BlackBerry từng là biểu tượng của điện thoại di động, với bàn phím QWERTY đặc trưng và lượng người dùng đông đảo. Ở thời kỳ đỉnh cao, công ty Canada chiếm khoảng 20% thị phần điện thoại di động toàn cầu, vốn hóa từng đạt 83 tỉ USD. Nhưng sự xuất hiện của iPhone và điện thoại thông minh màn hình cảm ứng đã nhanh chóng làm thay đổi thị trường.

BlackBerry ngừng bán điện thoại vào năm 2016, chuyển trọng tâm sang phần mềm và dịch vụ dành cho doanh nghiệp. Quyết định này mất nhiều năm mới cho thấy hiệu quả. Trong quý đầu tiên của năm tài chính hiện tại, công ty lần đầu ghi nhận dòng tiền dương ở đầu một năm tài chính kể từ năm 2017.

Trọng tâm mới của BlackBerry là QNX, hệ điều hành được sử dụng trong ô tô, cùng Secusmart, phần mềm mã hóa phục vụ các chính phủ và tổ chức tài chính. Hai mảng này ít được người tiêu dùng nhìn thấy hơn những chiếc điện thoại BlackBerry trước đây, nhưng đang hiện diện ngày càng rộng trong các hệ thống công nghệ chuyên dụng.

QNX hiện đóng góp khoảng một nửa doanh thu BlackBerry. Hệ điều hành này được sử dụng trong ô tô, rô-bốt, thiết bị y tế, quốc phòng và hàng không vũ trụ. Gần như mọi nhà sản xuất ô tô lớn đều sử dụng công nghệ của QNX, trong khi mức độ ứng dụng đang tăng tại Trung Quốc, châu Âu và Bắc Mỹ.

Nền tảng này có nguồn gốc từ thương vụ mà Research In Motion, tên cũ của BlackBerry, thực hiện vào năm 2010. Công ty khi đó chi khoảng 200 triệu USD để mua QNX. Bốn năm sau, BlackBerry tiếp tục mua Secusmart, công ty phần mềm mã hóa của Đức.

Những thương vụ từng diễn ra trong giai đoạn BlackBerry vẫn đang vật lộn với sự suy giảm của mảng điện thoại nay trở thành nền tảng cho hoạt động kinh doanh mới. Secusmart cung cấp dịch vụ thoại, tin nhắn và liên lạc mã hóa theo tiêu chuẩn NATO cho khoảng 20 chính phủ. Nhu cầu đối với các giải pháp bảo mật cũng tăng lên khi nhiều quốc gia nâng chi tiêu quốc phòng.

Sự thay đổi này đã giúp BlackBerry thu hẹp khoảng cách với quá khứ và tạo ra một câu chuyện mới trên thị trường chứng khoán. Vốn hóa hiện vào khoảng 5,2 tỉ USD, thấp hơn rất nhiều so với thời kỳ đỉnh cao, nhưng cổ phiếu đã tăng khoảng 150% trong một năm. Riêng ngày công bố kết quả kinh doanh tháng 6, giá cổ phiếu tăng khoảng 20%.

BlackBerry cũng đang tìm kiếm dư địa tăng trưởng từ trí tuệ nhân tạo. Công ty đã mở rộng hợp tác với Nvidia trong lĩnh vực AI vật lý, đưa phần mềm QNX vào các hệ thống tự hành, rô-bốt hình người, phẫu thuật, chẩn đoán hình ảnh y tế và tự động hóa công nghiệp.

AI vật lý đang mở rộng phạm vi của QNX từ những hệ thống điều khiển trong ô tô sang các thiết bị có khả năng cảm nhận môi trường và thực hiện hành động trong thế giới thực. Đây là thị trường còn đang hình thành, nhưng phù hợp với hướng đi mới của BlackBerry: cung cấp phần mềm nền tảng thay vì trực tiếp sản xuất thiết bị cho người dùng cuối.

Câu chuyện của BlackBerry có nhiều điểm tương đồng với Nokia, một cựu vương khác của thị trường điện thoại. Sau khi đánh mất vị thế trong lĩnh vực thiết bị di động, Nokia chuyển sang cung cấp hạ tầng và phần cứng cho các mạng viễn thông, trung tâm dữ liệu và dịch vụ đám mây.

Điểm chung của hai doanh nghiệp là giá trị hiện tại đến từ những tài sản công nghệ ít được người tiêu dùng nhận biết. BlackBerry từng được định giá dựa trên những chiếc điện thoại mà họ bán ra. Giờ đây, triển vọng của công ty phụ thuộc vào phần mềm đang chạy phía sau ô tô, hệ thống tự động và các mạng lưới liên lạc bảo mật.

BlackBerry vẫn còn rất nhỏ so với quy mô từng đạt được, và mảng điện thoại đã hoàn toàn thuộc về quá khứ. Nhưng việc từ bỏ một thị trường đã thất thế để tập trung vào những công nghệ có khả năng trở thành hạ tầng cho các ngành khác đang giúp công ty xây dựng lại hoạt động kinh doanh.

Sau một thập kỷ chuyển hướng, BlackBerry đang cho thấy một công ty công nghệ không nhất thiết phải quay lại thị trường cũ để hồi sinh.