Hoạt động thu hoạch và gieo trồng đang tăng tốc, làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung lương thực toàn cầu và lạm phát.

Tại một khu đất rộng gần sông Murray ở vùng đông nam Australia, Andrew Russell đang chuẩn bị thu hoạch một trong những vụ ngũ cốc bội thu nhất trong nhiều năm nhờ lượng mưa dồi dào. Tuy nhiên, hai cuộc chiến cách đó nửa vòng trái đất đang phủ bóng lên mùa vụ đáng lẽ phải là thời điểm ăn mừng của nông dân nước này.

Giá dầu diesel đã tăng vọt trên toàn cầu khi nguồn cung bị thắt chặt do gián đoạn tại eo biển Hormuz bắt nguồn từ cuộc chiến giữa Mỹ và Iran, cùng các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Tại Australia, nông dân đang phải đối mặt với chi phí nhiên liệu cao hơn 50% so với năm ngoái khi bắt đầu thu hoạch vụ mùa được dự báo lớn thứ tư trong lịch sử cả nước, bao gồm lúa mì, lúa mạch và cải dầu.

Russell cho biết nông dân Australia cần một vụ mùa cao hơn mức trung bình chỉ để trang trải chi phí, trong đó dầu diesel là một khoản lớn. Ông cũng lo ngại về tình trạng bất định ngày càng gia tăng quanh nguồn cung nhiên liệu. Tình cảnh của ông đang lặp lại tại các vùng nông nghiệp lớn từ Nam Mỹ đến châu Âu và Mỹ, làm dấy lên rủi ro chi phí năng lượng cao sẽ kìm hãm sản lượng và châm ngòi cho một làn sóng lạm phát lương thực mới.

"Đáng lẽ tất cả chúng ta phải đang nhảy múa trên bàn," Russell nói. Ông điều hành một trang trại rộng 1.300 héc ta, gần Rutherglen, một thị trấn nhỏ ở phía bắc bang Victoria. Tuy nhiên, nhiều nông dân chỉ có đủ khả năng trữ nhiên liệu cho một tuần, trong khi "mùa thu hoạch kéo dài bốn, năm, sáu tuần. Những ngày xe bồn chở dầu diesel đến mỗi hai hoặc ba ngày đã qua rồi," ông nói.

Nhiên liệu công nghiệp này đóng vai trò thiết yếu đối với nông nghiệp, cung cấp năng lượng cho máy kéo, máy gặt và máy bơm tưới tiêu, cũng như các xe tải vận chuyển thực phẩm ra thị trường. Tình trạng thiếu hụt đã đẩy giá tăng mạnh trên toàn thế giới, trong đó dầu diesel tại Australia được bán với giá khoảng 3 đô la Australia mỗi lít, tương đương khoảng 7,9 USD mỗi gallon. Giá bán lẻ bình quân tại Mỹ đã đạt mức kỷ lục vào tháng trước, tạo thêm vấn đề chính trị cho tổng thống Donald Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng tới, trong khi giá hợp đồng tương lai tại châu Âu cũng tăng vọt.

Giá dầu diesel tăng mạnh diễn ra khi giá lương thực vốn đã đi lên. Một chỉ số của Liên Hợp Quốc tiếp tục tăng trong tháng 9, lên mức cao nhất kể từ năm 2022, khi thời tiết cực đoan, gián đoạn thương mại và chi phí đầu vào gia tăng gây sức ép lên nông dân. Bloomberg Agriculture Spot Index, một thước đo khác về giá nông sản, ghi nhận mức tăng theo quý mạnh nhất trong bốn năm trong ba tháng tính đến hết tháng 9.

Cùng lúc đó, một số nhà sản xuất lớn đang bước vào những giai đoạn cần nhiều nhiên liệu trong chu kỳ mùa vụ. Australia và Argentina bắt đầu thu hoạch lúa mì trong tháng này, hoạt động gieo trồng đang diễn ra tại châu Âu và Nga, còn nông dân Brazil đang đẩy nhanh việc gieo đậu tương. Gián đoạn trong hoạt động gieo trồng hoặc thu hoạch có thể làm giảm năng suất.

Brazil là cường quốc nông nghiệp, đứng đầu thế giới về sản xuất đường và đậu tương, đồng thời là nhà cung cấp quan trọng cho Trung Quốc. Nông dân tại bang Rio Grande do Sul ở miền nam, nơi đóng góp khoảng 10% sản lượng đậu tương của Brazil, đã cảnh báo về nguy cơ chậm gieo trồng nếu nguồn cung dầu diesel tiếp tục khan hiếm.

