Sự hứng khởi trên thị trường IPO Mỹ đang hạ nhiệt khi nhà đầu tư ngày càng hoài nghi về mức định giá của các doanh nghiệp gắn với làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI). Tâm lý thận trọng này đang lan sang châu Á, nơi các doanh nghiệp và ngân hàng đầu tư chuẩn bị cho một mùa IPO được kỳ vọng sôi động.

Tại Mỹ, hàng loạt doanh nghiệp đã tạm dừng hoặc trì hoãn kế hoạch niêm yết trong những tuần gần đây. EG Group, tập đoàn năng lượng hạt nhân Holtec, công ty nhẫn thông minh Oura, doanh nghiệp trung tâm dữ liệu SB Energy và Bamboo Insurance đều đã lùi kế hoạch IPO, cho thấy nhà đầu tư không còn dễ dàng chấp nhận những mức định giá cao như trước.

Sự thay đổi diễn ra sau một giai đoạn thị trường IPO khởi sắc. Các ngân hàng đầu tư hưởng lợi từ những thương vụ lớn, trong đó đáng chú ý là IPO của SpaceX hồi tháng 6 huy động 86 tỉ USD, cùng nhu cầu phát hành trái phiếu của các tập đoàn công nghệ để tài trợ cho cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu.

Nhưng những tín hiệu gần đây cho thấy nhà đầu tư đang đòi hỏi nhiều hơn trước khi xuống tiền. Các công ty công nghệ niêm yết trong năm nay đã giảm trung bình khoảng 23% so với giá đóng cửa phiên đầu tiên, theo BCA Research. Một số IPO lớn từng tăng mạnh ngay ngày giao dịch đầu tiên cũng không giữ được thành quả trong những tuần sau đó.

Tình trạng này làm gia tăng sức ép lên các doanh nghiệp đang tìm cách huy động vốn bằng IPO. SB Energy, được SoftBank hậu thuẫn, được cho là đang hướng tới mức định giá khoảng 50 tỉ USD dù chưa vận hành cơ sở nào. EG Group từng kỳ vọng huy động 1 tỉ USD tại New York với mức định giá 9 tỉ USD, nhưng kế hoạch này hiện đã được đẩy sang năm 2027.

Sự thận trọng còn tập trung vào nhóm doanh nghiệp AI và hạ tầng phục vụ AI. Anthropic, được kỳ vọng có thể IPO với mức định giá hơn 2.000 tỉ USD, dự kiến lên sàn vào giữa tháng 11, muộn hơn kế hoạch ban đầu. OpenAI cũng đã lùi kế hoạch IPO sang năm sau.

Một nhà quản lý thị trường vốn cổ phần tại một công ty quản lý tài sản lớn của Mỹ cho biết hiện giới đầu tư gần như chỉ tập trung vào khả năng Anthropic có thể tạo ra một thương vụ IPO đủ sức khơi lại thị trường.

Từ Mỹ sang châu Á

Sự thay đổi trong khẩu vị của nhà đầu tư Mỹ có thể trở thành phép thử đối với các thị trường IPO châu Á, đặc biệt khi nhiều doanh nghiệp công nghệ và các công ty liên quan đến AI đang tìm cách tận dụng mức định giá cao của ngành.

Điểm đáng chú ý là nhà đầu tư không đơn thuần quay lưng với IPO. Họ đang trở nên khắt khe hơn về mức giá phải trả. Việc một cổ phiếu được đăng ký mua vượt mức ngay trước khi niêm yết không còn đồng nghĩa với khả năng duy trì giá sau khi giao dịch bắt đầu.

Đây là thay đổi quan trọng đối với các doanh nghiệp châu Á đang chuẩn bị lên sàn. Trong một thị trường mà dòng tiền ngắn hạn có thể đẩy giá tăng mạnh trong phiên đầu tiên, khả năng duy trì định giá sau IPO ngày càng trở thành phép thử thực tế đối với chất lượng doanh nghiệp và kỳ vọng tăng trưởng.

Những diễn biến tại Mỹ cũng đặt ra câu hỏi về cách các ngân hàng đầu tư xác định giá IPO. Khi cạnh tranh giành quyền tư vấn và dựng sổ ngày càng gay gắt, mức giá chào bán cao có thể giúp doanh nghiệp huy động được nhiều vốn hơn, nhưng đồng thời làm tăng nguy cơ cổ phiếu giảm giá sau khi niêm yết.

AI trở thành phép thử của thị trường

Cuộc tranh luận về định giá IPO đang diễn ra trong bối cảnh thị trường cũng bắt đầu đặt câu hỏi về quy mô và hiệu quả của làn sóng đầu tư AI. Các trung tâm dữ liệu cần lượng vốn khổng lồ, trong khi nhiều doanh nghiệp trong hệ sinh thái này vẫn đang được định giá dựa trên kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai.

SpaceX là một ví dụ cho khoảng cách giữa lợi ích của cổ đông cũ và nhà đầu tư mới. Các cổ đông đã nắm giữ cổ phiếu trước IPO hiện hưởng lợi lớn từ mức định giá tăng, trong khi những người mua cổ phiếu trên thị trường sau khi doanh nghiệp lên sàn phải đối mặt với rủi ro giá điều chỉnh.

Đối với châu Á, câu chuyện này có ý nghĩa đặc biệt khi các thị trường trong khu vực đang tìm cách thu hút những doanh nghiệp công nghệ có tốc độ tăng trưởng cao. Nếu nhà đầu tư tiếp tục yêu cầu mức giá hợp lý hơn, các công ty muốn lên sàn sẽ phải chứng minh rõ hơn khả năng tạo doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền thay vì chỉ dựa vào triển vọng của AI.

Sự thận trọng cũng có thể kéo dài nếu các yếu tố vĩ mô tiếp tục gây sức ép lên khẩu vị rủi ro. Biến động giá dầu và đợt bán tháo trái phiếu chính phủ tại nhiều thị trường phát triển đang khiến chi phí vốn tăng, làm những doanh nghiệp có định giá dựa nhiều vào kỳ vọng tương lai trở nên nhạy cảm hơn trước thay đổi của lãi suất.