Một sản phẩm của BEACON MEDIA
Chuyên mục
Media
Báo cáo đặc biệt
Một sản phẩm của BEACON MEDIA
Khám phá nhiều hơn với tài khoản
Đăng nhập để lưu trữ và dễ dàng truy cập những bài viết bạn yêu thích trên Bloomberg Businessweek Việt Nam.
BBWV - Nhật Bản có thể tụt xuống vị trí thứ sáu thế giới về quy mô GDP vào năm 2027. Nhưng điều đó có đồng nghĩa người Nhật đang nghèo đi?
Hình ảnh:Toru Hanai/Bloomberg
Tác giả: Thường Quân
17 tháng 11, 2026 lúc 12:35 PM
Việc Nhật Bản có thể rơi xuống vị trí thứ sáu trong bảng xếp hạng những nền kinh tế lớn nhất thế giới vào năm 2027 đang khơi lại một câu hỏi lớn hơn nhiều so với thứ hạng kinh tế: Điều gì đã xảy ra với một quốc gia từng được xem là biểu tượng của sự giàu có, công nghiệp và năng lực cạnh tranh châu Á? Và quan trọng hơn, người dân Nhật Bản ngày nay có thực sự nghèo đi?
Theo dự báo trong Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới tháng 10.2026 của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), GDP danh nghĩa của Nhật Bản năm 2027 sẽ đạt khoảng 4.468 tỉ USD, thấp hơn Ấn Độ với 4.521 tỉ USD và Anh với 4.489 tỉ USD. Nếu dự báo trở thành hiện thực, Nhật Bản sẽ đứng thứ sáu toàn cầu, sau Mỹ, Trung Quốc, Đức, Ấn Độ và Anh.
Đây sẽ là một cột mốc mang nhiều ý nghĩa biểu tượng. Nhật Bản từng giữ vị trí nền kinh tế lớn thứ hai thế giới trong hơn bốn thập niên, trước khi Trung Quốc vượt qua vào năm 2010. Năm 2023, Đức tiếp tục chiếm vị trí thứ ba, đẩy Nhật xuống thứ tư. Giờ đây, hai nền kinh tế có quy mô dân số và cấu trúc phát triển rất khác biệt là Ấn Độ và Anh có thể cùng vượt qua quốc gia Đông Á này.
Việc Ấn Độ vượt Nhật Bản phần nào phản ánh quy luật dịch chuyển trọng tâm kinh tế thế giới. Với dân số hơn 1,4 tỉ người, lực lượng lao động trẻ, thị trường tiêu dùng rộng lớn và tốc độ tăng trưởng cao, Ấn Độ đang bước vào giai đoạn mà quy mô kinh tế có thể mở rộng nhanh hơn nhiều nền kinh tế phát triển. Nhưng trường hợp nước Anh lại mang một sắc thái khác. Một nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng tương đối khiêm tốn, cũng đang đối diện những vấn đề về năng suất và chi phí sinh hoạt, lại có thể vượt qua Nhật Bản trong bảng xếp hạng GDP danh nghĩa.
Đằng sau câu chuyện này có một nghịch lý: Nhật Bản vẫn là quốc gia công nghiệp phát triển, sở hữu những tập đoàn hàng đầu, nền tảng công nghệ sâu rộng, năng lực tài chính quốc tế đáng kể và mức sống cao. Tuy nhiên, quy mô kinh tế tính bằng USD đang ngày càng thu hẹp tương quan với các đối thủ. Muốn hiểu điều gì thực sự diễn ra, cần tách biệt ba vấn đề thường bị gộp làm một: quy mô GDP, sức mạnh kinh tế quốc gia và mức sống của người dân.
Trước hết, GDP được sử dụng trong bảng xếp hạng của IMF là GDP danh nghĩa, tính theo giá hiện hành và quy đổi sang USD. Đây là chỉ số phù hợp để so sánh quy mô sản xuất của các quốc gia theo giá trị tiền tệ quốc tế, nhưng có một điểm cần lưu ý: nó chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động tỷ giá.
Một nền kinh tế có thể duy trì sản lượng, sản xuất và hoạt động kinh doanh tương đối ổn định bằng nội tệ, nhưng GDP tính bằng USD vẫn giảm nếu đồng tiền của quốc gia đó mất giá. Nhật Bản đang trải nghiệm chính hiện tượng này.
