New York Times, ông Trump nói ông có “ba lựa chọn rất tốt” cho vị trí lãnh đạo Iran nhưng từ chối nêu tên. Tuy nhiên, ABC News dẫn lời ông cho biết phần lớn các ứng viên kế nhiệm được biết đến đã thiệt mạng. Ông cũng để ngỏ khả năng dỡ bỏ trừng phạt nếu lãnh đạo mới của Iran theo đường lối thực dụng, cho thấy Washington đang tính đến kịch bản có ảnh hưởng đáng kể tới tương lai chính trị của Tehran, dù chưa rõ mức độ thực tế.

Về mặt quân sự, bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết đã tấn công hơn 1.000 mục tiêu tại Iran, bao gồm cơ sở chỉ huy và kiểm soát của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, hệ thống phòng không, bệ phóng tên lửa và máy bay không người lái, cùng các sân bay quân sự. Lần đầu tiên, Mỹ sử dụng máy bay không người lái tấn công một chiều chi phí thấp trong tác chiến. Ông Trump nói 48 lãnh đạo Iran đã bị “loại bỏ chỉ trong một đòn” và Mỹ biết rõ còn bao nhiêu mục tiêu chưa bị tấn công.

Bộ Tư lệnh Trung tâm xác nhận ba binh sĩ Mỹ thiệt mạng và năm người bị thương nặng trong các chiến dịch nhằm vào Iran. Ông Trump cảnh báo có thể còn thêm thương vong. Phía Iran cho biết 201 người thiệt mạng và 747 người bị thương do các cuộc không kích, dẫn nguồn Hội Trăng lưỡi liềm đỏ. Hãng tin ISNA đưa tin 85 người chết khi một tên lửa đánh trúng trường tiểu học nữ sinh tại tỉnh Hormozgan. Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Mohammad Pakpour và Bộ trưởng Quốc phòng Aziz Nasirzadeh nằm trong số các quan chức cấp cao thiệt mạng.

Iran đã đáp trả bằng nhiều đợt tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các căn cứ Mỹ và đồng minh trong khu vực, bao gồm tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar, Kuwait và Saudi Arabia. Ông Larijani tuyên bố các đợt tấn công mới sẽ mạnh hơn trước. Oman cũng bị tấn công dù trước đó ít bị ảnh hưởng.

Hệ thống phòng không đã đánh chặn tên lửa và máy bay không người lái trên bầu trời Dubai. Bộ Tư lệnh Trung tâm cho biết các cơ sở Mỹ chỉ chịu thiệt hại “ở mức tối thiểu”. Israel, cũng là mục tiêu, đã triệu tập 100.000 quân dự bị để tăng cường phòng thủ. Trong khi đó, Wall Street Journal đưa tin Iran đang thúc đẩy nối lại đàm phán với Mỹ, cho thấy song song với leo thang quân sự vẫn tồn tại nỗ lực ngoại giao.

Xung đột khiến thị trường năng lượng chao đảo. Giá dầu Brent có lúc tăng lên 82 USD, phản ánh lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung khi eo biển Hormuz trên thực tế bị tê liệt. Khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu đi qua tuyến đường này. Bloomberg Economics ước tính giá dầu có thể vọt lên 108 USD nếu eo biển bị phong tỏa hoàn toàn.

Ba tàu được cho là đã bị tấn công gần cửa Vịnh Ba Tư, trong khi lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz sụt giảm mạnh. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói với Al Jazeera rằng Tehran không có ý định đóng eo biển và vẫn duy trì tuyến đường mở, nhưng hoạt động vận chuyển dầu và khí đốt phần lớn vẫn đình trệ. Các hãng vận tải biển lớn tránh khu vực Vịnh Ba Tư, còn DP World tạm dừng hoạt động tại cảng chính ở Dubai.

OPEC+ đồng ý về nguyên tắc tăng sản lượng dầu với tốc độ nhỉnh hơn vào tháng tới trong bối cảnh xung đột có thể đẩy giá lên cao hơn nữa.

Gián đoạn lan sang lĩnh vực hàng không. Các hãng hàng không tại Vịnh Ba Tư kéo dài đình chỉ bay. Emirates tạm dừng khai thác vô thời hạn, Qatar Airways cho biết toàn bộ chuyến bay vẫn tạm ngưng. Sân bay Abu Dhabi xác nhận một người thiệt mạng và nhiều người bị thương khi đánh chặn máy bay không người lái. Các sân bay tại Dubai, Bahrain và Kuwait cũng bị ảnh hưởng.

Trên thị trường tài chính, cổ phiếu giảm và giá dầu tăng mạnh khi nhà đầu tư giảm mức độ chấp nhận rủi ro. Đồng USD củng cố vai trò tài sản trú ẩn. Chứng khoán châu Á giảm 1,3%, hợp đồng tương lai chỉ số Mỹ giảm 0,6% nhưng thu hẹp đà giảm khi xuất hiện thông tin cho thấy khả năng hạ nhiệt, bao gồm việc Mỹ cân nhắc dỡ bỏ trừng phạt và Iran tìm cách nối lại đàm phán hạt nhân.

Tại Mỹ, phản ứng chính trị chia rẽ theo đảng phái. Đảng Cộng hòa phần lớn ủng hộ hành động quân sự, trong khi đảng Dân chủ kêu gọi bỏ phiếu về nghị quyết nhằm hạn chế thẩm quyền của tổng thống trong việc tiến hành không kích. Trong cuộc trả lời phỏng vấn với Atlantic, ông Trump cho biết các quan chức Iran muốn đối thoại và ông đồng ý tham gia, song không cung cấp chi tiết.