Oleksandr Tolokonnikov mang giọng điệu mệt mỏi của một người đàn ông đang giải thích về cuộc sống trong một cơn ác mộng dường như không bao giờ kết thúc. Dưới ánh đèn trắng khắc nghiệt của một hầm trú bom, vị quan chức chính phủ Ukraine mô tả ngắn gọn về các cuộc tấn công bằng drone hàng ngày của Nga tại khu vực của ông, thành phố Kherson và các ngôi làng xung quanh. Chúng đã giết chết 65 dân thường và làm bị thương hơn 800 người trong sáu tháng đầu năm.

Phía sau Tolokonnikov, một tấm áp phích bóng loáng hình quả dưa hấu là một lời nhắc nhở lạc lõng rằng vùng đất phía nam Ukraine này từng nổi tiếng nhất với các loại trái cây; thậm chí còn có một tượng đài dưa hấu ở phía thượng nguồn con sông. Nhưng ngày nay, Kherson lại nổi tiếng với khoảng 220 km (137 dặm) lưới chống drone màu xanh lục được giăng trên các con đường.

Những mái che bằng lưới này, che khuất cả bầu trời và đầy lá vào mùa thu, là một phản ứng trước sự tiến hóa mới nhất của chiến tranh drone - hiện bao gồm từ các loại vũ khí lớn, được chế tạo chuyên dụng cho đến các mẫu thương mại giá rẻ có thể dễ dàng đặt hàng trực tuyến và sửa đổi. Trong vòng 48 giờ sau cuộc trò chuyện của tôi với Tolokonnikov, phó giám đốc cơ quan hành chính nhà nước Kherson, các cuộc tấn công bằng drone của Nga đã giết chết một người và làm bị thương hai người khác trong thành phố. Ông cho biết vào thời điểm này năm ngoái, Kherson ghi nhận khoảng 2.500 cuộc tấn công bằng drone mỗi tuần; con số hiện tại là khoảng 5.500.

Những tấm lưới thô sơ này cũng thể hiện một thách thức lớn hơn nhiều: Làm thế nào bạn có thể bảo vệ cả một thành phố khỏi mối nguy hiểm mới này? Kherson, một thành phố tiền tuyến trong một quốc gia đang có chiến tranh, là một ví dụ cực đoan. Nhưng mối đe dọa đang treo lơ lửng trên các thành phố khắp châu Âu và Trung Đông. Kyiv đang trải qua nhiều cảnh báo không kích hơn bao giờ hết khi Moscow tấn công dồn dập thành phố bằng các loại drone phản lực. Tháng trước, một chiếc drone nhỏ mang chất nổ đã được tìm thấy tại sân bay Leipzig, một trung tâm hàng hóa lớn ở Đức, và sau đó nước này đã đổ lỗi cho Nga về vụ tấn công. Mùa hè này, lực lượng NATO đã bắn hạ bốn chiếc drone trên bầu trời Romania, sau một sự cố vào tháng 5, trong đó quân đội nước này đã theo dõi một chiếc drone của Nga trong bốn phút trước khi nó đâm vào một khu chung cư ở thành phố Galați, làm hai người bị thương.

Các drone của Iran đã tấn công các thành phố vùng Vịnh trong năm nay, bao gồm Dubai, Thành phố Kuwait và thủ đô Manama của Bahrain. Và dọc theo biên giới phía đông của NATO, Estonia, Phần Lan, Lithuania và Ba Lan đều đã báo cáo các vụ xâm nhập lặp đi lặp lại của drone Nga trong 12 tháng qua.

Các chính phủ và ngành công nghiệp quốc phòng vẫn đang cố gắng xác định phương pháp an toàn nhất, hiệu quả nhất và ít tốn kém nhất để bảo vệ các khu đô thị khỏi drone, theo Gregory Falco, người đứng đầu Phòng thí nghiệm Đối kháng Hàng không vũ trụ tại Đại học Cornell. "Vẫn chưa có sự đồng thuận nào về vấn đề này."

