Brian Smith đã thử mọi cách có thể để tiếp cận cổ phiếu của Anthropic trước đợt phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO) bom tấn của công ty.

Người đàn ông 66 tuổi đã nghỉ hưu ở California này đã rải tiền vào tám công ty môi giới và có thể sẽ đăng ký mua số cổ phiếu trị giá hàng trăm nghìn đô la - chiếm khoảng 30% giá trị tài sản ròng của ông - vào gã khổng lồ trí tuệ nhân tạo, với hy vọng sẽ bán ngay khi chúng bắt đầu giao dịch.

Ông cũng đã đầu tư 7.000 USD vào hai quỹ có mức phí cao và khó giao dịch, vốn tuyên bố có quyền tiếp cận sớm cổ phiếu tư nhân của cả Anthropic và OpenAI. Những lời kêu gọi gần đây từ các lãnh đạo ngành AI về việc làm chậm quá trình phát triển công nghệ này cũng không làm giảm đi sự nhiệt tình của ông Smith khi Anthropic tiến tới đợt chào bán công khai.

Ông Smith theo đuổi chiến lược này bất chấp trải nghiệm không mấy suôn sẻ mà ông đã trải qua trước đợt IPO của SpaceX. Trong mùa xuân, có thời điểm, ông Smith tưởng chừng như có hơn 300.000 USD trong một quỹ đóng khác hứa hẹn quyền tiếp cận cổ phiếu công ty tư nhân. Do các quy định hạn chế giao dịch và vấn đề kỹ thuật, vào thời điểm ông có thể bán cổ phần của mình trong quỹ, ông chỉ kiếm được khoảng 43.000 USD.

Tiềm năng lợi nhuận khổng lồ từ các đợt IPO của Anthropic và OpenAI khiến những phiền toái đó - và cả những lo ngại rộng hơn xung quanh AI - lùi vào phía sau.

"Tôi biết điều này rủi ro và một số người có thể nghĩ nó điên rồ," ông Smith nói. "Dường như đây là một cơ hội hiếm có, và khả năng mất tiền trong đợt IPO của Anthropic là rất thấp."

Ông Smith là một trong số ngày càng nhiều nhà đầu tư cá nhân tìm kiếm cơ hội tiếp cận Anthropic và OpenAI sau khi lần đầu nếm trải việc đầu tư vào thị trường tư nhân trong cơn sốt xoay quanh SpaceX.

Craig Stephens, người sáng lập trang web đầu tư nhỏ lẻ Access IPOs, cho biết lượng khán giả của ông đã tăng 30% xung quanh đợt IPO của SpaceX. Nhiều người trong số họ đã ở lại khi Anthropic và OpenAI hướng tới thị trường đại chúng. Làn sóng này diễn ra ngay cả khi một số nhân vật nổi bật nhất trong ngành đang kêu gọi tạm dừng việc phát triển các mô hình AI ngày càng mạnh mẽ. Anthropic dự kiến sẽ bán cổ phiếu trong những tuần tới, và OpenAI đã đề cập đến việc thực hiện đợt chào bán riêng vào năm sau.

Khóa học cấp tốc

Trải nghiệm của các nhà đầu tư nhỏ lẻ đang mang đến một bài học cấp tốc về những gì có thể xảy ra khi các khoản đầu tư từng phần lớn chỉ dành cho các quỹ đầu tư mạo hiểm, các nhà quản lý tài sản và giới siêu giàu được đóng gói cho một đối tượng rộng lớn hơn. Có những khoản lợi nhuận khổng lồ cho một số nhà đầu tư cá nhân, nhưng cũng có những quy định hạn chế giao dịch, giá quỹ biến động, cấu trúc sở hữu không minh bạch và sự mơ hồ về những gì nhà đầu tư thực sự sở hữu.

Anthropic đã tạo ra một loạt lo ngại mới khi CEO Dario Amodei tìm cách siết chặt các hoạt động bán cổ phiếu thứ cấp trái phép và các công ty mục đích đặc biệt (SPV), cảnh báo các nhà đầu tư rằng công ty có thể không công nhận các cổ phiếu được chuyển nhượng mà không có sự đồng ý của họ. Bất chấp điều đó, nhu cầu của nhà đầu tư vẫn tăng lên, và một loạt các sản phẩm đầu tư tiếp tục hứa hẹn cơ hội tiếp cận công ty này.

"SpaceX là chất gây nghiện dẫn lối vào thị trường tư nhân," bà Clara Vydyanath, đối tác điều hành tại startup Underline Capital, người cũng từng giữ các vị trí lãnh đạo tại Hiive và Forge Global, các nền tảng cho giao dịch thứ cấp trên thị trường tư nhân, cho biết. "Mọi người xem những công ty này như một cách đảm bảo tương lai cho con cái họ. Vì vậy, nhu cầu luôn ở đó và khi nhu cầu quá mạnh mẽ, người ta thường không quan tâm làm thế nào để có được cơ hội."

