Đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của ChangXin Memory Technologies (CXMT) đang tạo thêm áp lực lên ngành bán dẫn Mỹ, trong bối cảnh nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu Trung Quốc ghi nhận tốc độ tăng trưởng vượt bậc và mở rộng năng lực sản xuất với sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Bắc Kinh. Thành công của CXMT cũng làm dấy lên những tranh luận mới về lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp Mỹ, từ Micron cho tới Apple, khi chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu bước vào giai đoạn tái định hình.

Trong khi giới đầu tư vẫn theo dõi sát diễn biến của nền kinh tế AI và những lo ngại về hiện tượng "tài chính vòng quanh" (circular financing), thị trường chứng khoán Mỹ cũng chứng kiến một cột mốc đáng chú ý. Hôm thứ Hai, Apple chấm dứt chuỗi 272 phiên liên tiếp Nvidia giữ vị trí công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất nước Mỹ. Nhà sản xuất iPhone hiện tiến sát mốc vốn hóa 5 ngàn tỉ USD, trong khi Nvidia đã vượt cột mốc này từ cuối năm ngoái. Apple dự kiến công bố kết quả kinh doanh quý mới nhất vào thứ Năm và báo cáo này được kỳ vọng sẽ phản ánh rõ hơn tác động của cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt trong lĩnh vực AI và bán dẫn.

Ở phía bên kia Thái Bình Dương, thị trường chứng khoán Thượng Hải chứng kiến cơn sốt dành cho CXMT. Công ty chào bán cổ phiếu với giá 8,66 nhân dân tệ, tương đương khoảng 1,28 USD mỗi cổ phiếu. Mức giá được đánh giá là khá thận trọng, phản ánh cả sự biến động của ngành bán dẫn lẫn mong muốn tạo dư địa tăng giá sau khi niêm yết.

Thực tế đã vượt xa kỳ vọng. Ngay trong ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu CXMT tăng 466%, đóng cửa ở mức 49 nhân dân tệ. Những nhà đầu tư trúng quyền mua cổ phiếu theo giá IPO đã chứng kiến khoản đầu tư tăng hơn năm lần chỉ sau một phiên, biến đây thành một trong những đợt IPO gây chú ý nhất trên thị trường Trung Quốc trong năm nay.

Đằng sau sức hút đó là kết quả kinh doanh tăng trưởng mạnh. Doanh thu quý đầu tiên của CXMT đạt khoảng 7,5 tỉ USD, cao gấp nhiều lần so với mức chưa đầy 1 tỉ USD cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận cũng tăng lên 3,66 tỉ USD nhờ tình trạng thiếu hụt chip nhớ trên toàn cầu, giúp công ty nâng giá bán đáng kể đối với khách hàng.

Sự lớn mạnh nhanh chóng của CXMT đang buộc các tập đoàn công nghệ Mỹ phải điều chỉnh chiến lược. Theo The Wall Street Journal, Tổng giám đốc điều hành Apple Tim Cook cùng các lãnh đạo cấp cao đã vận động Tổng thống Donald Trump và các quan chức Mỹ nhằm tạo điều kiện để Apple có thể sử dụng chip nhớ của CXMT cũng như các nhà sản xuất Trung Quốc khác trong những sản phẩm bán bên ngoài nước Mỹ.

Động thái này phản ánh bài toán ngày càng khó của Apple. Trong bối cảnh nhu cầu chip nhớ phục vụ AI và thiết bị điện tử tiêu dùng tăng nhanh, việc bổ sung thêm nguồn cung có thể giúp công ty giảm rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, kế hoạch này lại vấp phải sự phản đối từ Micron, doanh nghiệp sản xuất chip nhớ lớn nhất của Mỹ. Micron cho rằng nếu Washington nới lỏng các hạn chế để CXMT bán hàng cho những tập đoàn công nghệ Mỹ, ngành bán dẫn nội địa sẽ chịu thiệt hại lâu dài khi phải cạnh tranh với một đối thủ được chính phủ Trung Quốc hỗ trợ mạnh mẽ.

Các tổ chức nghiên cứu thị trường cũng dự báo vị thế của CXMT sẽ còn tiếp tục được củng cố. SemiAnalysis ước tính thị phần chip nhớ DRAM toàn cầu của công ty sẽ tăng từ khoảng 9% trong năm 2025 lên 12% vào năm tới. Nếu kịch bản này thành hiện thực, CXMT sẽ duy trì vị trí nhà sản xuất DRAM lớn thứ tư thế giới, chỉ đứng sau ba doanh nghiệp dẫn đầu ngành.

Dù vậy, CXMT cũng thừa nhận trong bản cáo bạch rằng công nghệ của họ vẫn chưa bắt kịp các đối thủ quốc tế. Những biện pháp kiểm soát xuất khẩu do Mỹ áp đặt khiến công ty khó tiếp cận các thiết bị sản xuất bán dẫn tiên tiến nhất từ phương Tây. Khoảng cách công nghệ vì thế vẫn tồn tại ở những dòng chip cao cấp.

