Việt Nam đang được Canberra xác định là một trong những đối tác quan trọng trong mạng lưới các nước tầm trung tại Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương, khi các quốc gia trong khu vực tìm cách tăng năng lực tự bảo vệ trước sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc.

Andrew Shearer, tân đại sứ Úc tại Nhật Bản, cho rằng Úc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Philippines và Việt Nam có thể hợp tác chặt hơn trong các lĩnh vực như an ninh hàng hải, chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu và năng lực quốc phòng.

Đề xuất này đáng chú ý với Việt Nam bởi Biển Đông nằm ngay trung tâm của những lợi ích an ninh mà mạng lưới này hướng tới. Việt Nam và Philippines đều có tranh chấp với Trung Quốc về các yêu sách trên Biển Đông, trong khi các tuyến hàng hải đi qua khu vực có vai trò đặc biệt quan trọng với thương mại và kinh tế Việt Nam.

"Chúng tôi muốn thấy một khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương nơi không có quốc gia nào thống trị và cũng không quốc gia nào bị thống trị", ông Shearer nói với Nikkei.

Trong danh sách các đối tác được Canberra nhắc tới, Việt Nam được đặt cùng Ấn Độ, Hàn Quốc và Philippines vào nhóm những "mắt xích then chốt" của mạng lưới đang hình thành. Cách tiếp cận này cho thấy vai trò của Việt Nam trong các cấu trúc hợp tác khu vực đang được nhìn nhận rộng hơn phạm vi quan hệ song phương.

Với Việt Nam, lợi ích dễ thấy nhất nằm ở an ninh hàng hải. Biển Đông vừa là không gian kinh tế quan trọng, vừa là tuyến vận chuyển hàng hóa thiết yếu đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Bất kỳ biến động lớn nào tại khu vực này đều có thể tác động trực tiếp tới chi phí vận tải, chuỗi cung ứng và hoạt động thương mại của Việt Nam.

Chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu cũng là một lĩnh vực được Canberra đặc biệt quan tâm. Khi các nền kinh tế đẩy mạnh sản xuất pin, xe điện, thiết bị điện tử và công nghệ quốc phòng, việc bảo đảm nguồn cung nguyên liệu đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược kinh tế và an ninh của nhiều nước.

Đây cũng là lĩnh vực Việt Nam có thể đóng vai trò đáng chú ý nhờ nguồn tài nguyên khoáng sản và vị trí trong chuỗi sản xuất châu Á. Hợp tác với Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ có thể mở rộng thêm các lựa chọn về nguồn cung, công nghệ chế biến và thị trường.

Đề xuất của Canberra xuất hiện trong lúc các nước trong khu vực chuẩn bị cho khả năng Mỹ giảm bớt một phần gánh nặng an ninh. Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần yêu cầu đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng và chia sẻ nhiều hơn chi phí duy trì an ninh.

Ông Shearer cho rằng các đồng minh và đối tác của Mỹ cần chủ động nâng cao năng lực của chính mình. Một mạng lưới gồm các nước tầm trung có thể giúp từng quốc gia tăng sức mạnh, đồng thời tạo thêm năng lực cho hệ thống hợp tác do Mỹ dẫn dắt.

Điểm đáng chú ý là Canberra không đề xuất xây dựng một cấu trúc nhằm thay thế Mỹ. Nhóm hợp tác nhỏ hơn được xem là cách bổ sung cho các liên minh hiện có, giúp các nước trong khu vực chủ động hơn trước những thay đổi về cán cân sức mạnh.

Úc và Nhật Bản đã đi khá xa trên con đường này. Hai nước đang triển khai các thỏa thuận cho phép lực lượng quân sự hoạt động thuận lợi hơn tại lãnh thổ của nhau và tăng cường hỗ trợ hậu cần. Canberra cũng lựa chọn tàu khu trục lớp Mogami của Nhật Bản để nâng cấp hạm đội.

Ấn Độ tiếp tục giữ vị trí quan trọng thông qua Bộ Tứ cùng Mỹ, Nhật Bản và Úc. New Delhi cũng đang mở rộng hợp tác với Đông Nam Á và các quốc đảo Thái Bình Dương.

Hàn Quốc là một mắt xích khác đang được chú ý. Tokyo và Seoul từng có nhiều bất đồng lịch sử, nhưng hai nước đang thúc đẩy hợp tác an ninh chặt chẽ hơn. Theo ông Shearer, Hàn Quốc là một đối tác quan trọng có cùng lợi ích với các nước trong mạng lưới này.

Philippines cũng đang tăng tốc hợp tác quốc phòng với Nhật Bản. Tokyo đã cung cấp tàu tuần tra cho Manila và hỗ trợ nước này tăng năng lực hoạt động trên biển.

Những diễn biến gần đây ở Biển Đông càng khiến vấn đề này trở nên cấp thiết. Trung Quốc đã tổ chức tập trận hải quân và không quân gần bãi cạn Scarborough hồi đầu tháng 8. Trước đó, Philippines cho biết một quân nhân nước này bị va chạm với nhân viên Cảnh sát Biển Trung Quốc trong một vụ đối đầu gần bãi Cỏ Mây.

Úc cũng có lý do riêng để lo ngại về hoạt động quân sự ngày càng mở rộng của Trung Quốc. Năm ngoái, hải quân Trung Quốc tổ chức tập trận bắn đạn thật tại biển Tasman, giữa Úc và New Zealand. Các động thái này thúc đẩy Canberra tìm kiếm thêm đối tác có khả năng phối hợp trong khu vực.

Với Việt Nam, mạng lưới mà Úc đề xuất có thể tạo thêm một kênh hợp tác bên cạnh các cơ chế hiện có như ASEAN và quan hệ đối tác với từng quốc gia. Điểm đáng chú ý nằm ở cách các nước tầm trung cùng chia sẻ lợi ích cụ thể, từ bảo đảm tuyến hàng hải đến bảo vệ chuỗi cung ứng.

Trong cấu trúc đang thay đổi của Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương, Việt Nam ngày càng khó đứng ngoài những cuộc thảo luận về an ninh và kinh tế khu vực. Vị trí trên Biển Đông, quy mô thương mại lớn và vai trò ngày càng tăng trong chuỗi cung ứng khiến Việt Nam trở thành một đối tác mà các nước như Úc, Nhật Bản, Ấn Độ và Hàn Quốc đều có lý do để tăng cường kết nối.