Sự khao khát này cũng được thúc đẩy bởi nỗi sợ rằng chờ đợi đến khi IPO có nghĩa là đã quá muộn. Các công ty đang duy trì trạng thái tư nhân lâu hơn và tích lũy được mức định giá khổng lồ trước khi lên sàn. SpaceX có giá trị thị trường 1,77 nghìn tỉ USD tại thời điểm IPO. Anthropic đang nhắm đến mục tiêu IPO 2 nghìn tỉ USD và OpenAI đang cân nhắc một vòng gọi vốn ở mức hơn 1,2 nghìn tỉ USD.

"Thật khác biệt một cách phi thường khi các công ty này lên sàn với vốn hóa thị trường gần bằng nhóm Magnificent Seven," ông Matt Shechtman, người giám sát quản lý đầu tư tại Long Angle, một cộng đồng gồm hơn 9.000 nhà đầu tư có giá trị tài sản ròng cao, cho biết. "Mọi người biết rằng nếu muốn có một phần trong đó, họ cần phải tham gia sớm hơn và vì vậy họ đang chấp nhận nhiều rủi ro hơn để làm điều đó."

Đối với các nhà đầu tư được công nhận giàu có hơn, cách trực tiếp nhất để tiếp cận các công ty này thường là thông qua các công ty mục đích đặc biệt (SPV) nắm giữ, hoặc tuyên bố nắm giữ, cổ phần của các công ty tư nhân riêng lẻ.

Ông Shechtman cho biết một số thành viên của Long Angle đã nghĩ rằng họ sở hữu cổ phiếu tư nhân của SpaceX chỉ để rồi phát hiện ra họ có lợi ích trong các hợp đồng kỳ hạn, tức là các thỏa thuận giữa hai bên để mua hoặc bán một tài sản ở một mức giá xác định trước vào một ngày cụ thể trong tương lai. Trong các trường hợp khác, các SPV không nắm giữ cổ phiếu mà nhà đầu tư mong đợi, hoặc đang tính các loại phí chồng chéo.

"Một số trong số này chỉ là một hoặc hai người có được những cổ phiếu này và bán lại chúng với nhiều cơ cấu phí khác nhau, dù hấp dẫn hay không, mà không hề có quản lý rủi ro nào cả," ông Shechtman nói.

Đối với Akshay Suggula, SpaceX đã dạy một bài học ngược lại.

Kỹ sư phần mềm 32 tuổi ở Vùng Vịnh đã cùng vợ đầu tư một khoản tiền năm chữ số thông qua một SPV vào năm 2020, khi SpaceX được định giá 50 tỉ USD. Mặc dù Suggula không nêu con số chính xác, anh cho biết lợi nhuận đầu tư đã cao hơn nhiều so với sáu chữ số. Một số cổ phiếu của anh đã có thể bán được, nhưng anh vẫn đang giữ chúng.

Lợi nhuận trên giấy đã thay đổi cách anh nghĩ về tiền bạc. Khi Suggula gần đây tìm kiếm một công việc mới, khoản lãi từ SpaceX, cùng với một số khoản đầu tư vào cổ phiếu phần cứng AI đại chúng, đã cho anh một tấm đệm tài chính đủ để anh có thể tập trung vào công việc mình muốn làm thay vì mức lương.

Điều đó cũng khiến anh muốn có một cơ hội khác. Suggula đã bỏ lỡ cơ hội đầu tư vào Anthropic nhiều năm trước, một quyết định mà bây giờ anh hối tiếc. Gần đây, anh đã lùng sục trên Reddit và các thị trường như EquityZen, thậm chí đặt giá mua cổ phiếu trên Forge Global để tìm kiếm cổ phiếu Anthropic. Anh đã ra về tay trắng.

"Trong bức tranh lớn của thị trường qua nhiều thập kỷ, đây là một cơ hội hiếm có để tận dụng một số thay đổi cơ bản," Suggula nói. "Có một chút không công bằng khi những nhà phân bổ vốn ngồi ở các vị thế định chế đặc quyền lại được tiếp cận những thứ này sớm."

Quỹ đầu tư ngoại lai

Các nhà đầu tư ít giàu có hơn trong lịch sử có rất ít lựa chọn để tham gia vào các thị trường này, nhưng điều đó đã thay đổi nhanh chóng khi các nhà quản lý tài sản chạy đua để đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư nhỏ lẻ đối với các khoản đầu tư độc đáo.

Sản phẩm mà ông Smith, người về hưu ở California, đã phải vật lộn để rút tiền ra vào đầu năm nay - Quỹ Fundrise Innovation Fund (VCX) - cho biết họ có hơn 20% tài sản ròng trong Anthropic, và từ 10% đến 20% khác trong OpenAI.

Sau khi quỹ bắt đầu giao dịch công khai vào tháng 3, cổ phiếu của nó đã tăng vọt lên tới 575 USD trước khi giảm mạnh xuống còn khoảng 37 USD khi các hạn chế đối với các cổ phiếu đã phát hành trước đó hết hạn vào tháng 8. Hiện nó giao dịch ở mức 30 USD mỗi cổ phiếu.

Một phát ngôn viên của Fundrise từ chối bình luận.