Tuy nhiên, điều đó chưa đủ để cản bước công ty trên thị trường. Các sản phẩm hiện nay của CXMT vẫn đáp ứng tốt nhu cầu trong nhiều lĩnh vực, từ điện thoại thông minh, máy tính cá nhân đến các trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Khi nhu cầu toàn cầu tiếp tục tăng mạnh, ngay cả những sản phẩm chưa đạt trình độ tiên tiến nhất vẫn có cơ hội mở rộng thị phần.

Đợt IPO lần này dự kiến mang về cho CXMT ít nhất 8,55 tỉ USD. Công ty cho biết toàn bộ nguồn vốn sẽ được dành cho việc mở rộng năng lực sản xuất, nâng cấp công nghệ và cải thiện quy trình chế tạo chip.

Không chỉ CXMT, một doanh nghiệp bán dẫn lớn khác của Trung Quốc cũng đang chuẩn bị lên sàn. Yangtze Memory Technologies (YMTC), nhà sản xuất chip nhớ NAND dùng để lưu trữ dữ liệu trong điện thoại và các thiết bị điện tử, được cho là đang lên kế hoạch phát hành cổ phiếu tại Thượng Hải sớm nhất trong năm nay.

Theo The Wall Street Journal, YMTC hiện xây dựng ba nhà máy mới và đặt mục tiêu tăng hơn gấp đôi công suất sản xuất trước cuối năm 2027. Nếu cả CXMT và YMTC đều mở rộng đúng kế hoạch, Trung Quốc sẽ sở hữu năng lực sản xuất chip nhớ lớn hơn đáng kể so với hiện nay, qua đó thu hẹp khoảng cách với các đối thủ tại Hàn Quốc, Mỹ và Nhật Bản.

Dẫu vậy, nhu cầu trong nước của Trung Quốc vẫn tăng nhanh hơn khả năng mở rộng nguồn cung. Trong bản cáo bạch, CXMT cho biết công suất hiện tại vẫn chưa đủ đáp ứng thị trường nội địa. Đầu năm nay, Bắc Kinh còn yêu cầu các doanh nghiệp sản xuất chip nhớ ưu tiên phục vụ khách hàng trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

Điều đó đồng nghĩa lượng sản phẩm dành cho khách hàng quốc tế vẫn còn hạn chế. Ngay cả khi Apple được phép mua chip từ CXMT hoặc YMTC, hai doanh nghiệp này cũng chưa chắc có đủ năng lực để cung cấp khối lượng lớn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, việc có Apple trong danh sách khách hàng vẫn mang ý nghĩa rất lớn về mặt thương mại và uy tín quốc tế.

Ming Chi Kuo, nhà phân tích của TF International Securities, cho rằng ngay cả khi Apple thành công trong việc đa dạng hóa nguồn cung DRAM từ CXMT, tác động tới chi phí sản xuất sẽ không quá đáng kể do thị trường chip nhớ toàn cầu vẫn trong tình trạng thiếu hụt. Theo ông, mục tiêu quan trọng hơn là giúp Apple có thêm một lựa chọn trong chuỗi cung ứng, qua đó giảm phụ thuộc vào một số nhà cung cấp truyền thống.

Sự trỗi dậy của CXMT phản ánh chiến lược dài hạn mà Bắc Kinh theo đuổi nhiều năm qua nhằm xây dựng ngành bán dẫn tự chủ. Chính phủ Trung Quốc đã rót nguồn vốn lớn thông qua Quỹ Đầu tư Công nghiệp Mạch tích hợp Quốc gia để hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước phát triển công nghệ và mở rộng sản xuất.

Song song với hỗ trợ tài chính, Bắc Kinh cũng khuyến khích các nhà sản xuất ưu tiên sử dụng thiết bị nội địa. Trong bối cảnh khó tiếp cận máy móc tiên tiến từ Mỹ, Hà Lan và Nhật Bản, CXMT phải tìm kiếm những giải pháp thay thế để tiếp tục nâng cao năng lực chế tạo.

Một trong những kỹ thuật được công ty áp dụng là phân mẫu nhiều lần (multi patterning). Phương pháp này cho phép tạo ra nhiều mạch điện hơn trên cùng một tấm wafer thông qua nhiều bước quang khắc liên tiếp, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các hệ thống quang khắc tiên tiến nhất. CXMT cũng đầu tư mạnh vào công nghệ đóng gói tiên tiến, xếp chồng nhiều lớp chip nhằm cải thiện hiệu năng và tăng mật độ linh kiện.

Những giải pháp này giúp Trung Quốc tiếp tục thu hẹp khoảng cách công nghệ, nhưng cũng đi kèm không ít đánh đổi. Quy trình sản xuất phức tạp hơn làm tăng nguy cơ phát sinh lỗi và kéo giảm tỷ lệ thành phẩm, tức tỷ lệ chip đạt tiêu chuẩn sử dụng trên mỗi tấm wafer.

Theo SemiAnalysis, tỷ lệ thành phẩm của CXMT đã cải thiện đáng kể trong thời gian gần đây nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình của các doanh nghiệp dẫn đầu thế giới. Dẫu vậy, với nguồn hỗ trợ mạnh từ chính phủ, nhu cầu nội địa khổng lồ và khả năng huy động thêm hàng tỉ USD từ thị trường vốn, CXMT đang dần nổi lên như đối thủ đáng gờm của các nhà sản xuất chip nhớ Mỹ trong cuộc cạnh tranh sẽ còn kéo dài nhiều năm tới.