Cuộc chạy đua kiểm soát các mô hình AI tiên tiến đang làm lộ rõ những chia rẽ bên trong chính quyền Mỹ, khi bộ Thương mại và cộng đồng tình báo cạnh tranh vai trò giám sát công nghệ được xem là vừa mang tính chiến lược vừa tiềm ẩn rủi ro an ninh quốc gia.

Tranh cãi bùng lên sau khi Anthropic công bố mô hình AI mới mang tên Mythos, được cho là có khả năng phát hiện lỗ hổng phần mềm hiệu quả hơn con người. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng ngay cả các nhóm tin tặc thiếu kinh nghiệm cũng có thể tận dụng AI để tấn công hạ tầng trọng yếu như lưới điện, ngân hàng hay cơ quan chính phủ Mỹ.

Để đối phó, Văn phòng Giám đốc An ninh mạng Quốc gia tại Nhà Trắng đề xuất xây dựng một trung tâm đánh giá AI quy mô lớn trực thuộc Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (ODNI), qua đó trao cho các cơ quan tình báo vai trò lớn hơn trong việc kiểm tra các mô hình AI tiên tiến.

Tuy nhiên, kế hoạch này vấp phải phản ứng từ Bộ Thương mại, nơi hiện đã có Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới AI chuyên đánh giá mô hình thông qua các thỏa thuận tự nguyện với doanh nghiệp công nghệ. Một số quan chức cho rằng cơ sở hạ tầng hiện tại cùng đội ngũ chuyên gia AI giúp Bộ Thương mại phù hợp hơn để dẫn dắt hoạt động kiểm thử.

Mâu thuẫn phản ánh hai cách tiếp cận trái ngược trong nội bộ chính quyền Donald Trump. Bộ Thương mại theo đuổi chiến lược thân thiện với doanh nghiệp nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh của các công ty Mỹ trước Trung Quốc, trong khi cộng đồng tình báo muốn siết chặt giám sát do lo ngại các rủi ro an ninh mạng và quân sự từ AI thế hệ mới.

Các cuộc tranh luận càng nóng lên sau khi chính quyền Trump trước đó hủy bỏ nhiều biện pháp giám sát AI được ban hành dưới thời Joe Biden. Chính quyền Biden từng yêu cầu các công ty phải chia sẻ kết quả thử nghiệm với chính phủ khi phát triển các mô hình AI tiên tiến, đồng thời thành lập Viện An ninh AI Hoa Kỳ thuộc Bộ Thương mại.

Sau khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, cơ quan này được đổi tên thành Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới AI, loại bỏ chữ “An toàn” khỏi tên gọi — một động thái được xem là tín hiệu cho thấy chính quyền ưu tiên đổi mới và cạnh tranh hơn là kiểm soát.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của Mythos đang khiến Nhà Trắng phải xem xét lại lập trường “tự do hóa” đối với AI. Chris McGuire, cựu cố vấn công nghệ tại Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời Biden, cho biết chính quyền hiện phải đánh giá lại hàng loạt vấn đề: liệu việc thử nghiệm AI nên mang tính tự nguyện hay bắt buộc, và liệu cần áp đặt giới hạn đối với các mô hình quá mạnh hay không.

Một số quan chức tình báo muốn xây dựng cơ chế kiểm duyệt bắt buộc đối với các mô hình AI tiên tiến, tương tự cách Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt thuốc mới trước khi lưu hành. Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett tuần trước cũng gợi ý rằng các mô hình AI có thể cần được đánh giá an toàn trước khi tung ra thị trường.

Phát biểu này ngay lập tức gây phản ứng mạnh trong giới công nghệ và từ các đồng minh thân cận của Trump tại Thung lũng Silicon. Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles nhanh chóng khẳng định chính quyền không có ý định “chọn người thắng và kẻ thua” trong ngành AI.

David Sacks, cựu đặc phái viên AI của Nhà Trắng, cũng bác bỏ ý tưởng xây dựng một “FDA cho AI”, cho rằng các công ty như Anthropic hay OpenAI đã hành động có trách nhiệm khi chủ động thử nghiệm mô hình trước khi công bố rộng rãi.

Theo Sacks, việc trì hoãn triển khai AI tiên tiến có thể khiến Mỹ đánh mất lợi thế công nghệ trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc. Ông cảnh báo một số nhóm đang tận dụng nỗi sợ hãi quanh AI để mở rộng quyền lực quản lý của Washington.

Trong bối cảnh đó, các dấu hiệu căng thẳng nội bộ tiếp tục xuất hiện. Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới AI gần đây đã gỡ bỏ thông báo hợp tác với Microsoft, Google và xAI sau những lo ngại từ Văn phòng An ninh mạng Quốc gia Nhà Trắng.

Cuộc tranh giành quyền kiểm soát AI hiện không chỉ là tranh luận về quản lý công nghệ, mà còn phản ánh cuộc đấu giữa ưu tiên an ninh quốc gia và tham vọng duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong cuộc đua AI toàn cầu.