Bất chấp những vấn đề trước đây, ông Smith đang xem xét mua lại VCX nếu giá hợp lý, vì nó mang lại cơ hội tiếp cận các gã khổng lồ AI. Một quỹ do Cathie Wood điều hành mà ông Smith sở hữu, ARK Venture Fund (ARKVX), cho biết họ có 3,9% tài sản trong Anthropic và 5,3% trong OpenAI.

Một số quỹ, như ARKVX, bản thân chúng không được giao dịch công khai, khiến các nhà đầu tư phải phụ thuộc vào các nhà điều hành nếu họ muốn bán. Chúng thường chỉ có sẵn thông qua các công ty môi giới hợp tác với quỹ, các cố vấn đầu tư đã đăng ký hoặc các văn phòng gia đình, hoặc trực tiếp thông qua nền tảng riêng của quỹ.

VCX và Robinhood Ventures Fund I (RVI) có giao dịch công khai, nhưng giá của chúng có thể chênh lệch xa so với giá trị ước tính của tài sản cơ sở. Các nhà đầu tư vào các quỹ này thường đang mua một danh mục đầu tư mà các khoản nắm giữ tư nhân của nó có thể được sở hữu một cách gián tiếp. Ngay cả khi một công ty như Anthropic lên sàn, các cổ phiếu khác trong quỹ có thể vẫn là tư nhân trong nhiều năm, khiến việc đánh giá giá trị của chúng trở nên khó khăn.

Sau đó là chi phí cho việc tiếp cận này. VCX tính phí hàng năm là 1,85% tài sản, trong khi tỷ lệ chi phí của ARKVX là 2,9%.

Không có điều nào trong số đó ngăn cản được sự ra đời của các sản phẩm mới. Sau khi RVI lên sàn vào tháng 3, Robinhood đã tạo ra một quỹ thứ hai vào tháng 8 với 8 triệu cổ phiếu phổ thông, cho phép các nhà đầu tư nhỏ lẻ tiếp cận các startup giai đoạn đầu. Quỹ ban đầu, với tỷ lệ chi phí là 3,13%, ra mắt ở mức khoảng 25 USD, đã tăng gần gấp ba trong tháng trước IPO của SpaceX và sau đó giảm trở lại khoảng 28 USD.

Nền tảng huy động vốn cộng đồng StartEngine cũng đã nộp hồ sơ thành lập một quỹ đại chúng nhằm mục đích cho các nhà đầu tư không được công nhận quyền tiếp cận các công ty tư nhân giai đoạn cuối và trước IPO. Các công ty môi giới như SoFi Technologies Inc. cũng đang mở rộng quyền tiếp cận các quỹ thị trường tư nhân trên nền tảng của họ.

Sức hút đó đang lan tới cả những nhà đầu tư hoài nghi về sự thổi phồng của thị trường tư nhân. Nick Yousef, 26 tuổi, người thường tập trung vào các quỹ chỉ số an toàn, đang thực hiện khoản đầu tư đầu tiên của mình vào các công ty tư nhân thông qua Robinhood Ventures Fund II (RVII).

Anh cảnh giác với các sản phẩm thị trường tư nhân quảng cáo lợi nhuận khổng lồ trong khi xem nhẹ rủi ro, và không đặc biệt quan tâm đến việc theo đuổi Anthropic hay OpenAI. RVII thay vào đó tập trung vào các startup trẻ của Y Combinator với thời gian thoái vốn không chắc chắn mà nếu không thì Yousef khó có thể tiếp cận.

"Chiêu marketing đã có tác dụng với tôi," anh nói.

Anh giữ khoản cược này ở mức dưới 1% danh mục đầu tư của mình và có kế hoạch đầu tư trong thập kỷ tới. "Có khả năng tôi sẽ mất hết tiền trong RVII và tôi chấp nhận điều đó," anh nói. "Theo đúng tinh thần đầu tư mạo hiểm, tôi sẽ không khóc nếu nó về 0 USD."

Ông Smith đang tiếp cận sự bùng nổ này theo một cách khác.

Ông gần như không sở hữu cổ phiếu đại chúng nào, giữ phần lớn tài sản thanh khoản của mình trong tín phiếu kho bạc, các quỹ ETF trái phiếu và quỹ thị trường tiền tệ vì ông lo ngại thị trường chứng khoán đang được định giá quá cao. Từng trải qua bong bóng dot-com và cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, ông dự đoán một đợt suy thoái lớn khác cuối cùng sẽ xảy ra và ở tuổi 66, ông không muốn mạo hiểm chứng kiến khoản tiết kiệm hưu trí của mình sụt giảm.

Tuy nhiên, ông Smith đã sử dụng chưa đến 10% tài sản tích lũy của mình để đầu cơ vào các đợt IPO và các quỹ nắm giữ công ty tư nhân. Ông coi các quỹ như VCX và sự nhiệt tình xung quanh AI là một cửa sổ để kiếm tiền trước khi nó đóng lại.

"Mọi thứ đang được thổi phồng và bạn có thể kiếm lời trong ngắn hạn, nhưng nó sẽ không kéo dài," ông nói. "Miễn là còn có nhiều sự thổi phồng, đó là thứ tôi đang tìm kiếm."