Quốc hội Việt Nam ngày 24.8 thông qua thỏa thuận liên quan đến dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, đánh dấu bước tiến quan trọng trong kế hoạch đưa điện hạt nhân trở lại hệ thống năng lượng quốc gia.

Đây là bước tiến lớn nhất của Việt Nam đối với điện hạt nhân kể từ năm 2016 khi Quốc hội quyết định dừng kế hoạch xây dựng hai nhà máy Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 do lo ngại về điều kiện kinh tế và chi phí đầu tư tăng cao.

Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất 10% mỗi năm từ năm 2026, đồng thời đẩy mạnh sản xuất công nghiệp, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu. Những lĩnh vực này đều đang kéo nhu cầu điện tăng nhanh, đặt ra yêu cầu phải bổ sung các nguồn điện có công suất lớn và ổn định.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, tổng công suất nguồn điện của Việt Nam dự kiến tăng từ 82,4 GW cuối năm 2024 lên khoảng 183,3 đến 236,4 GW vào năm 2030. Trong đó, điện mặt trời có thể đạt 73,4 GW, điện gió trên bờ và gần bờ khoảng 38 GW, còn nhiệt điện than khoảng 31,1 GW.

Điện hạt nhân dự kiến đóng góp 4 đến 6,4 GW trong giai đoạn 2030 đến 2035. Tỷ trọng này chưa lớn trong tổng công suất hệ thống, nhưng các nhà máy hạt nhân có thể cung cấp nguồn điện nền ổn định cho nền kinh tế đang mở rộng.

Ninh Thuận 1 sẽ gồm hai tổ máy, tổng công suất khoảng 2,4 GW. Bộ Công Thương cho biết dự án sử dụng công nghệ lò phản ứng VVER-1200 cùng các hệ thống an toàn do Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga, Rosatom, phát triển.

Việt Nam và Nga đã ký hiệp định liên chính phủ về hợp tác xây dựng Ninh Thuận 1 vào tháng 3. Rosatom dự kiến triển khai dự án với mục tiêu đưa nhà máy vào vận hành trong giai đoạn 2030 đến 2035.

Việc tái khởi động điện hạt nhân diễn ra sau khi Việt Nam nhiều lần đối mặt nguy cơ thiếu điện trong những năm gần đây. Các đợt thiếu điện từng ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất công nghiệp và đời sống tại nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội.

Đối với một nền kinh tế đang thu hút ngày càng nhiều dự án sản xuất công nghệ cao, bài toán nguồn điện càng trở nên cấp thiết. Các nhà máy bán dẫn, trung tâm dữ liệu và cơ sở sản xuất công nghiệp quy mô lớn không chỉ cần nguồn điện lớn mà còn đòi hỏi khả năng cung cấp ổn định.

Việt Nam đã khôi phục chương trình điện hạt nhân vào năm 2024, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam đồng ý nối lại kế hoạch này nhằm tăng cường an ninh năng lượng và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế.

Chương trình dài hạn còn lớn hơn Ninh Thuận 1. Chính phủ đặt mục tiêu nâng công suất điện hạt nhân lên 10,5 đến 14 GW vào năm 2050, cho thấy hai dự án tại Ninh Thuận có thể là bước đầu của một chương trình phát triển điện hạt nhân rộng hơn.

Ninh Thuận 2 hiện chưa có lộ trình rõ ràng. Dự án này trước đây dự kiến hợp tác với Nhật Bản, nhưng Tokyo đã rút khỏi cam kết xây dựng nhà máy vào tháng 12/2025 do hạn chế về thời gian. Ngành công nghiệp hạt nhân Nhật Bản cũng gặp nhiều khó khăn trong việc khôi phục nhân lực và năng lực sau thảm họa Fukushima năm 2011.

Cùng ngày 24.8, Quốc hội cũng thông qua khoản tăng thêm 3 tỉ USD cho dự án đường sắt kết nối Lào Cai, Hà Nội và Hải Phòng.

Tuyến đường sắt này được kéo dài lên 426 km, từ mức 391 km trong kế hoạch trước đó. Tổng mức đầu tư dự kiến tăng lên 289 ngàn tỉ đồng, tương đương khoảng 11 tỉ USD, so với 203 ngàn tỉ đồng trước đây. Việt Nam sẽ tiếp nhận các khoản vay từ Chính phủ Trung Quốc để thực hiện dự án.