Đây là câu hỏi lớn nhất của kinh tế thế giới hiện nay: Làm thế nào Trung Quốc có thể giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nhanh đến vậy?

Như đồng nghiệp Javier Blas của tôi từng viết, nhu cầu dầu thô giảm mạnh của Trung Quốc có lẽ là yếu tố quan trọng nhất giúp thị trường duy trì trạng thái cân bằng kể từ khi eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Việc Trung Quốc thường được xem là một thị trường thiếu minh bạch và kín tiếng càng khiến câu chuyện trở nên khó hiểu hơn. Có phải chính quyền đang âm thầm tung dầu từ các kho dự trữ ngầm dưới lòng đất? Hay các nhà máy hóa chất bí mật đang hoạt động hết công suất?

Một cái nhìn kỹ hơn vào khối lượng lớn dữ liệu chính thức hiện có cho thấy lời giải thích thực tế hơn nhiều.

Thông tin công khai cùng những dấu hiệu cho thấy nhu cầu dầu đã đạt đỉnh, điều mà các nhà phân tích nhắc đến suốt nhiều năm qua, có thể lý giải gần như toàn bộ mức sụt giảm gần 5 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 5.

Xe điện

Không ai còn xa lạ gì với việc thị trường ô tô và xe tải Trung Quốc đang chuyển sang sử dụng pin điện.

Doanh số xe sử dụng động cơ đốt trong trong 12 tháng qua đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2010. Hơn 60% số ô tô bán ra trong tháng 5 là xe có thể cắm sạc.

Công ty tư vấn Rhodium ước tính năm ngoái rằng xu hướng này sẽ thay thế khoảng 670.000 thùng dầu mỗi ngày trong giai đoạn kéo dài đến hết tháng 5 năm nay.

Các con số thực tế dường như còn cao hơn.

Các nhà kinh tế học thường cho rằng người lái xe ít phản ứng với biến động giá dầu, nhưng giả định đó được xây dựng trước khi xe điện bùng nổ.

Nếu sở hữu một chiếc xe hybrid sạc điện hoặc đồng thời có xe điện và xe chạy xăng, người dùng có thể chuyển đổi ngay khi giá nhiên liệu tăng quá cao.

Đội ngũ taxi điện giá rẻ khổng lồ của Trung Quốc cũng mang đến một lựa chọn hấp dẫn.

Dữ liệu sạc điện cho thấy sự thay đổi diễn ra rất nhanh.

Lượng điện tiêu thụ tại các trạm sạc công cộng trong tháng 4 tăng 17% so với tháng trước, đạt 10,38 terawatt giờ, tương đương mức tiêu thụ điện của Hà Lan.

Nếu cộng thêm phần lớn lượng điện sạc tại nhà, mức tăng so với cùng kỳ năm trước có thể đạt khoảng 8 terawatt giờ, tương đương khoảng 800.000 thùng dầu mỗi ngày.

Những dữ liệu khác cũng củng cố kết luận này.

Sản lượng xăng và dầu diesel trong tháng 4 giảm khoảng 790.000 thùng mỗi ngày so với mức trung bình của ba năm trước, gần như trùng khớp với tính toán từ dữ liệu sạc điện.

Chỉ một từ: Nhựa

Tiếp theo là ngành hóa chất.

Như chúng tôi từng đề cập, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã chuyển mạnh sang sản xuất các loại polymer như polyethylene trong những năm gần đây nhằm ứng phó với triển vọng nhu cầu nhiên liệu giao thông suy giảm.

Xu hướng này đã khiến thị trường toàn cầu tràn ngập sản phẩm hóa dầu và đe dọa khả năng tồn tại của nhiều nhà máy từ Thái Lan đến châu Âu.

Sau đó, vào tháng 3, việc eo biển Hormuz đóng cửa đã làm gián đoạn nguồn cung naphtha, nguyên liệu chính để sản xuất nhựa.

Giá naphtha tại Nhật Bản tăng gấp đôi, dẫn tới tình trạng thiếu túi nhựa và buộc các nhà sản xuất bánh phồng tôm phải chuyển sang bao bì đơn sắc để tiết kiệm nguyên liệu.

Có thời điểm, các nhà máy hóa chất tại châu Á chịu khoản lỗ hơn 500 USD cho mỗi tấn nguyên liệu nhựa được sản xuất.

Nhu cầu giảm là điều khó tránh khỏi.

Sản lượng nhựa nguyên sinh tại Trung Quốc trong tháng 4 giảm với tốc độ nhanh nhất từng được ghi nhận, mất 1,6 triệu tấn chỉ trong một tháng.

Quy đổi sang dầu mỏ, con số này tương đương khoảng 700.000 thùng mỗi ngày.

