Có những lúc thị trường chứng khoán khiến nhà đầu tư nóng ruột vì chuyển động quá chậm, nhưng cũng có khi thị trường khiến họ không thể rời mắt vì biến động quá nhanh. Chứng khoán Việt Nam những năm gần đây rơi vào vế thứ hai - nơi mà chỉ một tin tức địa chính trị từ một quốc gia xa xôi cũng có thể tạo ra những cơn “địa chấn” trong danh mục cổ phiếu.

Dữ liệu của Bloomberg Intelligence chỉ ra rằng thị trường chứng khoán Việt Nam có mức độ nhạy cảm cao trong khu vực. Một mặt, thị trường phản ứng rất mạnh với các cú sốc rủi ro toàn cầu, đặc biệt trong các giai đoạn nhà đầu tư rút tiền tránh rủi ro, tương đồng với Indonesia và Philippines.

Nhưng mặt khác, mức độ nhạy với dòng vốn quốc tế lại ở mức thấp, cho thấy thị trường vẫn mang tính nội địa cao và chưa bị chi phối trực tiếp bởi các dòng tiền toàn cầu như Singapore hay Indonesia.

Điểm đáng chú ý hơn nằm ở mối liên hệ với kinh tế thực. Việt Nam thuộc nhóm nhạy cảm cao nhất khu vực với các chỉ báo thể hiện sức tăng trưởng của nền kinh tế như PMI (Chỉ số quản trị nhà mua hàng) toàn cầu và PMI Trung Quốc. Điều này phản ánh cấu trúc nền kinh tế có độ mở thương mại lớn, phụ thuộc vào chu kỳ sản xuất toàn cầu. 

Mức biến động của chứng khoán Việt còn phản ánh cấu trúc nội tại của thị trường, với khoảng 75-80% giao dịch đến từ nhà đầu tư cá nhân - phần lớn có hiểu biết tài chính hạn chế và dễ bị chi phối bởi tâm lý. Điều này khiến các cú sốc bên ngoài nhanh chóng khuếch đại thành biến động giá lớn, biến “độ nhạy” thành một dạng phản xạ gần như tức thời. 

Ở chiều ngược lại, mức độ nhạy với lãi suất và trào lưu cổ phiếu công nghệ chỉ ở mức trung bình. Tổng thể, Việt Nam là một thị trường “beta cao theo chu kỳ kinh tế, nhưng beta thấp theo dòng vốn quốc tế” - một đặc điểm vừa tạo ra cơ hội định giá độc lập, vừa khiến rủi ro gia tăng khi kinh tế toàn cầu suy yếu.

“Các thị trường cổ phiếu Đông Nam Á đang phản ứng không đồng đều trước cuộc chiến Iran, trong đó Việt Nam và Indonesia là những thị trường dễ bị tác động nhất,” bà Sarah Jane Mahmud, chuyên viên phân tích của Bloomberg Intelligence nhận định. 

Cụ thể hơn, triển vọng thị trường chứng khoán Việt đang đứng trước hai kịch bản. Theo Chứng khoán Maybank, nếu xung đột Trung Đông được kiểm soát trong tháng 4.2026, giá dầu có thể hạ về khoảng 75 USD/thùng, lạm phát giảm và lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng về vùng 6,0–6,5%. Khi đó, lợi nhuận doanh nghiệp có thể tăng 16% và VN-Index hướng tới mốc 2.000 điểm trong năm 2026, tương ứng P/E khoảng 14,5 lần.

Ngược lại, nếu xung đột kéo dài và gián đoạn nguồn cung năng lượng tiếp diễn, giá dầu có thể duy trì trên 100 USD/thùng, đẩy lạm phát lên 6-7% và giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn. Kịch bản này có thể khiến lợi nhuận doanh nghiệp giảm 5-10%, kéo VN-Index xuống khoảng 1.500 điểm với P/E 12,6 lần trong năm nay.

“Gót chân Achilles” của chứng khoán Việt Nam, theo đó không nằm ở tiềm năng tăng trưởng kinh tế, mà ở chính độ nhạy quá cao với tâm lý thị trường. Khi mọi thứ thuận lợi, đó là động lực giúp thị trường bứt phá nhanh. Nhưng khi rủi ro xuất hiện,  đặc điểm này lại khiến biến động trở nên dữ dội hơn bất kỳ thị trường nào trong khu vực.

Với các nhà đầu tư, câu hỏi không còn là thị trường có tiềm năng hay không, mà là liệu họ có đủ kỷ luật và thần kinh thép để đi qua những thăng trầm như vậy hay không.