Trong dự báo năm 2027, tỉ giá quy đổi được sử dụng là khoảng 158 yen đổi một USD. Nếu giữ nguyên quy mô GDP tính bằng yên và chỉ thay đổi tỉ giá, phép tính cho thấy Nhật Bản sẽ có GDP ngang Anh khi đồng USD tương đương khoảng 157 yen, ngang Ấn Độ ở mức 156 yen và ngang Đức ở khoảng 125 yen.
Nói cách khác, khoảng cách giữa Nhật Bản với Anh và Ấn Độ trong dự báo chỉ tương đương một biến động rất nhỏ của tỷ giá. Một đợt phục hồi của đồng yên hoàn toàn có thể làm đảo ngược thứ tự giữa các nền kinh tế này trên bảng xếp hạng, dù sản lượng thực tế và năng suất lao động chưa có thay đổi đáng kể.
Khoảng cách với Đức lớn hơn nhiều, song cũng cần nhìn nhận trong bối cảnh lịch sử tiền tệ Nhật Bản. Có những giai đoạn đồng yên mạnh lên đáng kể so với USD. Chẳng hạn, trong năm 2011, tỷ giá từng tiến sát 75 yên/USD, so với mức trên 150 yên hiện nay. Dĩ nhiên, việc đồng yên quay lại mức đó là một giả định rất khác với triển vọng kinh tế thực tế, nhưng nó cho thấy tỷ giá có thể làm thay đổi đáng kể cách thế giới nhìn nhận quy mô kinh tế Nhật Bản.
Sự suy yếu của đồng yên bắt nguồn từ nhiều yếu tố. Trong một thời gian dài, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) duy trì chính sách tiền tệ siêu nới lỏng, trong khi Cục Dự trữ liên bang Mỹ và các ngân hàng trung ương phương Tây nâng lãi suất mạnh sau đại dịch. Chênh lệch lãi suất khiến dòng vốn có động lực tìm kiếm lợi suất cao hơn ở nước ngoài, đồng thời làm tăng sức hấp dẫn của USD so với yên.
Bên cạnh đó, nền kinh tế Nhật Bản phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu năng lượng và nguyên liệu. Khi đồng nội tệ mất giá, chi phí nhập khẩu tăng lên, đặc biệt đối với dầu mỏ, khí đốt, thực phẩm và những mặt hàng thiết yếu. Các doanh nghiệp có thể hưởng lợi khi xuất khẩu được quy đổi sang đồng yên, nhưng lợi ích ấy thường đi kèm hóa đơn nguyên liệu và năng lượng đắt đỏ hơn.
Đây là điểm đáng chú ý trong những phân tích gần đây của Reuters. Tháng 7.2026, lãnh đạo Mitsubishi UFJ Financial Group cảnh báo đồng yên suy yếu kéo dài có thể làm gia tăng lạm phát, bào mòn niềm tin tiêu dùng và đe dọa khả năng phục hồi bền vững. Một đồng tiền yếu có thể hỗ trợ một bộ phận doanh nghiệp xuất khẩu, nhưng nếu làm tăng chi phí sinh hoạt nhanh hơn thu nhập, lợi ích kinh tế tổng thể đối với xã hội sẽ trở nên hạn chế.
GDP chưa kể hết tài sản của một quốc gia
Một cách nhìn khác là sử dụng tổng thu nhập quốc dân (GNI) thay cho GDP.
GDP đo lường giá trị hàng hóa và dịch vụ được tạo ra trong phạm vi lãnh thổ một quốc gia. GNI tính thêm thu nhập sơ cấp ròng từ nước ngoài, bao gồm lợi nhuận đầu tư, cổ tức, tiền lãi và tiền công nhận được từ nước ngoài, sau khi trừ những khoản tương ứng mà cư dân trong nước phải trả cho người nước ngoài.
