Thị trường năng lượng Đông Nam Á đang bước vào một giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng, khi những gián đoạn tại Trung Đông buộc các quốc gia trong khu vực phải sắp xếp lại chuỗi cung ứng và ưu tiên ngân sách.

Thái Lan

Đối với các quốc gia nhập khẩu ròng, việc các tuyến cung ứng truyền thống bị gián đoạn đã buộc các nước phải nhanh chóng chuyển sang nguồn cung dầu xa hơn, kéo theo chi phí mua hàng và vận chuyển đều tăng.

Thái Lan cho thấy rõ quy mô của sự thay đổi này. Theo dữ liệu từ Kpler, lượng dầu nhập khẩu từ UAE đã giảm hơn một nửa từ tháng 2 đến tháng 4. Từ vị thế là nhà cung cấp chủ chốt, sản lượng hiện chỉ còn khoảng 160.000 thùng mỗi ngày.

Sự sụt giảm này phản ánh quá trình tái cân bằng bắt buộc, trong bối cảnh nhu cầu trong nước tăng cùng đà phục hồi của du lịch và ngành ô tô. Giới chức Thái Lan đã đẩy mạnh việc đa dạng hóa nguồn cung. Nhập khẩu từ Brunei tăng lên mức cao nhất sáu năm, đạt 71.000 thùng mỗi ngày trong tháng 4, đồng thời mở rộng sang Guyana và Argentina.

“Thái Lan cũng đã liên hệ với Brazil, Nigeria và Kazakhstan, cùng nhiều quốc gia khác. Đó là những nỗ lực tìm kiếm nguồn dầu mới nhằm giảm tác động từ xung đột tại Trung Đông, vốn gây biến động giá dầu toàn cầu và làm gián đoạn vận chuyển,” Ngoại trưởng Sihasak Phuangketkeow cho biết.

Việt Nam

Việt Nam đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng hơn do phụ thuộc lớn vào một nhà cung cấp duy nhất. Năm ngoái, Kuwait chiếm khoảng 80% lượng dầu thô nhập khẩu, nhưng dòng chảy này gần như đã dừng lại. Theo Kpler, tổng lượng nhập khẩu giảm từ 375.000 thùng mỗi ngày vào tháng 2 xuống còn 159.000 thùng vào tháng 4. Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn vẫn duy trì hoạt động bằng cách chuyển sang nhập dầu từ Mỹ, Angola và Bờ Biển Ngà, dù chi phí logistics cao hơn.

Sự thay đổi này đang dần được phản ánh vào giá cả trong nước. Chi phí vận tải trong tháng 3 tăng 10,8% so với cùng kỳ, góp phần đẩy lạm phát chung lên 4,65%, mức cao nhất kể từ tháng 1 năm 2023 và vượt mục tiêu 4,5% của Quốc hội, theo cục Thống kê. Các nhà phân tích tại MB Securities cho biết giá xăng RON 95 trong nước vào đầu tháng 3 cao hơn khoảng 31% so với tháng 1, qua đó làm tăng chi phí logistics trên diện rộng.

Việc Nghi Sơn chuyển sang sử dụng các loại dầu nhẹ hơn giúp duy trì sản lượng, nhưng đồng thời cũng làm tăng chi phí đầu vào do không còn các hợp đồng dài hạn với giá ưu đãi từ Kuwait. Điều này làm gia tăng nguy cơ chi phí bị chuyển sang khu vực sản xuất, qua đó có thể gây sức ép lên các ngành xuất khẩu như điện tử.

Malaysia

Thách thức của Malaysia nằm ở việc kiểm soát gánh nặng ngân sách để giữ giá nhiên liệu ở mức hợp lý hơn là vấn đề nguồn cung. Vị thế đối ngoại vững chắc, bao gồm thặng dư thương mại 63,2 tỉ ringgit (khoảng 16 tỉ USD) trong quý I nhờ nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử liên quan đến AI, đã tạo ra một vùng đệm nhất định.

Tuy nhiên, vùng đệm này đang dần thu hẹp khi chi phí trợ giá tăng vọt. Chi tiêu hàng tháng đã tăng lên khoảng 1,2 tỉ USD so với khoảng 170 triệu USD trước khủng hoảng, và cao hơn nhiều so với giả định trong ngân sách năm 2026 vốn dựa trên mức giá dầu 60 đến 65 USD mỗi thùng. Khi dầu Brent giao dịch trên 90 USD sau khi từng vọt lên 119 USD vào đầu tháng 3, các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc giữa mục tiêu củng cố tài khóa và kiểm soát lạm phát.

Chính phủ đang chuyển từ trợ giá đại trà sang cách tiếp cận có mục tiêu hơn. Theo chương trình BUDI95, giá bán lẻ nhiên liệu được giữ ở mức 1,99 ringgit mỗi lít đối với phần lớn hộ gia đình, trong khi hạn mức trợ giá được thu hẹp và các nhóm thu nhập cao dần bị loại khỏi diện hỗ trợ. Chiến lược này nhằm giảm áp lực ngân sách nhưng vẫn bảo vệ người tiêu dùng có thu nhập thấp và trung bình.

Indonesia

Trong khi đó, Indonesia chọn cách can thiệp mạnh hơn và cam kết giữ nguyên giá nhiên liệu được trợ giá đến hết năm 2026 nhằm hạn chế nguy cơ bất ổn xã hội.

“Theo chỉ đạo của Tổng thống, giá nhiên liệu được trợ giá sẽ không tăng cho đến hết năm,” Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia Bahlil Lahadalia cho biết.

Chi phí ngân sách sẽ phụ thuộc vào diễn biến của giá dầu thô Indonesia. Khi giá dầu vượt 100 USD mỗi thùng, so với giả định 70 USD trong ngân sách nhà nước, áp lực trợ giá tăng mạnh. Các nhà phân tích ước tính phần chênh lệch có thể nới rộng thêm khoảng 14,5 tỉ USD.

Chính phủ đang trông cậy vào nguồn thu bất thường từ các mặt hàng như nickel và than đá để bù đắp chi phí nhập khẩu gia tăng. Cách làm này giúp giữ giá nhiên liệu trong nước ở mức thấp so với khu vực. Tuy nhiên, nó lại gia tăng áp lực lên dòng tiền của tập đoàn năng lượng nhà nước Pertamina, khi doanh nghiệp phải đẩy mạnh nhập khẩu.

Các khoản bù đắp từ ngân sách cho Pertamina, nhằm hoàn trả phần lỗ do giá bán bị khống chế, trước đây có lúc lên tới khoảng 17,3 tỉ USD. Điều này cho thấy quy mô đáng kể của gánh nặng tài khóa.