"Dầu diesel vẫn có sẵn, nhưng không còn với khối lượng như trước," Fernando Rechsteiner, một nhà sản xuất lúa gạo và đậu tương tại Pelotas, trung tâm kinh tế của Rio Grande do Sul, cho biết. Ông nói thêm: "Bạn không thể chỉ đặt hàng hôm nay rồi hy vọng sẽ nhanh chóng nhận được, mà cần lên kế hoạch từ trước." Theo ông, giá dầu diesel tại khu vực này đã tăng khoảng 40% kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran bắt đầu.

Nhiên liệu không phải là mối đe dọa duy nhất đối với các nhà sản xuất nông nghiệp. Các quốc gia sản xuất lương thực lớn từ châu Á đến châu Phi cũng đang phải đối phó với hiện tượng El Niño mạnh, khiến Ấn Độ trải qua mùa gió mùa yếu nhất trong hơn một thập kỷ và làm trầm trọng thêm các đám cháy rừng lan rộng tại Indonesia.

Tại Mỹ, giá tăng vọt đã khiến Nhà Trắng phải phản ứng. Trump đe dọa cấm xuất khẩu trước khi rút lại quyết định này, sau khi các quốc gia Nhóm Bảy và các đối tác đồng ý giải phóng kho dự trữ khẩn cấp. Hôm thứ Hai, tổng thống đã ký một sắc lệnh nhằm nới lỏng các hạn chế đối với việc sử dụng một loại dầu diesel được miễn thuế, với mục tiêu hạ chi phí.

"Nó đang hủy hoại cả đất nước," nông dân Missouri Marty Richardson nói. Ông không muốn thu hoạch những cánh đồng ngô ngập nước vì máy móc sẽ tiêu tốn nhiều dầu diesel hơn khi hoạt động trong bùn, trong khi ông không thể lãng phí dù chỉ một giọt. Gần đây, ông đã trả 6 USD mỗi gallon nhiên liệu và cho biết sẽ ủng hộ việc hạn chế xuất khẩu của Mỹ để hạ giá trong nước.

Xa hơn về phía nam, Julie Richard, một nông dân trồng lúa và đậu tương tại Louisiana, gần đây đã chi gần 20.000 USD cho dầu diesel để vận hành thiết bị nông nghiệp, mô tả đây là một khoản tiền "điên rồ". Lượng nhiên liệu này có thể đủ dùng trong khoảng hai tuần rưỡi, nhưng chưa bao gồm nhiên liệu cần cho các xe tải vận chuyển ngũ cốc từ cánh đồng đến nhà máy xay xát. Richard dự báo chi phí nhiên liệu cao sẽ còn kéo dài.

Tình trạng thiếu hụt lan rộng ra ngoài phạm vi trang trại. Elveden Farms Ltd., một trong những nhà sản xuất nông nghiệp lớn nhất Vương quốc Anh, đang phải trả phụ phí nhiên liệu 24% cho công ty vận tải chở khoai tây từ cơ sở đóng gói đến thị trường. Hóa đơn dầu diesel hằng năm của chính công ty cho máy móc nông nghiệp đã tăng 40% lên 560.000 bảng Anh, tương đương 743.000 USD, trong khi chi phí điện cũng tăng sau một mùa hè đặc biệt khô hạn.

"Rõ ràng điều này đang ăn mòn biên lợi nhuận của chúng tôi," Andrew Blenkiron, tổng giám đốc Elveden, cho biết. "Không thể lập ngân sách. Ai biết chuyện này sẽ kết thúc khi nào? Cuối cùng, chi phí lương thực sẽ phải tăng."

Copa-Cogeca, nhóm vận động hành lang nông nghiệp lớn nhất Liên minh châu Âu, đại diện cho khoảng 22 triệu nông dân, cảnh báo rằng giá dầu diesel, phân bón và các chi phí đầu vào khác tăng có thể gây tổn hại đến nguồn cung lương thực. Nhóm này cho biết sản lượng có thể "giảm đáng kể" nếu giá duy trì ở mức cao.

Trở lại Australia, nông dân Mic Fels đã bắt đầu thu hoạch ngũ cốc tại trang trại rộng hơn 6.000 héc ta gần Esperance ở bang Tây Australia và không chờ xem tình hình tiếp theo sẽ ra sao. Tác động từ cuộc chiến Iran đã khiến chính quyền bang Tây Australia cân nhắc xây dựng kho dự trữ dầu diesel chiến lược riêng, còn ông đã bổ sung thêm 30.000 lít sức chứa dầu diesel để đề phòng thiếu hụt.

"Hiện chúng tôi đang phải trả gần 3 đô la Australia mỗi lít, và điều đó thực sự gây đau đầu," Fels nói. "Mỗi ngày trong mùa thu hoạch, chúng tôi sử dụng khoảng 4.000 lít. Tự tính đi."

Với sự hỗ trợ của Takaaki Iwabu