Bản chất của ngành hóa chất Trung Quốc cũng đang thay đổi.

Ethane, sản phẩm khí phụ thu được từ cuộc cách mạng dầu đá phiến tại Mỹ, gần đây đã trở thành một trong những mặt hàng giao dịch nhiều nhất giữa hai nước.

Một thùng ethane có thể sản xuất lượng polyethylene gấp ba lần so với một thùng naphtha.

Vì vậy, thương mại ethane tăng mạnh tạo ra tác động rất lớn.

Riêng mức tăng xuất khẩu ethane từ Mỹ sang Trung Quốc trong tháng 3 có thể đã làm giảm thêm khoảng 330.000 thùng nhu cầu dầu mỗi ngày.

Thương mại và tồn kho

Một trong những lập luận thường được dùng để bác bỏ quan điểm cho rằng nhu cầu dầu của Trung Quốc đã đạt đỉnh là việc nước này vẫn tiêu thụ thêm dầu trong năm 2025.

Theo Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), nhu cầu dầu của Trung Quốc tăng khoảng 210.000 thùng mỗi ngày.

Con số đó tương đương toàn bộ mức tăng nhu cầu của Châu Phi hoặc gần gấp đôi tổng mức tăng của toàn bộ các nền kinh tế phát triển cộng lại.

Tuy nhiên, phần lớn lượng dầu này chỉ được đưa vào các kho dự trữ chiến lược khổng lồ.

Trong suốt năm 2024 và 2025, lượng dầu Trung Quốc khai thác hoặc nhập khẩu cao hơn khoảng 1,4 triệu thùng mỗi ngày so với nhu cầu thực tế của các nhà máy lọc dầu.

Một phần chênh lệch có thể đến từ sai số thống kê. Dù vậy, ngay cả Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cũng ước tính mức dư thừa khoảng 1,1 triệu thùng mỗi ngày.

Tháng 5 đánh dấu bước ngoặt đầu tiên sau nhiều năm.

Các nhà máy lọc dầu hoạt động với công suất cao hơn nguồn cung khoảng 500.000 thùng mỗi ngày.

Điều đó đồng nghĩa mức thay đổi từ tích trữ sang xuất kho có thể lên tới 1,9 triệu thùng mỗi ngày.

Thương mại cũng góp phần vào xu hướng này.

Năm ngoái, Trung Quốc xuất khẩu khoảng 1,2 triệu thùng mỗi ngày các sản phẩm lọc dầu như xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không.

Tuy nhiên, các biện pháp hạn chế do chính phủ áp đặt kể từ khi xung đột bùng phát đã khiến con số này giảm mạnh.

Xuất khẩu xăng trong tháng 4 xuống mức thấp nhất từng ghi nhận. Yếu tố này giải thích thêm khoảng 385.000 thùng mỗi ngày trong mức suy giảm nhu cầu dầu.

Dấu chấm hết cho tình trạng dư cung

Cộng tất cả các yếu tố trên, cùng với dữ liệu chính thức về sản lượng nhiên liệu hàng không và nhựa đường, mức giảm nhu cầu đạt khoảng 4,6 triệu thùng mỗi ngày.

Con số này gần như trùng khớp với mức giảm 4,7 triệu thùng mỗi ngày của lượng dầu nhập khẩu trong tháng trước.

Mọi thứ khớp với nhau đến mức gần như quá hoàn hảo.

Việc tính toán dòng chảy dầu mỏ hiếm khi giải thích được mọi chi tiết. Một số số liệu có thể bị tính trùng lặp.

Vì vậy, các con số trên nên được xem là ước tính gần đúng thay vì phép kiểm đếm chính xác từng phân tử hydrocarbon.

Dẫu vậy, nếu tin vào quan điểm của OPEC và Exxon Mobil rằng Trung Quốc sẽ tiếp tục tiêu thụ ngày càng nhiều dầu cho tới thập niên 2030 và xa hơn nữa, sẽ rất khó giải thích vì sao nước này có thể bình thản ứng phó với việc eo biển Hormuz đóng cửa.

Ngược lại, nếu lắng nghe dự báo từ các tập đoàn dầu khí nhà nước Trung Quốc về việc nhu cầu dầu sắp đạt đỉnh, bạn đã có sự chuẩn bị từ trước.

Không cần viện dẫn bất kỳ yếu tố bí mật nào trong nền kinh tế Trung Quốc để giải thích những gì đã diễn ra trong vài tháng qua.

Nhu cầu dầu của Trung Quốc đã đạt đỉnh.

Những tháng xung đột vừa qua đã mang đến cái nhìn đầu tiên về cách xu hướng suy giảm đó sẽ diễn ra trong những năm tới.