Các công ty vũ trụ đang phải tìm những cách khác nhau để bảo đảm suất phóng cho thiết bị của mình. Một số doanh nghiệp tự phát triển tên lửa, số khác tìm cách mua lại công nghệ hoặc công ty trong ngành, trong khi giá một chuyến phóng cũng tăng lên.

SpaceX đang là yếu tố lớn nhất làm thay đổi cán cân cung cầu. Công ty của Elon Musk từng nhiều lần phóng Falcon 9 mỗi tháng, biến đây thành dòng tên lửa được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới. Tuy nhiên, SpaceX đang chuyển trọng tâm sang Starship và dần thu hẹp vai trò của Falcon 9.

Theo các nguồn tin trong ngành, SpaceX đã ngừng bán một số suất phóng ghép, trong đó nhiều vệ tinh của các khách hàng khác cùng sử dụng một tên lửa. Một số doanh nghiệp cũng gặp khó trong việc đặt lịch Falcon 9 cho các sứ mệnh sau năm 2028.

Số vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo đã đạt mức kỷ lục, song dòng vốn đổ vào ngành vũ trụ vẫn tiếp tục tăng. Chính phủ Mỹ cần tên lửa cho các sứ mệnh an ninh quốc gia, chương trình phòng thủ tên lửa Golden Dome của Tổng thống Donald Trump, cùng các hệ thống vệ tinh phục vụ quan sát Trái Đất và liên lạc.

Khu vực tư nhân cũng đang mở rộng nhu cầu. Các mạng lưới internet vệ tinh, hệ thống quan sát, dịch vụ định vị và ý tưởng xây dựng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo đều cần phương tiện đưa phần cứng lên không gian.

“Thị trường đang rất hoảng loạn”, Andy Lapsa, CEO Stoke Space, nhận định. Công ty này vừa hoàn tất vòng gọi vốn 1 tỉ USD nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển tên lửa mới, trong đó chuyến bay đầu tiên của Nova Pathfinder dự kiến diễn ra vào năm sau.

Chi phí cũng trở thành một vấn đề đáng kể đối với các doanh nghiệp nhỏ. Giá niêm yết cho một chuyến phóng Falcon 9 tiêu chuẩn đã tăng 19% trong 5 năm, lên 74 triệu USD.

Portal Space Systems, công ty phát triển tàu vũ trụ phục vụ quân sự, thậm chí phải mua riêng một suất phóng Falcon 9 để bảo đảm đưa thiết bị lên quỹ đạo vào năm 2028. Trước đó, doanh nghiệp không dự định mua suất phóng riêng này.

“Sự phát triển của một công ty vũ trụ phụ thuộc rất lớn vào thời điểm đưa phần cứng đầu tiên lên quỹ đạo”, Jeff Thornburg, CEO Portal, nói. “Chúng tôi không thể chấp nhận khoảng trống tiếp cận không gian.”

Đối với các công ty đang phát triển vệ tinh, thời gian phóng có thể quyết định thời điểm bắt đầu tạo doanh thu. Một thiết bị nằm trên mặt đất lâu hơn dự kiến đồng nghĩa với việc vốn đầu tư chưa thể chuyển thành hoạt động thương mại hoặc năng lực phục vụ khách hàng.

Starship đang được xem là một trong những phương án có thể thay đổi đáng kể năng lực phóng của ngành. Tên lửa này có kích thước lớn hơn Falcon 9 và được SpaceX phát triển theo hướng có thể tái sử dụng, mở ra khả năng giảm chi phí và tăng số lượng vệ tinh được đưa lên quỹ đạo trong mỗi sứ mệnh.

Tuy nhiên, khách hàng vẫn chưa có nhiều thông tin chắc chắn về thời điểm Starship sẵn sàng phục vụ thương mại, chi phí phóng và các yêu cầu kỹ thuật liên quan. SpaceX cũng sẽ phải cân đối suất phóng cho khách hàng bên ngoài với nhu cầu của chính mình, đặc biệt là việc triển khai vệ tinh Starlink và các hệ thống điện toán AI trên quỹ đạo.

Falcon 9 chưa biến mất khỏi thị trường. SpaceX dự kiến duy trì một lượng tên lửa đủ để phục vụ khách hàng trong vài năm tới, trong khi chính phủ Mỹ vẫn sử dụng Falcon và các biến thể lớn hơn cho một số nhiệm vụ đến đầu những năm 2030.

Lực lượng Không gian Mỹ cho biết đã đặt hơn 50 sứ mệnh an ninh quốc gia trên dòng tên lửa này. Khối lượng nhiệm vụ đó cho thấy Falcon 9 vẫn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phóng của Mỹ ngay cả khi SpaceX chuyển dần nguồn lực sang thế hệ tên lửa mới.

Các đối thủ của SpaceX đang tìm cách tận dụng khoảng trống trên thị trường, song việc xây dựng thêm năng lực phóng cần nhiều năm. Brian Manning, CEO Xona Space Systems, cho rằng sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp tham gia, nhưng quá trình này vẫn cần thời gian.

Tăng tần suất phóng cũng không đơn giản. Các công ty phải xây dựng cơ sở phóng, hoàn thiện tên lửa, trải qua những cuộc thử nghiệm phức tạp và đáp ứng các yêu cầu cấp phép trước khi có thể thực hiện những sứ mệnh thương mại với tần suất cao.

Blue Origin đang phát triển New Glenn, nhưng chương trình này cũng gặp trở ngại. Tháng 5, một tên lửa New Glenn phát nổ trên bệ phóng tại Florida, buộc công ty phải xây dựng lại cơ sở bị ảnh hưởng.

Sự cố khiến AST SpaceMobile, doanh nghiệp đã đặt trước suất phóng trên New Glenn, phải tính đến các phương án khác. Chủ tịch AST Scott Wisniewski cho biết công ty không muốn phụ thuộc hoàn toàn vào Blue Origin và đang tìm thêm lựa chọn, trong đó có hợp tác hoặc mua công nghệ tên lửa.

Một loạt chương trình mới đang được đẩy nhanh để cạnh tranh trên thị trường. Terran R của Relativity Space, Nova Block 2 của Stoke Space, Eclipse của Firefly Aerospace và Neutron của Rocket Lab đều hướng đến việc cung cấp thêm năng lực phóng trong những năm tới.

Tuy nhiên, khoảng thời gian từ lúc phát triển tên lửa đến khi đạt được tần suất phóng thương mại ổn định thường kéo dài nhiều năm. Trong thời gian đó, các công ty vệ tinh phải tiếp tục cạnh tranh cho từng suất phóng có sẵn, còn các nhà đầu tư phải tính thêm chi phí và rủi ro do lịch phóng không chắc chắn.

Áp lực này có thể kéo dài đến cuối thập niên khi số lượng vệ tinh dự kiến tiếp tục tăng. Nếu năng lực phóng mới không được đưa vào vận hành đủ nhanh, việc sở hữu một vệ tinh hoàn chỉnh vẫn chưa đồng nghĩa doanh nghiệp có thể đưa nó lên quỹ đạo đúng thời điểm.