Việt Nam đang leo hạng về mức độ kết nối toàn cầu đúng lúc căng thẳng địa kinh tế buộc các chuỗi cung ứng phải tái định hình, nhưng thương mại ngày càng tập trung hơn vào vài đối tác lớn, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc. Trong khi DHL và các doanh nghiệp toàn cầu đổ thêm nguồn lực vào Việt Nam, các chuyên gia cảnh báo quốc gia này vừa hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển, vừa đối mặt rủi ro nếu không kịp đa dạng hóa quan hệ thương mại.

“Tôi hiện quản lý 38 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương, và Việt Nam nằm trong tốp 14 quốc gia nhận được phần lớn sự tập trung của chúng tôi,” CEO của DHL Express khu vực châu Á - Thái Bình Dương Ken Lee trả lời Bloomberg Businessweek Vietnam trong sự kiện ra mắt báo cáo Kết nối toàn cầu 2026 của DHL tại Hà Nội ngày 10.3. 

Phát biểu của ông Ken Lee phản ánh vị thế ngày càng nổi bật của Việt Nam trong mạng lưới thương mại và logistics toàn cầu, dù quốc gia này mới tham gia cuộc chơi sau nhiều thị trường châu Á khác. Theo báo cáo Kết nối toàn cầu 2026 của DHL, Việt Nam đã vươn lên hạng 36/180 quốc gia và nằm trong nhóm 10 nền kinh tế tăng điểm mạnh nhất về mức độ kết nối kể từ năm 2001.

Gia tăng kết nối với toàn cầu 

Báo cáo Kết nối toàn cầu 2026 cũng đánh giá Việt Nam là một trong 10 quốc gia tăng điểm nhiều nhất về chỉ số kết nối toàn cầu từ 2001. Việt Nam xếp sau một số đất nước, vùng lãnh thổ trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương như Singapore, Malaysia, Thái Lan hay Hong Kong.

Thứ hạng về chỉ số kết nối toàn cầu, như ông Ken Lee phân tích không phản ánh được toàn bộ bức tranh. Ông dẫn ví dụ, DHL đã gia nhập thị trường châu Á từ năm 1971 - 1972, và đến năm 1988 mới bắt đầu đặt văn phòng tại Việt Nam, điều này có nghĩa Việt Nam “đi sau” các quốc gia khác khoảng 10-12 năm.

Ông Steven Altman, giám đốc Sáng kiến DHL về Toàn cầu hoá tại trung tâm Quản lý Tương lai của đại học New York Stern, đồng tác giả báo cáo nhận xét Việt Nam đang “làm rất tốt” và còn nhiều dư địa để mở rộng kết nối khi nhìn vào các trụ cột cấu thành nên chỉ số kết nối toàn cầu. 

Về chiều sâu lẫn chiều rộng của hoạt động thương mại, Việt Nam xếp hạng 37/180 và 43/180,  “thuộc nhóm dẫn đầu” theo lời ông Altman. Tương tự, về dòng vốn, quốc gia cũng nhận nhiều vốn hơn là đầu tư ra nước ngoài, thể hiện mức độ hấp dẫn của Việt Nam. 

Người điều hành hoạt động kinh doanh của DHL Express tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương Ken Lee nhận xét, với sự tăng trưởng mà ông đang quan sát được ở Việt Nam, sẽ “không có gì ngạc nhiên khi Việt Nam tiếp tục thăng hạng trong bảng xếp hạng.” 

Hưởng lợi từ căng thẳng địa kinh tế

Đông Nam Á nói chung, và riêng khu vực Nam Á, theo ông Ken Lee là những “người hưởng lợi” từ căng thẳng địa kinh tế, và điều này sẽ thúc đẩy tăng trưởng thương mại của các quốc gia ở khu vực này, trong đó có Việt Nam. 

Khi các nhà xuất khẩu từ Trung Quốc tìm địa điểm thay thế để sản xuất và lắp ráp các công đoạn trong thành phẩm cuối cùng, cũng như các nhà cung ứng và doanh nghiệp tìm nguồn nguyên vật liệu ngoài Trung Quốc, Việt Nam là một trong những cái tên được hưởng lợi nhờ lợi thế về chi phí nhân công và vị trí địa lý gần Trung Quốc. “Họ không chỉ tìm một địa điểm thay thế, họ đang đầu tư vào hoạt động sản xuất tại Việt Nam.”

