Thời khắc của AI đã đến với các văn phòng trên toàn thế giới chưa? Vẫn chưa và có lẽ còn vài năm nữa. Đó ít nhất là một cách diễn giải từ một khảo sát mới đầy mâu thuẫn về các nhà tuyển dụng doanh nghiệp, những người thường xuyên lui tới các trường kinh doanh trên thế giới vào mỗi mùa thu và mùa xuân.

Theo khảo sát do hội đồng Tuyển sinh sau đại học ngành Quản lý (GMAC) thực hiện, các kỹ năng mà nhà tuyển dụng tìm kiếm nhiều nhất ở sinh viên tốt nghiệp các chương trình thạc sĩ của trường kinh doanh năm 2026, bao gồm cả MBA, thay đổi rất ít so với năm ngoái: Giao tiếp, giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng là ba trong bốn kỹ năng hàng đầu mà họ đã xác định vào năm 2025. Và theo Andrew Walker, giám đốc truyền thông ngành của GMAC, việc đề cao những kỹ năng đó không phải là điều mới mẻ. Những người tham gia khảo sát, hơn 600 nhà quản lý tuyển dụng và chuyên viên tuyển dụng từ các công ty nhân sự ở hàng chục quốc gia, có thể chọn bao nhiêu "kỹ năng trường kinh doanh" - nhiều trong số đó nghe giống đặc điểm tính cách hơn - tùy thích từ danh sách 22 kỹ năng. Đào tạo về các công cụ trí tuệ nhân tạo xếp ở một phần ba cuối danh sách kỹ năng đó vào năm 2025 và chỉ tăng nhẹ trong năm nay. Đào tạo chuyên sâu về AI chỉ nhảy vọt lên đầu danh sách khi các nhà tuyển dụng được yêu cầu hình dung những kỹ năng họ sẽ tìm kiếm trong 5 năm tới.

Trong khi đó, khi các nhà tuyển dụng được yêu cầu đánh giá mức độ các trường kinh doanh trang bị cho sinh viên từng kỹ năng trong số 22 kỹ năng đó, đào tạo AI xếp gần cuối danh sách, trên "sự kiên trì" và dưới "tinh thần chủ động." Chỉ hơn một nửa số nhà tuyển dụng cho biết sinh viên tốt nghiệp hiện tại chỉ "phần nào sẵn sàng" hoặc kém hơn để làm việc với các công cụ AI.

Ông Walker cho biết sự gia tăng nhẹ trong nhu cầu về kỹ năng giao tiếp và giải quyết vấn đề, cũng như một bước nhảy lớn hơn trong phân tích và diễn giải dữ liệu, cho thấy "AI đã có tác động sâu sắc đến những gì nhà tuyển dụng đang tìm kiếm," ngay cả khi bản thân các kỹ năng chuyên về AI chưa được đánh giá cao. "Tôi nghĩ tất cả những điều đó đều liên quan đến nhau," ông nói. "Vấn đề chưa bao giờ là AI chỉ để cho có - mà là, 'Bạn có thể phân tích và diễn giải dữ liệu nâng cao hơn không? Bạn có thể đưa ra quyết định dựa trên thông tin bạn nhận được từ việc phân tích dữ liệu tăng cường đó không, và sau đó bạn có thể truyền đạt những quyết định mới đó không?'"

Nhưng cũng có khả năng khảo sát này thực chất đang cho thấy rằng các công ty thực sự không biết việc triển khai AI sẽ trông như thế nào, chứ đừng nói đến việc sắp xếp lại công việc để thích ứng hoặc bổ sung cho nó. Tất cả các kỹ năng bổ trợ mà ông Walker trích dẫn đều giảm tầm quan trọng khi các nhà tuyển dụng cố gắng dự đoán những gì họ sẽ tìm kiếm trong 5 năm tới.

Tại McKinsey, công ty đang nhanh chóng tích hợp AI vào hoạt động tư vấn của mình, đối tác Blair Ciesil cho biết bà không trông cậy vào các trường học trong việc đào tạo sinh viên về AI. "Vòng đời của những kỹ năng này đang bị thu hẹp nhanh chóng," bà Ciesil, người đứng đầu bộ phận tuyển dụng của công ty, cho biết. "Tôi sẽ nâng điều đó lên thành một năng lực ở cấp độ cao hơn xoay quanh khả năng thích ứng và học hỏi. Tôi thực sự không quan tâm đến các kỹ năng kỹ thuật. Điều tôi quan tâm là bạn phải là người có thể tự học các công cụ mới."