Sự khác biệt này đặc biệt quan trọng đối với Nhật Bản. Trong nhiều thập niên, các tập đoàn Nhật Bản đã mở rộng hoạt động sản xuất, thương mại và đầu tư ra khắp thế giới. Toyota, Honda, Mitsubishi, Mitsui, Sumitomo và hàng loạt tập đoàn tài chính, công nghiệp Nhật Bản sở hữu mạng lưới tài sản và hoạt động kinh doanh rộng lớn bên ngoài lãnh thổ. Một phần đáng kể thu nhập của các doanh nghiệp và nhà đầu tư Nhật Bản được tạo ra tại những thị trường khác.
Nhật Bản cũng duy trì vị thế chủ nợ quốc tế hàng đầu. Theo Bộ Tài chính Nhật Bản, cuối năm 2025, tổng tài sản đối ngoại của nước này đạt khoảng 1.806 ngàn tỉ yên, trong khi nghĩa vụ nợ đối ngoại vào khoảng 1.244 ngàn tỉ yên. Vị thế đầu tư quốc tế ròng đạt 561,75 ngàn tỉ yên, tăng so với năm trước. Đây là một nguồn lực kinh tế quan trọng, phản ánh lượng tài sản mà các chủ thể Nhật Bản nắm giữ ở nước ngoài.
Bởi vậy, nếu chỉ nhìn vào GDP, người ta có thể đánh giá thấp quy mô thu nhập mà nền kinh tế Nhật Bản tạo ra cho các chủ thể kinh tế trong nước. Theo cách tính GNI, Nhật Bản có thể duy trì vị trí thứ tư thế giới trong dự báo năm 2027, với mức thu nhập quốc dân cao hơn GDP khoảng 6%.
Tuy nhiên, cũng cần tránh một cách hiểu khác: GNI cao hơn GDP không đồng nghĩa toàn bộ khoản chênh lệch sẽ được chuyển vào túi người lao động Nhật Bản. Thu nhập từ đầu tư ở nước ngoài có thể thuộc về các tập đoàn, ngân hàng, quỹ đầu tư hoặc những cá nhân sở hữu tài sản. Nó góp phần làm giàu cho nền kinh tế xét trên phương diện quốc gia, nhưng mức độ lan tỏa đến các hộ gia đình còn phụ thuộc vào cơ cấu sở hữu, chính sách thuế, tiền lương và phân phối thu nhập.
Đây là lý do những chỉ số kinh tế tổng hợp thường cho một bức tranh khác với cảm nhận của người dân. Một quốc gia có thể sở hữu khối tài sản quốc tế rất lớn, các doanh nghiệp có lợi nhuận cao và GDP bình quân đầu người tương đối tốt, trong khi một bộ phận đông đảo cư dân vẫn phải thắt chặt chi tiêu.
Người Nhật nghèo đi?
Nếu GDP cho biết quy mô sản xuất, GNI phản ánh thu nhập của cư dân, thì muốn biết người dân có thực sự giàu lên hay nghèo đi, cần nhìn vào thu nhập khả dụng và sức mua thực tế.
Thu nhập khả dụng là khoản tiền hộ gia đình còn lại sau khi thực hiện các nghĩa vụ thuế và đóng góp an sinh xã hội, cộng với những khoản chuyển giao nhận được. Đây là nguồn lực trực tiếp để chi trả cho nhà ở, thực phẩm, giáo dục, y tế, giao thông, giải trí và tiết kiệm.
Trong so sánh quốc tế, thu nhập khả dụng trung vị đã điều chỉnh theo lạm phát, quy mô hộ gia đình và sức mua thường có ý nghĩa hơn GDP bình quân đầu người. Trung vị phản ánh vị trí của người nằm giữa phân phối thu nhập, qua đó hạn chế việc một nhóm rất giàu kéo mức bình quân lên cao trong khi phần đông dân cư ít được hưởng lợi.
Theo số liệu được dẫn trong các phân tích về mức sống Nhật Bản, thu nhập khả dụng trung vị thực tế trên đầu người đã giảm khoảng 9% trong giai đoạn 2000–2025, đưa Nhật Bản xuống nhóm cuối G7. Con số này cần được đối chiếu với cùng một bộ dữ liệu và phương pháp chuẩn hóa quốc tế trước khi sử dụng như một kết luận tuyệt đối. Dù vậy, các đánh giá của IMF và OECD đều xác nhận một vấn đề kéo dài: thu nhập thực tế của hộ gia đình Nhật Bản tăng chậm, trong khi khoảng cách giữa tăng trưởng tiền lương danh nghĩa và sức mua vẫn là một thách thức lớn.
