Thu nhập thực nhận của các hộ gia đình Nhật Bản có mức thu nhập 5 đến 6 triệu yên mỗi năm đã giảm hơn 10% trong năm 2025 so với năm 2019, theo phân tích của Nikkei dựa trên số liệu khảo sát chi tiêu hộ gia đình của Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản.

Mức giảm này diễn ra trong giai đoạn tiền lương danh nghĩa tại Nhật Bản liên tục tăng. Vấn đề nằm ở chỗ phần tiền người lao động thực sự nhận được sau thuế và các khoản đóng bảo hiểm xã hội tăng chậm hơn chi phí sinh hoạt.

Tính chung tất cả hộ gia đình có từ hai thành viên đang đi làm, thu nhập thực nhận sau khi điều chỉnh theo lạm phát giảm 2% trong giai đoạn 2019 đến 2025. Những hộ thu nhập thấp chịu tác động nặng nhất.

Các hộ có thu nhập dưới 2 triệu yên mỗi năm chứng kiến thu nhập thực nhận giảm 21,7%. Với nhóm thu nhập 2 đến 2,5 triệu yên, mức giảm là 19,3%.

Tầng lớp trung lưu cũng chịu sức ép đáng kể. Thu nhập thực nhận của các hộ kiếm được 5 đến 5,5 triệu yên giảm 14,6%, trong khi nhóm 5,5 đến 6 triệu yên giảm 11,9%.

Theo một khảo sát toàn quốc năm 2025, thu nhập trung bình của một hộ gia đình Nhật Bản đạt 5,75 triệu yên. Quy mô hộ bình quân hơn hai người.

Sức mua giảm đã phản ánh trực tiếp vào cách các gia đình phân bổ ngân sách. Những khoản chi thiết yếu như thực phẩm, điện, gas và nước vẫn được duy trì tương đối ổn định, trong khi các khoản dành cho giáo dục và giải trí bị cắt giảm mạnh.

Chi tiêu cho thực phẩm của các hộ trung lưu dao động từ giảm 0,3% đến tăng 0,7% so với trước đại dịch. Chi phí điện, gas và nước giảm từ 1,5% đến 4,3%.

Ở nhóm chi tiêu không thiết yếu, mức giảm lớn hơn nhiều. Chi cho giáo dục và giải trí giảm từ 12,6% đến 23,1%. Các hộ có thu nhập cao hơn, từ 6 đến 12 triệu yên, cũng giảm khoảng 20% cho những khoản này.

Những con số trên cho thấy người tiêu dùng đang ưu tiên giữ ngân sách cho các khoản bắt buộc, đồng thời thu hẹp những khoản có thể trì hoãn hoặc cắt giảm. Với các hộ gia đình trung lưu, việc lương tăng chưa chuyển thành khả năng chi tiêu lớn hơn.

Lương tăng nhưng tiền cầm tay giảm

Một nguyên nhân nằm ở cách hệ thống thuế Nhật Bản phản ứng với lạm phát.

Khi tiền lương danh nghĩa tăng, người lao động có thể chuyển sang khung thuế cao hơn. Thuế thu nhập và các khoản đóng bảo hiểm xã hội theo đó cũng tăng, khiến phần thu nhập tăng thêm bị thu hẹp.

Tình trạng này đặc biệt đáng chú ý tại Nhật Bản, nơi nền kinh tế từng trải qua nhiều năm giảm phát. Trong thời kỳ giá cả gần như đứng yên hoặc giảm, hệ thống thuế và bảo hiểm xã hội ít chịu áp lực phải điều chỉnh theo lạm phát.

Khi giá cả bắt đầu tăng mạnh trở lại, cơ chế này tạo ra một vấn đề mới. Tiền lương có thể tăng trên giấy tờ, song thu nhập thực tế của hộ gia đình vẫn chịu sức ép từ giá hàng hóa, thuế và các khoản đóng bắt buộc.

Một số nền kinh tế, trong đó có Mỹ, tự động điều chỉnh các bậc thuế theo lạm phát. Nhật Bản chưa áp dụng cơ chế tương tự trên diện rộng.

Chính phủ Thủ tướng Sanae Takaichi đang ưu tiên các biện pháp giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt, trong đó có đề xuất cắt giảm thuế tiêu dùng và hỗ trợ các hộ thu nhập thấp, trung lưu.

Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ ngắn hạn mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Việc cải tổ hệ thống thuế và bảo hiểm xã hội vẫn là vấn đề khó hơn, đặc biệt trong bối cảnh Nhật Bản phải đối mặt với dân số già và chi phí an sinh ngày càng lớn.

Hội đồng Quốc gia về Bảo hiểm Xã hội, với sự tham gia của đại diện nhiều đảng phái, vẫn chưa đạt đồng thuận về cơ chế tín dụng thuế có thể hoàn lại. Đây là một trong những phương án được xem xét nhằm hỗ trợ trực tiếp hơn cho các hộ gia đình chịu áp lực từ thuế và chi phí sinh hoạt.

Một quan chức cấp cao của Liên đoàn Các tổ chức Kinh tế Nhật Bản (Keidanren) cho rằng các cuộc thảo luận về cải tổ toàn diện hệ thống bảo hiểm xã hội đang chậm hơn so với yêu cầu thực tế.

Vấn đề của Nhật Bản hiện nằm ở khoảng cách giữa tiền lương và thu nhập thực sự có thể sử dụng. Người lao động có thể nhận mức lương cao hơn, song nếu phần tăng thêm bị hấp thụ bởi thuế, bảo hiểm xã hội và giá cả, tác động lên tiêu dùng sẽ rất hạn chế.

Điều này cũng giải thích tại sao đà tăng lương chưa tạo ra sự phục hồi tương xứng của chi tiêu hộ gia đình. Các gia đình vẫn mua thực phẩm, trả tiền điện nước và duy trì những nhu cầu cơ bản, nhưng những khoản dành cho học tập, du lịch, giải trí hoặc các dịch vụ khác dễ bị cắt giảm trước.