Bà Ciesil chỉ ra các thuộc tính khác không được xếp hạng cao trong danh sách các kỹ năng được nhà tuyển dụng săn đón. Ví dụ, sự sáng tạo hoàn toàn không xuất hiện trong các lựa chọn của khảo sát GMAC. "Khi sự thấu hiểu đang ngày càng được dân chủ hóa, những người thực sự có thể nhìn vào các dữ kiện, nội cảm và đặt câu hỏi một cách sáng tạo, tách chúng ra và ghép lại theo những cách khác nhau đó sẽ là nhân tố đặc biệt để trở thành một người giải quyết vấn đề xuất sắc," bà nói. Bà Ciesil cũng trích dẫn một biến thể của trí tuệ cảm xúc, được những người trả lời khảo sát xếp ở mức trung bình, cả hiện tại và trong tương lai. (Điều đáng tò mò là nhu cầu hiện tại đối với các kỹ năng từ trường kinh doanh, bao gồm khả năng thích ứng, lại nhất quán đáng kể giữa các ngành. Nhưng tư vấn là ngành duy nhất trong sáu lĩnh vực mà đào tạo AI không nằm trong số các kỹ năng quan trọng nhất mà nhà tuyển dụng sẽ tìm kiếm trong 5 năm tới; Và đó là một trong hai ngành duy nhất mà khả năng thích ứng, cũng như tư duy chiến lược và ra quyết định, được cho là kém giá trị hơn.)

Nghiên cứu cũng đã chỉ ra một số thay đổi lớn so với năm ngoái về các kỹ năng chuyên biệt về AI mà nhà tuyển dụng hy vọng các ứng viên sẽ có. Số lượng công ty cho rằng việc ứng viên biết cách sử dụng AI để phát triển chiến lược kinh doanh và ra quyết định, hoặc để thu nhận kiến thức và học các kỹ năng kinh doanh mới là quan trọng đã giảm đi đáng kể mặc dù vẫn còn chiếm gần một nửa. Việc sử dụng AI để tạo ra nội dung như video hoặc bài thuyết trình cũng ít quan trọng hơn đối với các công ty so với một năm trước. Điều mà hầu hết các công ty mong muốn, theo khảo sát, là ứng viên có thể tự động hóa công việc thường ngày.

"Những gì chúng tôi đã thấy là, nếu ai đó không sử dụng kiến thức nền tảng và kỹ năng tư duy phản biện của mình mà chỉ đổ dồn mọi thứ cho AI, khi bạn đọc sản phẩm đó với tư cách là một chuyên gia dày dạn kinh nghiệm, bạn có thể nhìn thấu ngay lập tức," bà Mügè Tuna, người quản lý quan hệ nhà tuyển dụng tại trường Kinh doanh Kelley của đại học Indiana, cho biết. Bà nói rằng việc không dùng AI để xây dựng chiến lược là hợp lý: Nếu mọi người hoàn toàn dựa vào AI, "chiến lược của mọi người sẽ trông giống hệt nhau. Và hơn nữa, đó là một nền tảng mã nguồn mở, vì vậy bất cứ thứ gì bạn đưa vào đó sẽ hòa lẫn vào kết quả tìm kiếm tiếp theo." Nhưng, bà Tuna nói, các mô hình ngôn ngữ lớn có thể đóng vai trò là những người thầy hữu ích. "Ai quan tâm nếu tôi học qua video YouTube, AI hay đọc một cuốn sách?"

Bà Tuna và bà Ciesil cũng không đồng tình với kết quả cho rằng các nhà tuyển dụng không hài lòng với cách các trường đang dạy cách sử dụng AI. Ông Walker của GMAC nói rằng các trường đã từng ở trong tình huống này trước đây. "Mười năm trước, trọng tâm rất lớn là phân tích dữ liệu và đưa nó vào quy trình ra quyết định cho đến khi nó trở thành một phần không thể thiếu trong trải nghiệm học tập tại trường kinh doanh." Ngày nay, các nhà tuyển dụng cho biết các trường kinh doanh rất giỏi trong việc giảng dạy phân tích và diễn giải dữ liệu, và đào tạo công nghệ thông tin nói chung là thế mạnh của họ.

Trên một phương diện hoàn toàn khác, khảo sát phát hiện ra một sự sụt giảm có ý nghĩa thống kê về tỉ lệ nhà tuyển dụng cho biết họ nhận thấy mức độ "chuyên nghiệp" ở lứa sinh viên tốt nghiệp hiện tại tương đương với những năm trước. Khảo sát không định nghĩa thế nào là sự chuyên nghiệp nhưng gọi sự thay đổi này là một "mối lo ngại thầm lặng nhưng nghiêm trọng."

Tuy nhiên, bà Tuna thông cảm với sinh viên của mình. Bà cho biết nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học ngày nay đã trưởng thành trong thời gian phong tỏa vì Covid-19, khi các cơ hội để học hỏi một số kỹ năng xã hội nhất định bị gián đoạn. Hơn nữa, hiện có nhiều thế hệ cùng làm việc tại một nơi, tất cả đều hoạt động theo các chuẩn mực khác nhau; chỉ là với những nhân viên mới nhất, sự thay đổi văn hóa sâu sắc hơn. Lũ trẻ ngày nay, chúng không dùng điện thoại, bà nói, và chúng có cảm giác rằng công việc kết thúc lúc năm giờ. "Điều đó không có nghĩa là chúng không chuyên nghiệp," bà nói. "Điều đó có nghĩa là chúng có ranh giới tốt hơn thế hệ trước."

- Với sự hỗ trợ từ Iain Boekhoff