Báo cáo năm 2026 của IMF cho biết tiền lương danh nghĩa tại Nhật Bản đã tăng với tốc độ cao nhất trong nhiều thập niên. Tuy nhiên, lạm phát vượt mức tăng lương khiến tiền lương thực tế giảm khoảng 6% trong giai đoạn 2022–2025. Đáng chú ý hơn, IMF nhận định khoảng cách giữa tăng trưởng năng suất lao động và tiền lương tại Nhật Bản đã nới rộng nhiều nhất trong nhóm G7 kể từ năm 1996. Trong khi năng suất lao động tính theo sản lượng mỗi giờ làm việc tăng khoảng 35%, tiền lương thực tế lại không theo kịp.
Đây là một nghịch lý đáng chú ý của nền kinh tế Nhật Bản. Người lao động có thể tạo ra nhiều giá trị hơn sau hàng chục năm cải tiến công nghệ, tự động hóa và tổ chức sản xuất, nhưng phần thu nhập thực tế nhận được chưa phản ánh tương xứng sự gia tăng đó.

Tình hình càng đáng chú ý khi Nhật Bản bước ra khỏi giai đoạn giảm phát kéo dài. Trong nhiều năm, giá cả gần như đứng yên, thậm chí giảm ở một số lĩnh vực. Người tiêu dùng quen với môi trường giá thấp, doanh nghiệp thận trọng trong việc tăng lương, còn chính sách tiền tệ được thiết kế để đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2%.
Nhưng khi giá cả bắt đầu tăng nhanh sau năm 2022, mô hình cũ bộc lộ những giới hạn. Thực phẩm, năng lượng và các mặt hàng thiết yếu tăng giá, trong khi tiền lương điều chỉnh chậm hơn. Đối với những hộ gia đình có thu nhập cố định, đặc biệt là người nghỉ hưu, tác động của lạm phát dễ nhận thấy hơn nhiều so với các con số tăng trưởng GDP.
Ngày 16.11.2026, Reuters đưa tin kinh tế Nhật Bản bất ngờ suy giảm trong quý III, với GDP giảm 0,1% theo tốc độ thường niên hóa, sau khi tăng 1,7% trong quý trước. Tiêu dùng tư nhân giảm 0,3%, phản ánh tình trạng người dân tiếp tục dè dặt trước chi phí sinh hoạt cao. Đây là quý suy giảm đầu tiên trong bốn quý, cho thấy đà phục hồi của Nhật Bản vẫn thiếu sự đồng đều giữa khu vực doanh nghiệp và hộ gia đình.
Trong khi đó, đầu tư doanh nghiệp tăng 1,6%, nhờ nhu cầu đối với công nghệ tiết kiệm lao động và các dự án liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Sự tương phản giữa đầu tư doanh nghiệp và tiêu dùng hộ gia đình cho thấy một đặc điểm đáng lưu tâm: các doanh nghiệp Nhật Bản vẫn có khả năng tìm kiếm cơ hội tăng trưởng mới, nhưng thành quả ấy chưa chuyển hóa thành sức mua đủ mạnh cho toàn xã hội.
OECD cũng ghi nhận tiền lương danh nghĩa tại Nhật Bản đã có bước cải thiện đáng kể. Các cuộc đàm phán tiền lương mùa xuân năm 2025 đạt mức tăng bình quân 5,25%, cao nhất trong nhiều thập niên. Kết quả sơ bộ của năm 2026 tiếp tục ghi nhận mức tăng khoảng 5,1%. Tuy nhiên, tiêu dùng tư nhân vẫn phục hồi chậm bởi lạm phát làm hạn chế mức tăng của thu nhập khả dụng thực tế.
Một chi tiết đáng chú ý là tăng lương danh nghĩa và tăng sức mua thực tế vốn là hai câu chuyện khác nhau. Nếu một người được tăng lương 5%, trong khi chi phí sinh hoạt tăng 6%, thu nhập thực tế của họ vẫn giảm. Khi hiện tượng này kéo dài, người lao động có thể cảm thấy mình ngày càng nghèo đi ngay cả khi mức lương trên bảng thanh toán liên tục tăng.
