Sau nhiều năm thúc đẩy việc thay thế đội chuyên cơ Air Force One đã phục vụ từ đầu thập niên 1990, Tổng thống Donald Trump cuối cùng cũng có chiếc máy bay mới để sử dụng nhờ món quà từ chính phủ Qatar. Tuy nhiên, tham vọng đưa chiếc Boeing 747 này trở thành điểm nhấn của thư viện tổng thống tương lai tại Miami có thể khó trở thành hiện thực.

Ông Trump mong muốn chiếc Boeing 747 8i từng thuộc Hoàng gia Qatar sẽ được trưng bày tại thư viện tổng thống dự kiến xây dựng ở trung tâm Miami, tương tự mô hình Thư viện Tổng thống Ronald Reagan ở California, nơi đang trưng bày một chiếc Air Force One đã nghỉ hưu.

Tuy nhiên, việc hiện thực hóa kế hoạch này phụ thuộc vào nhiều yếu tố nằm ngoài quyền kiểm soát của ông. Trước hết, chiếc máy bay chỉ có thể được cho nghỉ hưu khi quân đội Mỹ không còn nhu cầu sử dụng.

Theo Doug Birkey, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, việc loại biên một máy bay quân sự phải tuân theo quy trình nghiêm ngặt. Điều kiện tiên quyết là máy bay không còn phục vụ bất kỳ yêu cầu quân sự nào trước khi được chuyển giao cho mục đích trưng bày hoặc bảo tồn.

Ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã thúc đẩy chương trình thay thế hai chiếc VC 25A, dòng Boeing 747 200 phục vụ tổng thống từ năm 1990. Dù hợp đồng mua hai chuyên cơ Air Force One thế hệ mới được ký với Boeing từ năm 2017, quá trình cải tạo quân sự kéo dài khiến chiếc đầu tiên dự kiến chỉ được bàn giao vào giữa năm 2028.

Trong thời gian chờ đợi, Không quân Mỹ đã tìm kiếm một máy bay có thể đảm nhiệm vai trò chuyển tiếp nhằm giảm tải cho đội chuyên cơ hiện hữu. Một trong những lựa chọn là chiếc Boeing 747 cấu hình VIP của Hoàng gia Qatar.

Sau khi trực tiếp tham quan chiếc máy bay tại Palm Beach, bang Florida, ông Trump cho biết từng hỏi Quốc vương Qatar về khả năng mượn chiếc máy bay trong một thời gian. Thay vì cho mượn, phía Qatar quyết định tặng máy bay cho chính phủ Mỹ như một khoản đóng góp. Quyền sở hữu được chuyển giao cho Không quân Mỹ vào mùa xuân năm 2025.

Thương vụ này nhanh chóng gây tranh cãi tại Washington. Việc chính phủ Mỹ tiếp nhận một chiếc máy bay trị giá khoảng 400 triệu USD từ một chính phủ nước ngoài vấp phải chỉ trích từ cả hai đảng. Dù vậy, chiếc Boeing 747 8i vẫn được lựa chọn làm chuyên cơ phục vụ tổng thống cho đến khi đội Air Force One thế hệ mới chính thức đi vào hoạt động.

Để đáp ứng yêu cầu chuyên cơ tổng thống, chiếc máy bay tiếp tục được nâng cấp với hệ thống thông tin liên lạc và các thiết bị quân sự trị giá khoảng 400 triệu USD do ngân sách Mỹ chi trả.

Ngay cả khi các máy bay Air Force One mới được bàn giao, điều đó cũng không đồng nghĩa chiếc Boeing 747 của Qatar sẽ lập tức được nghỉ hưu. Theo thông lệ, các chuyên cơ tổng thống đời cũ thường tiếp tục phục vụ nhiều năm sau khi thế hệ mới đi vào hoạt động nhằm bảo đảm năng lực vận chuyển trong mọi tình huống.

Tướng Dale White, quan chức Không quân phụ trách chương trình Air Force One, cho biết thời điểm chiếc máy bay chuyển tiếp ngừng hoạt động sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào yêu cầu nhiệm vụ. Ưu tiên của Không quân là bảo đảm tổng thống luôn có phương tiện di chuyển an toàn, bảo mật và duy trì đầy đủ khả năng chỉ huy, liên lạc.

Bên cạnh các yếu tố quân sự, Quốc hội Mỹ cũng có thể trở thành rào cản đối với kế hoạch của ông Trump.

Nếu Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, họ có thể thúc đẩy các biện pháp nhằm ngăn chiếc máy bay được chuyển giao cho thư viện tổng thống. Cuối tháng 6, Hạ nghị sĩ Joe Courtney đã đề xuất sửa đổi Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng nhằm cấm chuyển chiếc Boeing 747 của Qatar cho bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào sau khi kết thúc nhiệm vụ.

Đề xuất này chưa được đưa ra bỏ phiếu do lãnh đạo Đảng Cộng hòa ngăn chặn, nhưng nhiều nhà quan sát cho rằng nó có thể được khôi phục nếu cán cân quyền lực tại Quốc hội thay đổi.

Ngoài yếu tố chính trị, việc đưa một chiếc Boeing 747 khổng lồ vào tòa nhà thư viện nằm giữa khu vực đô thị đông đúc của Miami cũng đặt ra bài toán hậu cần rất phức tạp. Trước đây, chiếc Air Force One trưng bày tại Thư viện Ronald Reagan được đưa vào khuôn viên khi công trình còn đang xây dựng, điều khó có thể lặp lại tại dự án của ông Trump.

Theo thông lệ, các máy bay quân sự sau khi nghỉ hưu thường được phân bổ bởi Bảo tàng Quốc gia Không quân Mỹ, đơn vị hiện cũng đang lưu giữ nhiều chuyên cơ từng phục vụ các đời tổng thống. Điều này đồng nghĩa ngay cả khi chiếc Boeing 747 hoàn thành nhiệm vụ, việc nó có được chuyển đến thư viện của ông Trump hay không vẫn còn phụ thuộc vào quyết định của chính phủ Mỹ trong tương lai.