Cơ quan giám sát thị trường Hong Kong đang tăng cường rà soát các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng, trong một trong những chiến dịch thực thi pháp luật quy mô lớn nhất trong lịch sử thành phố. Động thái này cho thấy mức độ quan ngại mới đối với một số hoạt động trong thị trường đang bùng nổ.

Hôm thứ Ba, Ủy ban Chứng khoán và Hợp đồng tương lai Hong Kong (SFC) đã đình chỉ một cổ phiếu và hạn chế giao dịch đối với lượng tài sản trị giá 4,7 tỉ HKD (599 triệu USD) tại 31 công ty môi giới, khi cơ quan này xử lý cái gọi là các đường dây dàn xếp IPO. SFC cũng tiếp tục cảnh báo các ngân hàng về những thỏa thuận có thể nhân tạo hóa nhu cầu đối với cổ phiếu niêm yết. Trong cùng thông báo, cơ quan quản lý liệt kê những dấu hiệu cảnh báo trong các đợt bán cổ phiếu.

"Tuy phần lớn thành viên thị trường tuân thủ quy định, các tổ chức trung gian phải luôn cảnh giác trước những dấu hiệu cảnh báo liên quan đến các thỏa thuận đáng ngờ, đồng thời chất vấn bất kỳ điều gì không hợp lý," Julia Leung, Tổng Giám đốc SFC, cho biết trong thông báo. "SFC sẽ không ngần ngại hành động chống lại một số ít đối tượng xấu tìm cách làm suy yếu một thị trường công bằng, có trật tự và chất lượng."

Hong Kong đang trải qua một năm bùng nổ về nguồn thu từ IPO, nhờ một loạt đợt niêm yết của các công ty Trung Quốc trong chuỗi cung ứng trí tuệ nhân tạo. Khi hoạt động giao dịch tăng tốc, các cơ quan chức năng liên tục cảnh báo về chất lượng các thương vụ. Bloomberg News trước đó đưa tin Bắc Kinh cũng chia sẻ mối quan ngại này và đã cân nhắc các quy định chặt chẽ hơn nhằm nâng cao chất lượng các doanh nghiệp niêm yết tại Hong Kong.

Trong bối cảnh SFC cảnh báo các thành viên thị trường phải cảnh giác với "những thỏa thuận đáng ngờ", dưới đây là các dấu hiệu cảnh báo mà cơ quan quản lý cho rằng có thể giúp nhận diện những vấn đề tiềm ẩn:

Các công ty niêm yết thực hiện những khoản thanh toán, khoản vay hoặc khoản đầu tư đáng kể có lợi cho nhà đầu tư hoặc các bên liên quan, thường là ngay sau khi bản cáo bạch được hoàn tất.

Theo thông báo của SFC, các tổ chức bảo trợ phát hành cần công bố mọi thay đổi trong tài liệu niêm yết kể từ ngày lập bảng cân đối kế toán đã được kiểm toán gần nhất, nhằm đảm bảo hồ sơ "đầy đủ và không gây hiểu lầm".

Các nhà đầu tư dường như có liên quan đến công ty hoặc các lãnh đạo doanh nghiệp, trong khi cam kết mua cổ phiếu của họ "rõ ràng được đưa ra nhằm phục vụ hoạt động hợp tác kinh doanh, đầu tư hoặc tiếp tục duy trì quan hệ".

Các ngân hàng trong nhóm bảo lãnh phát hành cần chất vấn các công ty môi giới về những lệnh đặt mua "có vẻ bất thường hoặc không đúng quy cách", hoặc dường như có liên quan đến chính tổ chức phát hành.

Theo thông báo, các chủ ngân hàng cần cảnh giác khi công ty đăng ký niêm yết tích cực tham gia vào việc lựa chọn nhà đầu tư, xây dựng sổ lệnh hoặc phân bổ cổ phiếu "vượt quá vai trò thông thường". Trong một số trường hợp, việc phân bổ có thể đi ngược chiến lược tiếp thị, nhắm mục tiêu nhà đầu tư hoặc phân bổ đã thống nhất. SFC đặc biệt nhấn mạnh những trường hợp các nhà đầu tư được lựa chọn chỉ mới mở tài khoản tại một hoặc một vài công ty môi giới ngay trước thời điểm niêm yết.

