Theo khảo sát mẫu với 49 doanh nghiệp logistics được VLA thực hiện từ ngày 4 đến 11.3.2026, gần 90% doanh nghiệp logistics trong nước ghi nhận bị ảnh hưởng bởi căng thẳng tại Trung Đông và rủi ro an ninh hàng hải trên Biển Đỏ, với hơn một nửa đánh giá tác động ở mức nghiêm trọng đến khủng hoảng. Trong khi chi phí vận tải, phụ phí chiến tranh và nguy cơ gián đoạn dòng hàng bào mòn biên lợi nhuận, các doanh nghiệp buộc phải tái thiết kế mạng lưới cung ứng, chuyển trọng tâm từ tối ưu chi phí sang xây dựng khả năng chống chịu dài hạn cho chuỗi cung ứng.

51% doanh nghiệp ở ngưỡng khủng hoảng

Khảo sát mẫu với 49 doanh nghiệp logistics do VLA thực hiện từ 4-11.3.2026 cho thấy 89,8% doanh nghiệp đang chịu tác động từ mức trung bình đến đặc biệt nghiêm trọng. Trong đó, 51% đánh giá mức ảnh hưởng ở ngưỡng 4-5 trên thang 5 điểm, tương ứng với mức nghiêm trọng hoặc khủng hoảng, đòi hỏi phản ứng chính sách khẩn cấp.

Cụ thể, 38,8% doanh nghiệp ghi nhận tác động ở mức trung bình với biên lợi nhuận suy giảm; 34,7% đối mặt với gián đoạn hoạt động và sụt giảm doanh thu nặng nề; 16,3% cho biết tình hình đặc biệt nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ đình trệ hoạt động. Chỉ 10,2% gần như không bị ảnh hưởng, chủ yếu là các đơn vị tập trung vận tải nội địa hoặc không phụ thuộc vào tuyến hàng hải quốc tế.

Trước diễn biến phức tạp tại Trung Đông và rủi ro an ninh hàng hải trên Biển Đỏ, 73,4% doanh nghiệp cho biết họ đang theo dõi thường xuyên hoặc cập nhật hàng ngày các biến động địa chính trị – một dấu hiệu cho thấy mức độ nhạy cảm cao của ngành logistics Việt Nam với rủi ro toàn cầu.

Chi phí cước vận tải tăng đột biến được 42,9% doanh nghiệp đánh giá là thách thức lớn nhất. Theo dữ liệu từ các hãng tàu container toàn cầu, giá cước từ châu Á sang châu Âu đã tăng gấp 3-4 lần so với đầu năm 2025 do các tuyến tàu phải vòng qua mũi Hảo Vọng thay vì đi qua kênh đào Suez, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 10-14 ngày và chi phí nhiên liệu tăng vọt.

Ngoài ra, 16,3% doanh nghiệp ghi nhận thời gian vận chuyển kéo dài, 14,3% cho biết khách hàng trì hoãn hoặc hủy đơn hàng – một tín hiệu cảnh báo về tác động lan tỏa từ logistics tới toàn bộ chuỗi xuất khẩu.

Chi phí logistics leo thang đang ăn thẳng vào biên lợi nhuận và lịch giao hàng, buộc nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải cắt giảm chuyến, dồn hàng hoặc trì hoãn đơn mới, chấp nhận đánh đổi tốc độ để giữ thanh khoản.

Trước tình hình này, cộng đồng doanh nghiệp logistics đề xuất một loạt giải pháp chính sách từ bình ổn thị trường năng lượng, kiểm soát nguồn cung và giá xăng dầu trong nước, hỗ trợ thuế và phí, đến kiểm soát các loại phụ phí trong chuỗi vận tải, bao gồm giá cước quốc tế, phụ phí chiến tranh, phụ phí tắc nghẽn và chi phí dịch vụ tại cảng, depot, kho bãi.

Các kiến nghị còn bao gồm tiếp tục cải cách thủ tục hải quan và mở rộng áp dụng chứng từ điện tử, nhằm rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí logistics khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang chịu nhiều sức ép.

Thời của khả năng chống chịu

“Phần lớn hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam phải đi qua các tuyến vận tải dài, phụ thuộc vào các cảng trung chuyển quốc tế và gắn chặt với chuỗi cung ứng đa quốc gia," bà Nguyễn Dạ Quyên, giám đốc công ty tư vấn chuỗi cung CEL nhận định. "Điều đó có nghĩa là gián đoạn logistics toàn cầu có thể ảnh hưởng tới doanh nghiệp Việt Nam ngay cả khi không liên quan trực tiếp đến thị trường Trung Đông.”

Theo bà Quyên, chuỗi cung ứng toàn cầu đang chuyển dịch từ giai đoạn tối ưu chi phí sang ưu tiên khả năng chống chịu. "Nếu thập niên 1990 và 2000 là giai đoạn toàn cầu hóa tập trung vào tối ưu hóa chi phí, thì thập niên 2020 đang dần trở thành thập niên của khả năng chống chịu chuỗi cung ứng," bà nói.