Xét trên quy mô tài sản và năng lực kinh tế quốc gia, Nhật Bản vẫn là một cường quốc giàu có. Xét trên sức mua và thu nhập thực tế của nhiều hộ gia đình, những năm gần đây quả thực là một giai đoạn khó khăn.
Vấn đề lớn hơn: Nhật Bản đang mất dần động lực tăng trưởng
Tỉ giá giải thích được một phần sự thay đổi thứ hạng, nhưng chưa đủ để lý giải vì sao Nhật Bản ngày càng tụt lại trong cuộc đua kinh tế toàn cầu. Ngay cả khi đồng yên phục hồi, những vấn đề cơ cấu của nền kinh tế vẫn còn nguyên.
Trước hết là nhân khẩu học. Nhật Bản thuộc nhóm quốc gia già hóa nhanh nhất thế giới. Dân số trong độ tuổi lao động suy giảm, tỉ lệ người cao tuổi tăng và quy mô hộ gia đình ngày càng nhỏ. Điều này tạo ra một giới hạn đối với tăng trưởng dựa trên mở rộng lực lượng lao động và tiêu dùng nội địa.
Một nền kinh tế có thể duy trì sản lượng bằng cách nâng cao năng suất, tự động hóa và sử dụng lao động hiệu quả hơn. Nhật Bản vốn có nhiều lợi thế trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ trong từng doanh nghiệp chưa đồng nghĩa toàn bộ nền kinh tế đều đạt được bước nhảy vọt về năng suất.
Đây là một trong những vấn đề mà OECD nhiều lần nhấn mạnh. Theo đánh giá kinh tế Nhật Bản năm 2026, thu nhập bình quân đầu người của nước này vẫn thấp hơn khoảng 30% so với nhóm nửa trên của các quốc gia OECD. Năng suất lao động cũng thuộc nhóm thấp trong tổ chức. Đáng chú ý, lượng tài sản cố định thực tế tính trên mỗi lao động gần như đi ngang trong khoảng hai thập niên, dù nhu cầu đầu tư vào công nghệ và thiết bị ngày càng cấp thiết để bù đắp sự suy giảm của lực lượng lao động.
Nhật Bản có những doanh nghiệp công nghiệp xuất sắc, nhưng năng lực cạnh tranh của một số ngành từng làm nên danh tiếng quốc gia đã suy yếu. Ngành ô tô vẫn là một trụ cột quan trọng, song đang phải đối mặt với sự chuyển dịch sang xe điện, phần mềm điều khiển, hệ thống tự hành và các nền tảng công nghệ mới. Trong lĩnh vực điện tử tiêu dùng, Nhật Bản cũng đã đánh mất nhiều vị trí vào tay doanh nghiệp Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan.
Đáng chú ý hơn là sự chậm trễ trong quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh. Trong khi các công ty Mỹ và Trung Quốc xây dựng những hệ sinh thái công nghệ có khả năng mở rộng nhanh, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản vẫn duy trì cơ cấu quản trị thận trọng, quy trình ra quyết định phức tạp và mức độ chấp nhận rủi ro thấp.
Nền kinh tế Nhật Bản từng phát triển nhờ những tập đoàn công nghiệp quy mô lớn, chuỗi cung ứng chặt chẽ và năng lực sản xuất vượt trội. Mô hình này vẫn tạo ra giá trị đáng kể trong các ngành vật liệu, thiết bị chính xác, robot công nghiệp, linh kiện bán dẫn và máy móc. Nhưng trong nền kinh tế số, lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào tốc độ đổi mới, khả năng thương mại hóa công nghệ và năng lực xây dựng nền tảng kinh doanh toàn cầu.
Một doanh nghiệp có thể mất nhiều năm để hoàn thiện một sản phẩm công nghiệp, trong khi một công ty phần mềm có thể mở rộng dịch vụ ra hàng chục thị trường trong thời gian ngắn. Sự khác biệt về tốc độ tăng trưởng này đang làm thay đổi tương quan giữa các nền kinh tế.