Cơ quan quản lý cũng cảnh báo cần thận trọng khi các công ty nhận được những lệnh đặt mua bất thường, trong đó có các lệnh lớn được gửi ngay trước thời điểm đóng sổ lệnh, đặc biệt là những lệnh không tương xứng với hồ sơ tài chính của nhà đầu tư.

Theo SFC, các chủ ngân hàng cần tìm hiểu trước khi hỗ trợ những nhà đầu tư này đặt lệnh.

Một lĩnh vực được tập trung rà soát là các thỏa thuận che giấu nhà đầu tư cuối cùng, chẳng hạn như các thỏa thuận phái sinh giúp nhà đầu tư hưởng lợi từ cổ phiếu IPO, với lợi nhuận được tổ chức phát hành hoặc cổ đông lớn bảo đảm. Trong một số trường hợp, nhiều tài khoản nhà đầu tư thực chất do cùng một thực thể kiểm soát.

Dù khoảng thời gian từ định giá đến niêm yết đã rút ngắn còn 2 ngày, so với 5 ngày kể từ năm 2023, khiến thời gian kiểm tra các lệnh đặt mua bị hạn chế, SFC hôm thứ Ba kêu gọi các chủ ngân hàng thực hiện mọi biện pháp hợp lý để xác minh danh tính nhà đầu tư và chỉ phân bổ cổ phiếu cho những người đáp ứng yêu cầu.

Cơ quan quản lý cảnh báo rằng trong một số trường hợp, các công ty đã có cam kết được thỏa thuận trước hoặc những sắp xếp khác chưa được công bố với các nhà đầu tư trước IPO. Có những trường hợp, dù nhu cầu thực sự yếu, quy mô chào bán và lịch trình vẫn không được điều chỉnh để phản ánh tình hình thị trường.

Mối quan ngại của SFC còn mở rộng đến diễn biến của một số cổ phiếu sau khi niêm yết. Cơ quan này cho biết một số thỏa thuận có thể dẫn đến việc cổ phiếu tập trung trong tay các nhà đầu tư được chỉ định, những người có các thỏa thuận chưa được công bố liên quan đến lượng cổ phần hoặc hoạt động giao dịch của công ty, trong đó có việc duy trì vốn hóa thị trường hoặc tạo thanh khoản giao dịch. SFC cho biết thêm, các công ty đăng ký niêm yết có thể chuyển nguồn vốn doanh nghiệp cho nhà đầu tư hoặc các bên liên quan trước hoặc sau khi niêm yết.

Những hoạt động này cho thấy nhu cầu đối với cổ phiếu IPO đã bị thổi phồng và có thể là một phần trong một thỏa thuận rộng hơn, kéo dài sang các hoạt động giao dịch thao túng sau khi niêm yết. Đối với các ngân hàng bảo trợ phát hành, điều đó có thể đồng nghĩa với việc bản cáo bạch chứa thông tin sai lệch, gây hiểu lầm hoặc không đầy đủ.

Khi các biện pháp thực thi đang được triển khai và SFC tăng cường cảnh báo, sự chú ý hiện chuyển sang việc liệu có hình phạt được áp dụng nếu phát hiện bất kỳ bên nào vi phạm hay không.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, các chủ ngân hàng cấp cao có thể phải chịu trách nhiệm hình sự, dù ngưỡng chứng minh ý định vi phạm là rất cao. Đối với các thông tin sai lệch hoặc thiếu sót trọng yếu trong bản cáo bạch, các tổ chức bảo trợ phát hành có thể bị phạt tới 700.000 HKD hoặc chịu án tù 3 năm. Những người phát tán thông tin sai lệch hoặc gây hiểu lầm có thể bị truy tố về hành vi sai phạm trên thị trường và các âm mưu gian lận, với mức phạt tối đa 10 triệu HKD và án tù 10 năm.

Dù Hong Kong chưa áp dụng những hình phạt khắc nghiệt như vậy, thành phố này từng có những trường hợp xử lý nghiêm khắc. Các chủ ngân hàng từng bị phạt hàng triệu USD, khiển trách, cấm hoạt động trên thị trường, trong khi các ngân hàng cũng từng bị đình chỉ công việc bảo trợ IPO do nhiều sai phạm khác nhau.