Nếu bạn không muốn phải xếp hàng nhiều giờ để mua vàng miếng tại các cửa hàng vàng, thì sàn vàng là giải phải pháp giúp bạn tiết kiệm khá nhiều thời gian. Tại cuộc họp với ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành về điều hành chính sách tiền tệ, quản lý thị trường vàng, theo website chinhphu.vn, phó thủ tướng Hồ Đức Phớc đề nghị ngân hàng Nhà nước Việt Nam mở ngay trang thông tin điện tử về giá vàng để minh bạch giá vàng; nghiên cứu để thành lập sàn vàng. Điều này có ý nghĩa gì với cả nhà đầu tư và cơ quan điều hành?

Giới phân tích cho rằng sàn vàng sẽ hạn chế nạn đầu cơ vàng, cũng như giúp cơ quan quản lý tăng khả năng huy động vàng đang nằm trong nền kinh tế. Song, việc phát triển một sàn giao dịch vàng sẽ phục vụ cho một mục tiêu rộng hơn để giải quyết vấn đề: Mức chênh lệch giữa giá vàng Việt Nam và giá vàng thế giới.

Các yếu tố khách quan khiến giá vàng chênh lệch giữa trong và ngoài nước có thể kể đến như chi phí nhập khẩu, gia công và cung cầu thực tế của thị trường trong nước. Chênh lệch giá vàng là khó tránh khỏi. Song, mức chênh lệch bao nhiêu là hợp lý trong điều kiện thực tế của thị trường tại mỗi thời điểm là việc khó xác định. 

Hiện tại, do tính độc quyền, giá vàng miếng Việt Nam bị chi phối bởi mức giá niêm yết của công ty vàng SJC. Dù Nhà nước bắt đầu thực hiện xóa bỏ độc quyền kinh doanh vàng khi Nghị quyết 232 bắt đầu có hiệu lực, nhà đầu tư cũng khó có thể xác định được một mức giá thị trường do hoàn toàn thiếu đi hoạt động “trả giá” giữa bên mua và bên bán.

Việc thành lập sàn giao dịch vàng tập trung được kỳ vọng là giải pháp hiệu quả, khi cơ chế khớp lệnh của sàn giao dịch tập trung đối với khối lượng, cũng như giá mua và bán - tương tự như một sàn giao dịch chứng khoán. Nhà đầu tư sẽ tự xác định mức giá thị trường cho vàng Việt Nam tại mỗi thời điểm.

Từ đó, giá vàng trên sàn giao dịch tập trung sẽ là giá  tham chiếu cho giá vàng vật chất tại các kênh truyền thống - các cửa tiệm vàng. Tuy hai mức giá tại hai thị trường sàn và kênh truyền thống có thể có chênh lệch, song theo cơ chế thị trường, giá vàng có thể về mức cân bằng.

Khi mức giá chênh lệch giữa hai thị trường truyền thống và sàn giao dịch vượt xa trạng thái cân bằng, các nhà đầu tư có thể mua vàng trên một thị trường và bán trên thị trường còn lại. Hai lực mua bán này sẽ đẩy chênh lệch giá vàng kỳ hạn và giá vàng vật chất về mức cân bằng.

Việc thiết lập sàn giao dịch tập trung không thể loại bỏ chênh lệch giữa giá vàng Việt Nam và giá vàng thế giới, nhưng sẽ đưa giá vàng Việt Nam trở về mức phù hợp với quy luật cung cầu, hơn là cách niêm yết giá đơn phương như hiện nay.

Hơn nữa, việc thành lập sàn vàng tập trung cũng sẽ thu hút một lượng vốn của những người đầu cơ vàng, vốn thường giao dịch trong “vùng xám” như thị trường ngoại hối, tránh rủi ro thất thoát tiền ra nước ngoài.

Nói tóm lại, việc xây dựng sàn giao dịch vàng tập trung đã có tiền lệ trên thế giới và đạt được những hiệu quả thực tế trong việc quản lý thị trường vàng và giá vàng, tránh tình trạng đơn phương thổi giá cũng như giảm thiểu được việc sụt giảm cung tiền khi đầu tư trên các kênh không chính thống. 

Kinh nghiệm quốc tế

Việt Nam hiện chưa có quy định chính thức nào về mô hình hoạt động của một sàn vàng. Song, mô hình sàn giao dịch vàng đã được nhiều quốc gia trên thế giới thực hiện.

Điển hình là hợp đồng phái sinh vàng tại Mỹ, giao dịch trên sàn giao dịch kim loại Comex. Hợp đồng phái sinh vàng Comex đã được giao dịch từ đầu năm 1975, đến nay đã được 50 năm. Khối lượng giao dịch quy đổi trung bình khoảng 20,7 triệu ounce (khoảng 643 tấn) vàng mỗi ngày. Con số này tương đương 75 tỉ USD, bằng ⅕ giá trị giao dịch trung bình mỗi ngày của sàn giao dịch cổ phiếu NASDAQ (Mỹ).

Giá vàng kỳ hạn trên sàn Comex và giá vàng giao ngay tại thị trường Mỹ có sự tương quan lớn. Mức chênh lệch giữa hai mức giá gần như không đáng kể và ổn định qua thời gian.

Trung Quốc đang vận hành song song hai sàn giao dịch vàng tập trung. Trong đó, sàn Shanghai Gold Exchange (SGE) phục vụ hoạt động giao dịch tập trung vàng giao ngay, được thành lập vào tháng 10.2002. Khối lượng giao dịch trung bình tại SGE đã đạt 200 tấn/ngày vào năm 2024. Sáu năm sau đó, vào tháng 1.2008, Trung Quốc tiếp tục thành lập Sàn Giao dịch Kỳ hạn Thượng Hải (SHFE), cho phép giao dịch các sản phẩm phái sinh vàng, có giao nhận vàng vật chất. Khối lượng giao dịch quy đổi trung bình ở SHFE vào thời gian cao điểm có thể lên tới 534 tấn/ngày.

Tại cả Mỹ và Trung Quốc, các sàn giao dịch vàng tập trung tồn tại song song với các kênh giao dịch vàng vật chất truyền thống khác, bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau.

Việc thành lập một sàn giao dịch vàng tập trung là một kênh đầu tư mới và minh bạch cho người dân, vừa giúp kiểm soát tình trạng mua bán, đầu cơ và thao túng giá vàng.