Mối đe doạ từ máy bay không người lái cỡ nhỏ

Các loại drone cỡ nhỏ, siêu nhỏ và vi mô - được NATO định nghĩa là những loại có trọng lượng dưới 150 kg (330 pound) - là một vấn đề nan giải đối với bất kỳ quân đội nào. Các hệ thống radar, được chế tạo để phát hiện máy bay lớn và tên lửa nhanh, thường không thể phân biệt chúng với chim. Chúng bay theo các đường bay khó lường và rất khó bắn hạ. Ngay cả khi các thiết bị gây nhiễu tần số vô tuyến hoạt động, các tòa nhà cao tầng có thể cản trở tín hiệu. "Hiện tại không có một quốc gia nào có thể ngăn chặn các drone cỡ nhỏ," Thiếu tá Modris Kairišs, người đứng đầu Trung tâm Năng lực Hệ thống Tự hành của Latvia, cho biết.

Tại Kherson, những người chưa rời khỏi thành phố đang phải đối mặt với các cuộc tấn công bằng drone cáp quang từ bờ đông sông Dnipro do Nga kiểm soát. Những chiếc drone nhỏ này bay kết nối với người điều khiển bằng một sợi cáp mỏng, gần như trong suốt, có nghĩa là chúng không thể bị hạ gục bởi thiết bị gây nhiễu tín hiệu. Với kích thước tương đương một con quạ lớn, các drone này có tầm hoạt động hơn 30 km (khoảng 19 dặm). Chúng mang theo một cuộn cáp quang trong một thùng nhỏ cùng với chất nổ, chẳng hạn như lựu đạn, sẽ phát nổ khi drone đâm vào mục tiêu. Năm ngoái, drone cáp quang vẫn còn là của hiếm, Tolokonnikov nói. Năm nay, chúng chiếm khoảng 50% các cuộc tấn công.

Ngay cả Israel, quê hương của hệ thống phòng không tinh vi Iron Dome, cũng đã phải vật lộn để ngăn chặn các drone cáp quang cỡ nhỏ của Hezbollah đã tấn công các mục tiêu quân sự và các cộng đồng gần biên giới phía bắc trong năm nay. Hezbollah đã "tìm thấy một lỗ hổng" trong hệ thống phòng không của Israel, Avraham Levine, một phát ngôn viên của Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Alma chuyên nghiên cứu về biên giới phía bắc của Israel, cho biết. Levine, người sống ở Shtula, một cộng đồng cách hàng rào biên giới Lebanon một quãng đi bộ, nói rằng ý nghĩ một chiếc drone của Hezbollah có thể bay trên đầu mình mà không có cách nào để chống lại là vô cùng đáng lo ngại.

Cách bắn hạ máy bay không người lái

Các drone lớn hơn đặt ra một vấn đề khác. Công nghệ để bắn hạ chúng đã tồn tại. Thách thức là làm điều đó mà không phải chi hàng triệu đô la để ngăn chặn một vũ khí chỉ có giá bằng một phần nhỏ con số đó. Trong những ngày đầu của cuộc chiến giữa Mỹ-Israel với Iran, các quốc gia vùng Vịnh đã sử dụng một loạt tên lửa đánh chặn Patriot - trị giá 4 triệu USD mỗi quả - để bắn hạ các drone Shahed chỉ có giá vài chục nghìn đô la. Tên lửa không đối không, được phóng từ máy bay chiến đấu hoặc máy bay khác thay vì từ mặt đất, là một lựa chọn rẻ hơn, nhưng vẫn đắt đỏ khi đối phó với một cuộc tấn công drone hàng loạt. Công nghệ laser mới nổi có thể hữu ích trong việc bảo vệ các căn cứ quân sự, nhưng lại là một đề xuất phức tạp ở các khu đô thị, nơi các tòa nhà có thể che khuất các drone đang bay tới.

Việc bảo vệ các thành phố chống lại drone đang buộc các chính phủ trên toàn thế giới phải đưa ra những tính toán đau đầu. Liệu rủi ro từ các mảnh vỡ rơi xuống có đáng để đánh chặn một chiếc drone có mục tiêu không rõ ràng? Bạn có thể biện minh cho việc bắn bao nhiêu tên lửa 4 triệu USD vào những chiếc drone 20.000 USD? Quân đội phương Tây cũng đang vật lộn với việc nên đầu tư bao nhiêu trong ngân sách quốc phòng vốn đã eo hẹp của họ vào công nghệ chống drone, theo Justin Bronk, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia, một viện nghiên cứu quốc phòng của Anh. Giải pháp thay thế, ông nói, là chấp nhận rằng "trong thời chiến, khá nhiều thành phố sẽ bị tấn công bởi các quả bom tương đối nhỏ, tức là các drone tấn công một chiều, và đó chỉ là một cái giá không thể tránh khỏi của xung đột."

