Càng lên cao thì càng lạnh với phụ nữ đảm nhiệm vai trò nhà kinh tế ở định chế tài chính Phố Wall.

Trong hơn 20 định chế tài chính được cục Dự trữ Liên bang (Fed) xác định là các hãng giao dịch chính có kinh tế trưởng hay chức vụ tương đương, có một phụ nữ giữ vai trò này ở ngân hàng Morgan Stanley: Ellen Zentner. 18 tháng trước, vẫn còn có ba nữ.

Hãng giao dịch chính có uy tín đặc biệt trong các công ty tài chính vì họ hỗ trợ Fed triển khai chính sách tiền tệ. Một lý do dẫn tới tình trạng mất cân bằng giới này là do những phụ nữ muốn trở thành kinh tế trưởng ít hơn nhiều so với nam giới.

Nhưng những vấn đề khác - gồm quan điểm thiên vị và cân bằng gia đình với lịch đi lại dày đặc của công việc này - cũng có tác động, theo các phụ nữ từng là kinh tế gia tại những công ty Phố Wall.

Kết quả là tình trạng thiếu phụ nữ cho vị trí rất quan trọng này với việc thiết lập kỳ vọng thị trường trước các báo cáo kinh tế then chốt, định hướng thảo luận trong các chủ đề như lạm phát và thị trường lao động, và cuối cùng là định hình quan điểm của giới đầu tư và công chúng về hướng đi của nền kinh tế Mỹ.

Kinh tế trưởng ở một ngân hàng không chỉ phải hiểu biết sâu sắc nền kinh tế, mà còn có vai trò lớn khi đại diện cho định chế đấy trước khách hàng và làm đẹp hình ảnh cho ngân hàng qua các cuộc phỏng vấn với truyền thông và phát biểu với công chúng. 

“Ta cần những góc nhìn khác nhau. Ta cần những kinh nghiệm sống khác nhau,” Dana Peterson, hiện là kinh tế trưởng ở tổ chức phi lợi nhuận Conference Board sau gần hai thập kỷ ở ngân hàng Citigroup, nói. 

“Ta thật sự cần hiểu điều gì đang diễn ra với toàn bộ dân chúng, và tôi cho rằng có phụ nữ trong những vai trò đó giúp soi chiếu những khía cạnh khác nhau.”

Một trong những trở ngại lớn nhất khi đề bạt phụ nữ vào vai trò này là không có nhiều phụ nữ tìm kiếm cương vị đó. Trong một năm bất kỳ, số nam giới có bằng thạc sĩ kinh tế học, tiêu chuẩn thông thường để trở thành nhà kinh tế ở phố Wall, nhiều hơn phụ nữ.

Tỉ lệ phụ nữ lấy bằng này là vào khoảng 40% trong hai thập kỷ qua. Nhưng phụ nữ có bằng cấp cao về kinh tế học thường tập trung vào những lĩnh vực như thị trường lao động và giáo dục, thay vì kinh tế vĩ mô và tài chính.

Những vụ sáp nhập ngân hàng thập niên 1990 dẫn tới cắt giảm việc làm ở các phòng ban kinh tế, khiến việc tuyển dụng khó khăn hơn. 

“Giai đoạn đó loại bỏ cả một thế hệ lẽ ra đã và có thể trở thành kinh tế gia trưởng,” Diane Swonk, kinh tế trưởng ở KPMG LLP, nói. Bà từng nắm giữ vai trò đó ở Bank One, một trong những ngân hàng lớn nhất ở Mỹ trước khi được JPMorgan Chase & Co mua lại năm 2004. “Họ vừa mới thăng tiến ngay trước đó.”

Zentner (Morgan Stanley) chỉ ra trong một podcast năm 2018 cho Fed ở St. Louis rằng phụ nữ rời bỏ cương vị nhiều hơn nam giới khi họ bắt đầu thăng tiến. Zentner, trở thành kinh tế trưởng năm 2015, từ chối bình luận về phát biểu đó của bà ngày xưa.

Vào cuối năm 2021, Michelle Meyer rời vị trí giám đốc kinh tế học của bà ở Bank of America để chuyển sang vị trí tương tự ở viện Kinh tế học Mastercard.

Người thay thế bà là Michael Gapen, cựu kinh tế trưởng ở Barclays Bank of America, ông này từ chối bình luận về công tác tuyển dụng của ông. 

Tháng trước, Aneta Markowska, từng là kinh tế gia trưởng ở Jefferies và đứng đầu nhóm kinh tế học Mỹ của ngân hàng đầu tư này, rời cương vị để chuyển sang công ty đầu tư tư nhân Moore Capital Management. Jefferies từ chối bình luận về câu hỏi họ có định tuyển người mới cho vị trí đấy không.

Ở các công ty tài chính trên toàn cầu, phụ nữ nắm giữ những vai trò then chốt trong mảng nghiên cứu kinh tế. Ví dụ bên ngoài nước Mỹ, Beata Caranci là kinh tế gia trưởng của ngân hàng Canada TD Bank Group. 

Và ở HSBC Holdings, Janet Henry là kinh tế gia trưởng toàn cầu. Phụ nữ cũng nắm giữ các vị trí khác về kinh tế học ở những ngân hàng Phố Wall, bao gồm Wells Fargo & Co. và BNP Paribas SA.

Một số phụ nữ trao đổi với Bloomberg News về vấn đề này chỉ ra thách thức của họ: bị đối xử khác so với nam giới, dù là đồng sự hay khách hàng.

