Chủ tàu và giới giao dịch dầu mỏ tỏ ra thận trọng sau khi Iran tuyên bố eo biển Hormuz đã mở hoàn toàn. Nếu thông điệp này chính xác, hàng triệu thùng dầu thô và nhiên liệu đang bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư có thể được giải phóng.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi của Iran viết trên nền tảng X rằng “việc lưu thông qua eo biển Hormuz đối với mọi tàu thương mại đã được mở hoàn toàn.” Tuy vậy, ông cũng cho biết tuyến đường thủy này hoạt động theo một “lộ trình phối hợp”. Điều này có thể ám chỉ hành lang di chuyển phải do phía Tehran phê duyệt.

Ngay sau đó, tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đăng tải trên mạng xã hội rằng Hormuz đã mở cửa, dù lệnh phong tỏa của Mỹ đối với hoạt động vận chuyển của Iran vẫn được duy trì.

Trước các tuyên bố này, giá dầu và khí tự nhiên lao dốc, trong khi thị trường chứng khoán tăng điểm.

Bloomberg đã trao đổi với hơn một chục chủ tàu, đại lý, môi giới và nhà giao dịch, phần lớn đều đề nghị giấu tên do đang thảo luận các đánh giá nội bộ. Đa số cho rằng tuyên bố của Iran còn thiếu chi tiết và họ sẽ chờ xem việc mở cửa này được triển khai ra sao trên thực tế. Một số nguồn tin am hiểu quan điểm của các nhà sản xuất lớn trong khu vực cũng bày tỏ sự dè dặt tương tự.

“Thị trường sẽ tiếp nhận thông tin này với sự lạc quan thận trọng, thay vì hoàn toàn tin tưởng,” thuyền trưởng Farhad Patel, giám đốc Sharaf Shipping Agency tại Dubai - vốn là đơn vị làm việc với nhiều chủ tàu trong khu vực - nhận định. “Động thái này có thể giúp khôi phục một phần hoạt động di chuyển của tàu và giảm bớt áp lực tức thời lên dòng chảy năng lượng, nhưng môi trường vận hành vẫn đang bị kiểm soát chặt chẽ và rất nhạy cảm.”

Ông Patel cho biết các hạn chế về tuyến đường, hoạt động kiểm tra và những biện pháp thực thi song song trong khu vực đồng nghĩa với việc đây chưa phải là sự trở lại của điều kiện giao dịch bình thường.

Theo dữ liệu theo dõi tàu thuyền do Bloomberg tổng hợp, trong những giờ sau thông báo, chưa có dấu hiệu các con tàu ồ ạt di chuyển qua eo biển Hormuz.

Các chủ tàu cho biết, cho đến nay, không ai muốn là người đầu tiên kiểm chứng liệu tuyến đường này có thực sự an toàn và hoàn toàn thông suốt hay không. “Liệu bạn có muốn trở thành con chim cánh cụt đầu tiên rời tảng băng để thử nước không?” một chủ tàu đặt câu hỏi.

Ít nhất 135 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm tinh chế hiện vẫn đang nằm trên các tàu chở dầu mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, theo dữ liệu theo dõi tàu của Bloomberg. Con số này bao gồm các lô hàng được bốc lên tàu vào những ngày cuối tháng 2 và nửa đầu tháng 3, trước khi toàn bộ số tàu sẵn có được lấp đầy.

Ngay cả khi eo biển được mở hoàn toàn, sẽ mất vài tuần để các tàu rời Vịnh đến được điểm đích, và có thể mất nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm để sản lượng dầu khí của khu vực giàu năng lượng này trở lại trạng thái bình thường.

Một số nguồn tin tham gia vận chuyển hàng hóa qua Hormuz lưu ý rằng Iran đã rải thủy lôi trên tuyến đường truyền thống gần phía Oman. Việc này cho thấy tự do hàng hải hoàn toàn vẫn chưa phải là điều chắc chắn. Tuy vậy tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội rằng các quả thủy lôi này đang được gỡ bỏ.

Ông Jakob Larsen, giám đốc an toàn và an ninh của BIMCO - hiệp hội vận tải biển quốc tế lớn nhất thế giới - nhận định rằng tuyên bố của tổng thống Trump về việc eo biển Hormuz đã “mở hoàn toàn” là “không chính xác.”

“Tình trạng đe dọa từ thủy lôi trong hệ thống phân luồng giao thông vẫn chưa rõ ràng. BIMCO cho rằng các công ty vận tải biển nên cân nhắc tránh khu vực này,” ông Jakob Larsen nói thêm, đề cập đến cơ chế điều phối giao thông tại eo biển.

Tổ chức UK Maritime Trade Operations - đơn vị đóng vai trò cầu nối giữa Hải quân Hoàng gia Anh và ngành vận tải biển - cũng cảnh báo trong một khuyến nghị rằng “môi trường an ninh khu vực vẫn biến động, với các hoạt động quân sự và mối đe dọa đối với tàu thương mại vẫn hiện hữu.”

Một dấu hỏi khác là bảo hiểm. Nhiều chủ tàu cho biết họ sẽ bắt đầu đàm phán mức phí bảo hiểm cho các chuyến đi qua khu vực, trong khi một số khác nói rằng họ sẽ cân nhắc thực hiện hành trình khi chi phí giảm thêm.

Tuyến đường thu phí

Trước đó, Iran từng cho biết các hãng vận tải phải trả một khoản “phí qua đường” để được di chuyển theo tuyến được nước này phê duyệt. Đây là điều mà nhiều chủ tàu cũng như Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã bác bỏ.

Các phát biểu của ông Abbas Araghchi không đề cập đến vấn đề này. Đồng thời, cũng chưa rõ liệu các chủ tàu có cần liên hệ với giới chức Iran để xin phép quá cảnh hay không. Đây vẫn là một điểm gây tranh cãi trong ngành vận tải biển.

“Chúng tôi đang xác minh thông báo gần đây về việc mở lại eo biển Hormuz, xét về mức độ tuân thủ nguyên tắc tự do hàng hải đối với tất cả tàu thương mại và việc đảm bảo hành trình an toàn theo hệ thống phân luồng giao thông do IMO thiết lập,” tổng thư ký Arsenio Dominguez của IMO cho biết trong một tuyên bố.

Trong khi đó, tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong một bài đăng tiếp theo rằng Iran đã đồng ý mở cửa vĩnh viễn eo biển và sẽ không bao giờ đóng lại nữa.

Đây là tuyên bố vượt ra ngoài nội dung phát biểu của ông Araghchi. Ngoại trưởng Iran cho biết việc mở lại tuyến hàng hải là phản ứng trước một lệnh ngừng bắn tại Lebanon, với điều kiện Israel không tiến hành thêm các cuộc tấn công. Theo hãng tin bán chính thức Fars, Iran cũng cảnh báo sẽ đóng eo biển Hormuz nếu Mỹ không chấm dứt lệnh phong tỏa.

“Các chủ tàu cần đủ tự tin trước rồi mới có thể đưa tàu quay lại hàng loạt,” ông Neil Crosby, giám đốc nghiên cứu tại Sparta Commodities, nhận định. “Tất cả những điều này cần thời gian, và rủi ro thỏa thuận đổ vỡ giữa chừng, ngay khi tàu đang trên đường tới eo biển, vẫn hiện hữu.”

(Cập nhật bổ sung ý kiến từ đoạn thứ 15.)