Đánh chặn drone rất nguy hiểm. Một video được đăng trên X vào tháng 6 cho thấy các binh sĩ Nga bắn loạn xạ vào các drone của Ukraine từ giữa một đường cao tốc ở Moscow đông đúc xe cộ. Một video khác ghi lại cảnh một drone của Ukraine đâm vào một khu nghỉ dưỡng ven biển của Nga; người Ukraine khẳng định nó chỉ phát nổ giữa những người đi biển vì Nga đã bắn hạ nó. Đầu năm nay, một người đàn ông đã bị thương do mảnh đạn sau khi một chiếc drone bị phòng không đánh chặn thành công ở thành phố Umm Al Quwain của UAE, trong khi các mảnh vỡ của drone đã gây ra một đám cháy ở mặt ngoài của khách sạn Burj Al Arab mang tính biểu tượng của Dubai.

Vì những rủi ro đó, các drone đến từ bên ngoài một quốc gia tốt nhất nên được đánh chặn ở biên giới để giảm thiểu thiệt hại ngoài dự kiến, theo Radoslaw Piesiewicz, đồng sáng lập và phó chủ tịch của Advanced Protection Systems, một trong ba công ty đang phát triển hệ thống chống drone cho Ba Lan. Hệ thống này đang được thiết kế từ đầu để phát hiện và chống lại các drone kiểu Shahed cũng như các mẫu nhỏ hơn.

Để phòng thủ chống lại drone mà không cần dựa vào các tên lửa đắt tiền, các quốc gia đang cố gắng thiết kế các hình thức phòng không rẻ hơn. Chúng có thể là điện tử (sử dụng thiết bị gây nhiễu tín hiệu) hoặc động năng (sử dụng súng máy hoặc pháo), nhưng thông tin chi tiết về hệ thống và chiến thuật ở các quốc gia cụ thể rất khan hiếm. Hệ thống phòng thủ drone bảo vệ Kyiv bao gồm sự kết hợp của các hệ thống tên lửa tầm xa, drone đánh chặn và pháo tầm ngắn, theo một giám đốc điều hành công ty drone làm việc với chính phủ Ukraine và yêu cầu giấu tên vì ông không được phép phát biểu công khai. Đây không phải là một hệ thống có sẵn mà các quốc gia khác có thể sao chép. "Tôi ước có một câu trả lời dễ dàng trong sách giáo khoa: 'Nếu bạn thấy chiếc drone này, hãy lật đến trang 5'", Arbo Probal, người đứng đầu chương trình hệ thống không người lái của Lực lượng Quốc phòng Estonia, nói. Thật không may, ông cho biết, mọi hệ thống chống drone cần phải được điều chỉnh cho phù hợp với vị trí và loại hình tấn công cụ thể.

Estonia đã bắt đầu lắp đặt hệ thống chống drone của mình vào tháng 5. Nhưng ngay cả khi nó hoạt động đầy đủ, "không có gì đảm bảo 100%" rằng nó sẽ ngăn chặn mọi cuộc xâm nhập của drone, Probal nói. Thay vào đó, mọi doanh nghiệp nên đảm bảo nhân viên biết phải làm gì nếu họ nhìn thấy một chiếc drone, ông nói, giống như họ làm với các quy trình an toàn phòng cháy chữa cháy. "Đây là thực tế mới, thật không may."