“Khi tôi xuất hiện để phát biểu với một ngân hàng, họ sẽ hỏi tôi tôi tới đó để ghi biên bản đúng không,” Swonk kể lại kinh nghiệm vào thời đầu sự nghiệp. 

“Rồi khi họ phát hiện ra tôi là diễn giả, cách thức họ giới thiệu tôi thật hết biết - tôi cứ nghĩ là mình sẽ phải đứng lên và thực hiện một màn thoát y. Thật kinh khủng.” 

Chính bản chất của vai trò kinh tế trưởng ở một ngân hàng lớn cũng khiến một số phụ nữ không muốn đảm nhận cương vị đó ngay từ đâu. 

Công việc đấy vẫn được kinh tế gia nổi tiếng Claudia Goldin mô tả là “tham lam,” khi tiền lương cao hơn và trách nhiệm lớn hơn thường đi kèm đòi hỏi làm việc cật lực và không nghỉ cuối tuần.

Các kinh tế trưởng ở các ngân hàng lớn phải đi công tác từ 10 tuần trở lên mỗi năm để dự các cuộc gặp gỡ khách hàng, diễn thuyết và tham dự hội thảo ở Mỹ, châu Âu và châu Á.

Dù một số ngân hàng cho phép các kinh tế gia của họ tiếp tục làm việc nửa văn phòng nửa online - giúp dễ cân bằng hơn trách nhiệm gia đình và những chuyến công tác - những ngân hàng đang nhanh chóng quay trở lại lịch làm việc năm ngày một tuần.

Vào tháng 4.2023, JPMorgan Chase thông báo các giám đốc quản lý, tức bao gồm kinh tế trưởng Michael Feroli, phải có mặt ở văn phòng đủ năm ngày trong tuần.

Lịch làm việc thiếu linh hoạt có thể đặc biệt thách thức với phụ nữ phải chăm con nhỏ, vì họ là mẹ đơn thân hoặc do bạn đời của họ không thể hoặc không muốn điều chỉnh giờ làm việc. 

Nhiều phụ nữ ở Mỹ, bất chấp nghề nghiệp là gì, gặp khó khăn khi muốn tìm dịch vụ chăm sóc con nhỏ đáp ứng nhu cầu của họ.

Một số ngân hàng có chính sách nghỉ thai sản hào phóng, nhưng cân bằng giữa việc làm mẹ và công việc không chỉ là vấn đề nghỉ thai sản. “Con cái không phải là hàng hóa vốn ngắn hạn,” Goldin nói, bà là giáo sư kinh tế học ở đại học Harvard và tác giả cuốn Career and Family: Women’s Century-Long Journey Toward Equity [Sự nghiệp và gia đình: hành trình một thế kỷ của phụ nữ tới vị thế bình đẳng]. “Chăm sóc con cái cần dài lâu. Nghỉ thai sản lại rất ngắn.”

Lĩnh vực nghề kinh tế học nói chung cũng gặp nhiều điều tiếng về phân biệt đối xử và quấy rối.

Thăm dò của hiệp hội Kinh tế học Mỹ với các thành viên hiện thời và thành viên cũ đăng tải năm 2019 cho biết gần một nửa những phụ nữ trả lời nói họ từng bị phân biệt đối xử hay đối xử bất công vì giới tính.

Chỉ 4% nam giới nói vậy, dù 1/3 những người trả lời nói họ từng chứng kiến phân biệt đối xử với người khác do giới tính. 

“Khi biết được những gì mà một số phụ nữ trẻ hơn mà tôi quen phải đối mặt,” Swonk nói. “Tôi không khỏi rùng mình vì tình hình đã không thay đổi bao nhiêu.” 

Khác biệt trong đối xử có thể đơn giản là nhìn nhận lời lẽ và tính cách của phụ nữ khác với nam giới. Trong podcast với Fed St. Louis nói trên, Zentner nói từ “quyết liệt” được coi là đặc điểm tích cực ở các ứng viên nam giới khi xin việc - đồng nghĩa với dám làm dám chịu - trong khi ứng viên nữ nào được mô tả là quyết liệt sẽ bị coi là tiêu cực. 

Các nhà kinh tế là nữ chỉ ra rằng giải quyết một vấn đề phức tạp như vậy nhiều khả năng đòi hỏi cách tiếp cận đa phương diện, bao gồm khuyến khích nhiều phụ nữ hơn tham gia - và ở lại - với lĩnh vực kinh tế học tài chính, và đảm bảo rằng họ biết được những vị trí đang tuyển dụng.

“Ta phải làm sao cho nghề nghiệp này hấp dẫn, rồi công việc này hấp dẫn,” Peterson (Conference Board), nói.

Veronica Clark, kinh tế gia ở Citi, nói cô không thật sự cân nhắc sự nghiệp tài chính mãi tới khi một giáo sư trong chương trình thạc sĩ của cô ở đại học New York đề nghị cô xin tập sự ở một ngân hàng.

Cô đã xin, và giờ đã ở đó được tám năm. Swonk, Zentner và Peterson cũng nhắc tới tầm quan trọng của người hướng dẫn.

Xét đến cùng, để nhiều phụ nữ hơn trở thành kinh tế trưởng có thể đòi hỏi tư duy lại vai trò đấy. Những thay đổi có thể bao gồm quan điểm linh hoạt hơn qua lịch làm việc hỗn hợp, bớt phần công tác khi có thể và tổ chức họp và diễn thuyết qua mạng khi có thể.

“Điều hết sức quan trọng với nghề này của chúng tôi là phải khuyến khích được thế hệ trẻ hơn tham gia và lên tiếng,” Peterson nói.