Trong báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu thường niên công bố ngày 18.6, MSCI cho biết các nhà đầu tư tổ chức quốc tế tại Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với những nút thắt hệ thống, ngay cả khi cơ quan quản lý đã nỗ lực thực thi hàng loạt cải cách trước thềm kỳ phân loại thị trường định kỳ diễn ra vào ngày 24.6 tới.

Việt Nam đặt mục tiêu đưa thị trường chứng khoán đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường mới nổi của MSCI trước năm 2030. Tuy nhiên, giới phân tích tại các định chế tài chính lớn cho rằng, mốc thời gian MSCI đưa Việt Nam vào danh sách xem xét nâng hạng sớm nhất phải dịch chuyển về giai đoạn 2028–2029, tùy thuộc hoàn toàn vào tiến độ nghiệm thu hạ tầng kỹ thuật thực tế. 

Tháng tư năm nay, FTSE chính thức nâng hạng Việt Nam thành thị trường mới nổi thứ cấp. Ước tính, có bốn đợt giải ngân đổ vào thị trường, với quy mô lên tới 1,5 tỉ USD.

Trong phần thị trường cận biên, Việt Nam được MSCI nhắc đến như một điểm sáng về nỗ lực cải cách cấu trúc. Tổ chức tính toán chỉ số này ghi nhận việc Việt Nam vận hành thành công mô hình môi giới toàn cầu, cho phép khối ngoại tiếp cận cổ phiếu thông qua các định chế quốc tế thay vì bắt buộc mở tài khoản trực tiếp tại các công ty chứng khoán trong nước như trước đây. Thay đổi này được đánh giá cao nhờ khả năng đơn giản hóa quy trình, tạo thuận tiện trong vận hành của các quỹ quản lý vốn quy mô lớn.

Báo cáo cũng dành điểm cộng cho lộ trình bắt buộc công bố thông tin bằng tiếng Anh giai đoạn 2025–2028 nhằm xóa bỏ khoảng trống thông tin. Về khung pháp lý sở hữu, các quy định mới siết chặt việc doanh nghiệp tự ý hạ trần sở hữu ngoại thấp hơn luật định, đồng thời buộc các công ty đại chúng phải công khai rõ tỉ lệ sở hữu tối đa dành cho khối ngoại trước tháng 9.2026, giúp các nhà quản lý quỹ theo dõi thị trường một cách tốt hơn.

Ở chiều ngược lại, MSCI đưa ra một loạt điều kiện tiếp cận then chốt mà Việt Nam chưa đáp ứng được theo chuẩn thị trường mới nổi, đứng đầu là bức tường giới hạn sở hữu nước ngoài. Báo cáo chỉ ra rằng tỷ trọng cổ phiếu chịu giới hạn này tại Việt Nam vẫn vượt ngưỡng 10% toàn thị trường, với tình trạng kịch trần sở hữu nước ngoài diễn ra phổ biến tại các mã vốn hóa lớn dẫn dắt. Hiện tại, hơn 1% trọng số của chỉ số đại diện cho Việt Nam trong hệ thống MSCI đang bị ảnh hưởng trực tiếp bởi tình trạng thắt chặt tính khả thi trong đầu tư.

Điểm nghẽn thứ hai nằm ở thị trường ngoại hối, tiêu chí tiếp tục bị MSCI gắn nhãn cần cải thiện. Tổ chức này lập luận rằng việc thiếu vắng một thị trường giao dịch đồng Việt Nam hải ngoại, kết hợp với quy định bắt buộc mọi giao dịch ngoại tệ phải gắn liền với giao dịch chứng khoán, khiến nhà đầu tư quốc tế không thể tách biệt quyết định phân bổ tài sản với hoạt động phòng ngừa rủi ro tỉ giá độc lập.

Cuối cùng, cơ chế thanh toán và thấu chi vẫn chưa đạt chuẩn mực quốc tế khi hệ thống hiện tại chưa cho phép thấu chi đối với khối ngoại và vẫn duy trì yêu cầu phải chuẩn bị sẵn tiền hoặc chứng khoán trước giờ khớp lệnh. Dù cơ quan quản lý đã đưa ra giải pháp tạm thời để giảm bớt áp lực ký quỹ trước thông qua cơ chế không đòi hỏi nộp đủ tiền mặt, MSCI khẳng định họ cần nhìn thấy sự vận hành đầy đủ và toàn diện của tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) theo mô hình Đối tác bù trừ trung tâm, dự kiến vào đầu năm 2027, để có cơ sở nâng cấp đánh giá cho tiêu chí này. Ngoài ra, quy trình xử lý các giao dịch ngoài sàn và chuyển giao hiện vật kéo dài nhiều ngày tại cơ quan lưu ký cũng làm giảm tính linh hoạt của dòng vốn.

Quyết định phân loại thị trường sắp tới của MSCI được coi là một bài kiểm tra thực tế cho cả cơ quan quản lý lẫn giới đầu tư. Việc FTSE nâng hạng có thể kích hoạt dòng vốn ngắn hạn từ các quỹ chỉ số thụ động, nhưng để thu hút dòng vốn chủ động quy mô lớn theo hệ thống MSCI, Việt Nam sẽ cần những cải cách cấu trúc sâu rộng và thực chất hơn.