Không có chiến lược bảo vệ người dân

Chiến lược mới nổi của châu Âu để phòng thủ chống lại drone cho đến nay tập trung vào biên giới phía đông, các sân bay và các địa điểm quân sự cụ thể. Đó có thể là một bước đi đầu tiên hợp lý, "nhưng đó không phải là một chiến lược bảo vệ dân sự," Josh Rudolph, thành viên cấp cao tại Quỹ German Marshall, một viện nghiên cứu chính sách đối ngoại, cho biết. Kherson chứng minh rằng chỉ có sự kết hợp của tác chiến điện tử, các rào cản vật lý như lưới và các đội súng di động mới có thể giảm đáng kể thương vong dân sự, theo Rudolph, người đồng tác giả một cuốn sách về những gì phần còn lại của châu Âu có thể học hỏi từ Kherson.

"Nếu một thành phố dưới một hệ thống phòng thủ nhiều lớp, đã được thử thách trong chiến đấu vẫn không thể bảo vệ hoàn toàn một nhân viên y tế đang trả lời cuộc gọi, thì một hệ thống đánh chặn ở vành đai cách đó hàng trăm km chắc chắn sẽ không làm được," ông nói. Theo Tolokonnikov, quân đội bắn hạ từ 90% đến 95% drone ở Kherson, nhưng với hàng nghìn cuộc tấn công mỗi tuần, ngay cả một phần nhỏ lọt qua cũng có thể gây ra chết chóc và thiệt hại đáng kể.

Romania là một trong những quốc gia khác đang phát triển hệ thống chống drone, nhưng không rõ liệu hệ thống phòng thủ của họ có thể ngăn chặn được chiếc drone đã đâm vào tòa nhà chung cư ở Galați hay không. "Có những hạn chế hoạt động nghiêm ngặt trong thời bình," một phát ngôn viên của Bộ Quốc phòng Romania cho biết khi trả lời các câu hỏi về lý do tại sao chiếc drone không bị bắn hạ. Thiệt hại ngoài dự kiến không phải là thách thức duy nhất. Bảo vệ các thành phố cũng có nghĩa là quản lý rủi ro nhận dạng nhầm một chiếc máy bay nhỏ là drone, tìm đủ nhân sự được đào tạo và quyết định cơ quan nào chịu trách nhiệm ứng phó.

Vào tháng 7, các đồng minh NATO đã cam kết chi 40 tỉ USD cho năng lực chống drone trong năm năm tới. Nhưng ngay cả khi có sẵn tiền, sự bi quan đang lan rộng khắp Đông Âu rằng các quốc gia sẽ không thể theo kịp sự thay đổi công nghệ trong chiến tranh drone. "Chúng tôi hoàn toàn chưa sẵn sàng để bảo vệ người dân của mình khỏi những chiếc drone, tên lửa thật sự," Mantas Varaška, thị trưởng của Kazlų Rūda, một thành phố của Lithuania được bao quanh bởi rừng thông, nói. Varaška đã vận động để xây dựng các hầm trú bom dưới lòng đất ở các thành phố như của ông.

Trở lại Kherson, những tấm lưới đã mang lại sự phòng thủ tốt nhất cho đến nay. Các giải pháp công nghệ cao đã tỏ ra kém tin cậy hơn. Năm ngoái, người dân ở đây bắt đầu mua các máy dò drone, trông giống như máy bộ đàm và xác định tín hiệu trên các tần số vô tuyến cụ thể. Nhưng người Nga chỉ đơn giản là thay đổi tần số của họ, và các máy dò hoàn toàn không hoạt động với các mẫu drone cáp quang. "Kinh nghiệm của chúng tôi đã cho thấy rằng khi bạn ở dưới lưới, bạn được bảo vệ ở mức tối đa mà các giải pháp thực tế có thể mang lại," Tolokonnikov nói từ hầm trú bom, nằm bên dưới một tòa nhà văn phòng đã bị phá hủy.

Quãng đường đi làm về nhà của Tolokonnikov đưa ông đi dọc theo những con đường cao tốc vắng lặng đến kỳ lạ, nơi những dải lưới dài treo lơ lửng trên phần còn lại của những chiếc ô tô bị cháy rụi. Đối với ông, bài học rất rõ ràng. "Khi chúng tôi so sánh các thành phố của mình với các thành phố trên khắp châu Âu, chúng tôi thấy rằng hầu hết chúng vẫn chưa được chuẩn bị," ông nói. "Trong nhiều trường hợp, họ thậm chí còn không có kế hoạch để chuẩn bị."