Nhật Bản vẫn sở hữu những công nghệ nền tảng quan trọng, đặc biệt trong vật liệu bán dẫn, thiết bị sản xuất chip, cảm biến và robot. Tuy nhiên, việc nắm giữ công nghệ lõi trong một số mắt xích chưa đủ để bảo đảm vị trí dẫn đầu trong toàn bộ chuỗi giá trị. Bài toán đặt ra là làm thế nào để những năng lực công nghiệp truyền thống kết hợp với AI, phần mềm, dữ liệu và các mô hình kinh doanh mới.
Một vấn đề khác là môi trường kinh doanh và khả năng hình thành doanh nghiệp mới. Những nền kinh tế có hệ sinh thái khởi nghiệp năng động thường tạo ra các doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, đồng thời chấp nhận để những mô hình kinh doanh kém hiệu quả rời khỏi thị trường. Nhật Bản có truyền thống duy trì việc làm và ổn định doanh nghiệp lâu dài, nhưng điều đó đôi khi làm chậm quá trình phân bổ lại nguồn lực sang những lĩnh vực có năng suất cao hơn.
OECD khuyến nghị Nhật Bản cần cải thiện tính năng động của doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc gia nhập và rút lui khỏi thị trường, đồng thời thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và trường đại học, đào tạo lại lao động và phổ biến công nghệ tới các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng được xem là những điều kiện quan trọng để nâng cao năng suất.
Một phép so sánh đáng chú ý khác là giữa Nhật Bản với các nền kinh tế Đông Á. Trong nhiều thập niên, Nhật Bản là hình mẫu phát triển công nghiệp của khu vực. Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc từng học hỏi nhiều kinh nghiệm từ mô hình sản xuất, quản trị và phát triển công nghệ của Nhật Bản.
Ngày nay, tương quan đã thay đổi đáng kể. Hàn Quốc đã xây dựng được những tập đoàn có vị thế toàn cầu trong bán dẫn, điện tử, ô tô và công nghiệp đóng tàu. Samsung Electronics và SK Hynix giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng bộ nhớ toàn cầu. Hyundai Motor và Kia cũng trở thành những thương hiệu có sức cạnh tranh đáng kể trên thị trường quốc tế.

Đài Loan lại sở hữu một vị trí đặc biệt trong ngành bán dẫn. TSMC nắm giữ vai trò trung tâm trong lĩnh vực gia công chip tiên tiến, trong khi các doanh nghiệp như MediaTek, Foxconn và hàng loạt nhà cung cấp linh kiện đã hình thành một hệ sinh thái công nghiệp có tính chuyên môn hóa cao.
Nhật Bản vẫn có những lợi thế riêng trong vật liệu, thiết bị và công nghệ sản xuất bán dẫn. Nhưng nếu xét về khả năng tạo ra những doanh nghiệp dẫn dắt thị trường công nghệ mới, nước này đã mất đi một phần vị thế trước các đối thủ trong khu vực.
Về thu nhập và mức sống, Hàn Quốc cũng đang thu hẹp khoảng cách với Nhật Bản theo một số thước đo thu nhập bình quân và sức mua. Đài Loan có lợi thế về thu nhập bình quân đầu người và năng lực xuất khẩu công nghệ. Tuy nhiên, cần phân biệt các chỉ số GDP bình quân đầu người, thu nhập hộ gia đình và thu nhập khả dụng thực tế; mỗi chỉ số phản ánh một khía cạnh khác nhau. Chưa thể từ đó kết luận toàn bộ người dân Hàn Quốc hay Đài Loan đã có mức sống cao hơn người Nhật.
Về phía Trung Quốc, câu chuyện phức tạp hơn nên cần xét đa diện hơn. Quy mô GDP Trung Quốc đã vượt Nhật Bản từ lâu, nhưng thu nhập bình quân đầu người vẫn còn khoảng cách đáng kể. Trung Quốc đang tiến nhanh trong xe điện, pin, năng lượng tái tạo, robot và trí tuệ nhân tạo, trong khi Nhật Bản vẫn có ưu thế ở nhiều phân khúc công nghiệp có giá trị gia tăng cao.