Trả lời Bloomberg Businessweek Vietnam, tác giả báo cáo Kết nối toàn cầu 2026 Steven Altman nhận định Việt Nam đang hưởng lợi từ sự suy yếu trong mối liên kết trực tiếp giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, khi nhiều doanh nghiệp điều chỉnh chuỗi cung ứng và mở rộng sản xuất sang các quốc gia khác.

Xu hướng này giúp Việt Nam gia tăng vai trò trong thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo các dự báo được tổng hợp vào tháng 1/2025, Việt Nam có thể ghi nhận mức tăng tuyệt đối lớn thứ tư thế giới về thương mại hàng hóa trong giai đoạn 2026 –2030, sau Trung Quốc, Ấn Độ và Hoa Kỳ, theo ông Altman. 

Rủi ro gia tăng cùng tiềm năng

Sự gia tăng trong hoạt động thương mại với Hoa Kỳ và Trung Quốc, trong khi giảm dần giao thương với các quốc gia khác ngoại trừ 5 đối tác hàng đầu thể hiện Việt Nam đang phụ thuộc vào một số đối tác chính, và giảm dần mức độ đa dạng hoá thị trường. Điều này, theo ông Altman, tiềm ẩn các rủi ro.  

Tỉ trọng hàng hoá xuất khẩu sang Hoa Kỳ và tỉ trọng hàng hoá nhập khẩu từ Trung Quốc của Việt Nam đang gia tăng liên tục. Tỉ trọng hàng hoá xuất khẩu sang Hoa Kỳ ở năm 2015 là khoảng 21% và dự báo sẽ tăng lên tới 34% vào năm 2025, theo tính toán của nhóm tác giả. Tương tự, đóng góp của nhập khẩu từ Trung Quốc từ mức 30% ở năm 2015 có thể tăng thêm 13%, đạt 43% vào năm 2025. 

Ngược lại, tỉ trọng hàng hoá xuất và nhập khẩu giữa Việt Nam với các đối tác thương mại khác, ngoại trừ nhóm 5 đối tác thương mại lớn nhất đang giảm dần.

Ở năm 2011, khoảng 45% thương mại của Việt Nam là với các đối tác ngoại trừ 5 đối tác hàng đầu, đồng nghĩa 5 đối tác hàng đầu đóng góp khoảng 55% tổng kim ngạch xuất và nhập khẩu.

Tới năm 2025, theo dự báo, hàng nhập khẩu vào Việt Nam giảm xuống còn khoảng 25%, đồng nghĩa 75% còn lại tới từ 5 đối tác hàng đầu. Tương tự, 5 bạn hàng chiến lược đóng góp khoảng 65% vào tổng giá trị xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam. 

Thương mại của Việt Nam đã trở nên tập trung hơn. Ông Steven phân tích, một mặt, quốc gia sẽ được hưởng lợi khi chuyên môn hoá trong thương mại, nhưng điều này chỉ đúng khi thế giới không có những biến động địa chính trị.

Tuy nhiên, khi hai quốc gia then chốt đang có mối quan hệ căng thẳng, Việt Nam sẽ gặp tác động bất lợi do "mức độ đa dạng hoá của Việt Nam đang giảm dần,” theo ông Altman. Rủi ro lớn nhất là sự bất định trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ, đặc biệt liên quan đến cách xử lý hàm lượng Trung Quốc trong hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam.

Đa dạng hoá đối tác thương mại, vì vậy là hướng đi thận trọng và cần thiết đối với Việt Nam trong giai đoạn tới, theo ông Altman. Việt Nam có lợi thế lớn là mạng lưới hiệp định thương mại tự do thuộc loại rộng nhất thế giới, tạo nền tảng chính sách thuận lợi để mở rộng và đa dạng hóa quan hệ thương mại quốc tế.

“Việt Nam sẽ phải tự cân nhắc các lợi ích trong ngắn - trung lẫn dài hạn. Thương mại tăng trưởng là điều tốt, nhưng đương nhiên chúng ta cũng không muốn phụ thuộc vào chỉ một hay một vài thị trường nhất định,” ông Ken Lee đúc kết.