Thượng viện Mỹ vừa phê chuẩn ông Kevin Warsh làm chủ tịch cục Dự trữ Liên bang (Fed) với tỷ lệ phiếu sít sao chưa từng thấy, báo hiệu một cuộc chuyển giao quyền lực đầy tranh cãi và đặt tính độc lập của cơ quan này trước những thử thách chính trị lớn.

Với kết quả 54-45 vào thứ Tư (giờ Mỹ), đây là khoảng cách sít sao nhất trong lịch sử đối với một lãnh đạo ngân hàng trung ương. Kết quả này phản ánh sự phân cực chính trị sâu sắc tại Quốc hội và nỗi lo ngại từ đảng Dân chủ rằng ông Warsh có thể chịu áp lực từ tổng thống Donald Trump trong việc nhanh chóng cắt giảm lãi suất.

Chỉ một nghị sĩ Dân chủ là John Fetterman (bang Pennsylvania) bỏ phiếu ủng hộ Warsh kế nhiệm Jerome Powell. Tỉ lệ ủng hộ dành cho tân chủ tịch Fed thậm chí còn thấp hơn mức 56-26 mà bà Janet Yellen từng nhận được vào năm 2014.

Việc lưỡng đảng ủng hộ các đề cử nhân sự cho Fed từng là nguyên tắc bất di bất dịch thay vì là ngoại lệ, điển hình như trường hợp của Alan Greenspan khi ông từng nhận được sự đồng thuận tuyệt đối để tiếp tục giữ ghế chủ tịch Fed vào năm 2000.

Thượng viện tiến hành bỏ phiếu chỉ vài giờ sau khi báo cáo của chính phủ về giá bán sỉ làm gia tăng lo ngại về lạm phát tăng tốc. Chỉ số giá sản xuất (PPI) tháng 4 tăng 6% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt mọi dự báo trong cuộc khảo sát các chuyên gia kinh tế của Bloomberg. Chỉ số kinh tế dùng để theo dõi thay đổi mức giá ở cấp độ nhà sản xuất (loại trừ giá thực phẩm và năng lượng) tăng 5,2%, cho thấy chi phí năng lượng leo thang do ảnh hưởng từ chiến tranh đang lan rộng sang các nhóm hàng hóa khác.

Tình trạng lạm phát kéo dài đã trở nên tồi tệ hơn do cú sốc giá dầu từ cuộc chiến Iran. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các nhà hoạch định chính sách. Dữ liệu giá tiêu dùng công bố hôm thứ Ba cho thấy giá xăng dầu, thực phẩm, tiền thuê nhà và giá vé máy bay đều tăng mạnh trong tháng 4.

Ông Warsh, 56 tuổi, từng là cố vấn kinh tế cho ông Trump nhưng đã lỡ hẹn với chiếc ghế lãnh đạo Fed vào năm 2017 khi tổng thống chọn ông Powell. Giờ đây, ông đã sẵn sàng thay thế ông Powell, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch vào thứ Sáu tới.

Thách thức lớn nhất đối với tân chủ tịch Fed là duy trì truyền thống độc lập trước các áp lực chính trị. Điều này càng trở nên cấp thiết khi chỉ còn chưa đầy sáu tháng nữa là đến kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, thời điểm thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội đang bị đe dọa

Trong phiên điều trần theo thủ tục phê chuẩn, ông Warsh cam kết chính sách tiền tệ của Fed sẽ duy trì sự "độc lập tuyệt đối" dưới sự lãnh đạo của ông. Tuy nhiên, tổng thống Trum, người liên tục chỉ trích ông Powell vì không giảm lãi suất đủ nhanh, bày tỏ rõ kỳ vọng tân chủ tịch phải hạ chi phí vay vốn ngay lập tức.

Hiện nay, ngày càng nhiều quan chức Fed lập luận rằng ngân hàng trung ương nên phát đi tín hiệu rõ ràng về việc bước đi tiếp theo có thể là cắt giảm hoặc tăng lãi suất. Điều này cho thấy ông Warsh sẽ vấp phải sự phản kháng quyết liệt nếu cố gắng hướng Fed tới việc giảm lãi suất mà không có lý do chính đáng.

Bên cạnh đó, ông Warsh cũng gợi ý về việc thu hẹp bảng cân đối kế toán trị giá 6.700 tỉ USD của Fed theo thời gian. Ông lập luận rằng việc cắt giảm lãi suất sẽ công bằng hơn so với việc mở rộng bảng cân đối kế toán, vì lợi ích từ lãi suất thấp sẽ có tác động sâu rộng hơn đến toàn nền kinh tế.

Ông chỉ trích gay gắt hiệu quả chống lạm phát của Fed dưới thời tổng thống Biden, cho rằng cơ quan này đã đánh mất sự tập trung vào sứ mệnh cốt lõi của mình.

Tiến trình phê chuẩn ông Warsh trở nên thuận lợi kể từ khi thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis bãi bỏ lệnh phong tỏa các đề cử vào Fed hồi tháng trước. Ông Tillis đưa ra quyết định này sau khi bộ Tư pháp thông báo chấm dứt cuộc điều tra hình sự đối với ông Powell, liên quan đến các khoản chi vượt ngân sách trong việc cải tạo tòa nhà của Fed.

Ông Tillis, ông Powell và nhiều thành viên đảng Dân chủ đều coi cuộc điều tra hình sự nhắm vào đương kim chủ tịch Fed là một nỗ lực của chính quyền Trump nhằm gây áp lực buộc ông phải hạ lãi suất nhanh hơn. Đảng Dân chủ cũng bày tỏ sự phẫn nộ trước nỗ lực sa thải thống đốc Fed Lisa Cook của ông Trump, hành động mà họ coi là một phần của chiến dịch đe dọa ngân hàng trung ương.

Hồi tháng 4, ông Powell cho biết sẽ vẫn tiếp tục ở lại hội đồng quản trị của Fed sau khi kết thúc nhiệm kỳ chủ tịch, nhưng sẽ giữ "vai trò mờ nhạt". Ông quyết định thực hiện bước đi này, một sự phá vỡ tiền lệ gần đây, vì cho rằng những lời đe dọa điều tra hình sự nhắm vào cá nhân ông và ngân hàng trung ương đang gây nguy hiểm đến quyền tự chủ của Fed.