Đối với các quốc gia đang phát triển, sự dịch chuyển này cũng mang lại những gợi ý đáng suy ngẫm. Một quốc gia có thể đạt tốc độ tăng trưởng GDP cao nhờ mở rộng sản xuất, xuất khẩu và thu hút đầu tư, nhưng việc duy trì đà tăng trưởng dài hạn đòi hỏi phải nâng cao năng suất, phát triển doanh nghiệp nội địa và tạo ra năng lực công nghệ riêng. Trường hợp Nhật Bản cho thấy ngay cả một nền kinh tế từng sở hữu nền tảng công nghiệp hàng đầu cũng có thể mất lợi thế nếu tốc độ đổi mới chậm hơn sự thay đổi của kinh tế thế giới.
Một quốc gia vẫn giàu, nhưng người dân có thể cảm thấy nghèo hơn
Trở lại câu hỏi ban đầu, việc Nhật Bản có thể xuống vị trí thứ sáu thế giới vào năm 2027 chưa đủ để kết luận nước này đã nghèo đi tương ứng. Một phần đáng kể sự thay đổi thứ hạng đến từ tỷ giá, trong khi GNI và khối tài sản đầu tư ở nước ngoài cho thấy sức mạnh tài chính của Nhật Bản vẫn rất lớn.
Tuy nhiên, nếu đặt câu hỏi về mức sống của người dân, câu trả lời có phần kém tích cực hơn. Tiền lương thực tế tăng chậm, chi phí sinh hoạt gia tăng, năng suất chưa chuyển hóa đầy đủ thành thu nhập và tăng trưởng kinh tế thiếu động lực mới đã khiến nhiều hộ gia đình phải điều chỉnh cách chi tiêu.
Điều đáng lo ngại đối với Nhật Bản có lẽ nằm ở khoảng cách ngày càng lớn giữa sự giàu có của quốc gia và cảm nhận kinh tế của người dân. Một đất nước vẫn có thể sở hữu những tập đoàn toàn cầu, hàng ngàn tỉ USD tài sản ở nước ngoài và nền công nghiệp phát triển, nhưng điều đó chưa bảo đảm người lao động có thu nhập đủ để cải thiện chất lượng cuộc sống qua từng năm.
Trong ngắn hạn, đồng yen mạnh hơn có thể giúp Nhật Bản cải thiện vị trí trên bảng xếp hạng GDP. Chính sách tiền lương, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tiêu dùng cũng có thể cải thiện sức mua. Nhưng những biện pháp này chưa giải quyết được câu hỏi quan trọng nhất: Nhật Bản sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới bằng cách nào trong một xã hội ngày càng già hóa?
Sau ba thập niên tăng trưởng chậm, Nhật Bản đang đứng trước yêu cầu phải tái cấu trúc mô hình kinh tế, cải thiện năng suất, mở rộng vai trò của công nghệ và tạo điều kiện để những doanh nghiệp mới phát triển. Đây là quá trình khó khăn hơn nhiều so với việc đưa đồng yên lên giá hoặc cải thiện một vị trí trên bảng xếp hạng quốc tế.
GDP có thể thay đổi thứ hạng chỉ sau một biến động tỷ giá. Nhưng năng lực cạnh tranh và mức sống của người dân được quyết định bởi những thay đổi sâu xa hơn, tích lũy qua nhiều năm. Nhật Bản có thể vẫn là một quốc gia giàu có trong nhiều thập niên tới, song để người dân cảm nhận được sự giàu có ấy, nền kinh tế cần tìm lại khả năng biến năng suất thành thu nhập và biến tiến bộ công nghệ thành chất lượng sống.
Theo phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn
https://phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn/nhat-ban-sap-tut-xuong-hang-6-the-gioi-gdp-nguoi-nhat-co-thuc-su-ngheo-di-61616.html
Tặng bài viết
Đối với thành viên đã trả phí, bạn có 5 bài viết mỗi tháng để gửi tặng. Người nhận quà tặng có thể đọc bài viết đầy đủ miễn phí và không cần đăng ký gói sản phẩm.
Bạn còn 5 bài viết có thể tặng
Liên kết quà tặng có giá trị trong vòng 7 ngày.
BÀI LIÊN QUAN
Mới nhất
Videos mới nhất