Ngay từ đầu nhiệm kỳ thứ hai, tổng thống Mỹ Donald Trump đã làm rõ rằng ông sẽ đặt thuế quan làm trọng tâm trong chính sách kinh tế của Mỹ. Khi tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế nhập khẩu diện rộng mà ông áp đặt dựa trên quyền hạn trong tình trạng khẩn cấp, ông đã sử dụng Mục 122 của đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế 10% lên hàng hóa nhập khẩu. Tuy nhiên, các khoản thuế này có thời hạn, và biện pháp của ông Trump sẽ hết hiệu lực vào ngày 24.7.

Khi thời hạn đến gần, chính quyền Trump cho biết họ dự định sử dụng Mục 301 của cùng đạo luật trên để thay thế các mức thuế đó bằng các biện pháp lâu dài hơn và có giá trị tương đương, dựa trên các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức. Hàng hóa nhập khẩu từ Brazil đã bị nhắm mục tiêu riêng cho mức thuế Mục 301 lên tới 25%, dù nhiều hàng tiêu dùng như cà phê và thịt bò được miễn trừ. Chính quyền Mỹ cũng đang đặt nền móng cho các khoản thuế Mục 301 bổ sung có thể diễn ra thông qua cuộc điều tra về mối quan ngại rằng 16 đối tác thương mại lớn đang duy trì năng lực sản xuất dư thừa. Đồng thời, chính quyền kế hoạch mở rộng các mức thuế theo ngành, được áp đặt lên các nhóm sản phẩm cụ thể.

Mức thuế dự kiến liên quan đến lao động bị cưỡng bức là bao nhiêu?

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đang đề xuất áp mức thuế 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 quốc gia chiếm hầu hết toàn bộ kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, cáo buộc các quốc gia này không thực thi lệnh cấm đối với hàng hóa nước ngoài sản xuất bằng lao động bị cưỡng bức, từ đó hưởng lợi thế cạnh tranh không bình đẳng. Mục 301 cho phép USTR, dưới sự chỉ đạo của tổng thống, áp thuế đáp trả các biện pháp thương mại của quốc gia khác bị coi là phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ hoặc vi phạm quyền của Mỹ theo các hiệp định thương mại quốc tế.

Sau khi tiến hành cuộc điều tra theo yêu cầu của Mục 301, USTR đã công bố báo cáo vào ngày 2.6. Báo cáo không nhằm kết luận liệu các quốc gia cụ thể có thực sự nhập khẩu hàng hóa làm từ lao động bị cưỡng bức hay không, cũng như không xem xét liệu các sản phẩm có đang được sản xuất tại các quốc gia đó bằng lao động bị cưỡng bức hay không. Thay vào đó, USTR đánh giá liệu một quốc gia có lệnh cấm chính thức đối với hàng hóa nhập khẩu sử dụng lao động bị cưỡng bức và liệu quốc gia đó có đang thực thi lệnh cấm hoặc tìm cách ngăn chặn các khoản nhập khẩu như vậy hay không.

Theo kế hoạch của USTR, mức thuế đối với hàng nhập khẩu sẽ phụ thuộc vào nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm việc quốc gia xuất xứ đã đạt được thỏa thuận thương mại với chính quyền Trump hay chưa. Ngoài ra còn có một cơ chế đặc biệt nhằm "cho phép một khối lượng nhất định quần áo và dệt may nhập khẩu từ một số nền kinh tế" được vào Mỹ với mức thuế ưu đãi hơn.

Lập luận của Mỹ cho các mức thuế này là gì?

USTR tranh luận rằng việc một quốc gia không thực thi lệnh cấm lao động bị cưỡng bức sẽ "gây gánh nặng hoặc hạn chế thương mại của Mỹ khi khiến các nhà sản xuất Mỹ phải chịu sự cạnh tranh không bình đẳng từ hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức ở cả thị trường xuất khẩu lẫn thị trường nội địa Mỹ, đồng thời đẩy hàng hóa nước ngoài được sản xuất không có lao động cưỡng bức hoặc linh kiện lao động cưỡng bức từ thị trường nội địa của họ sang Mỹ và các thị trường khác."

""

USTR đánh giá liệu một quốc gia có lệnh cấm chính thức đối với hàng hóa nhập khẩu sử dụng lao động bị cưỡng bức và liệu quốc gia đó có đang thực thi lệnh cấm hoặc tìm cách ngăn chặn các khoản nhập khẩu như vậy hay không.

Ví dụ, cơ quan này lập luận rằng mặc dù Canada đã cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động bị cưỡng bức gần 6 năm trước, việc nước này dường như không công bố bất kỳ số liệu thống kê hay thông tin chính thức nào về việc thực thi đồng nghĩa với việc mức độ thực thi còn "ở mức thấp."

Báo cáo cũng cho rằng việc Mỹ sụt giảm thị phần xuất khẩu các mặt hàng như thuốc lá, gạo, thịt bò và bông sang các quốc gia có quan ngại hoặc bằng chứng về lao động bị cưỡng bức cho thấy "hàng hóa xuất khẩu của Mỹ có thể đã chịu tác động tiêu cực từ sự cạnh tranh của hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức" hoặc hàng hóa lao động cưỡng bức đã xâm nhập vào Mỹ và làm suy yếu các doanh nghiệp Mỹ.

Hàng loạt quốc gia bao gồm Ấn Độ và Canada đã phản đối cáo buộc của Mỹ về việc họ lỏng lẻo hoặc không thực thi các quy định đối với lao động bị bóc lột, đồng thời khẳng định không có cơ sở cho các mức thuế Mục 301 được đề xuất.

Lao động bị cưỡng bức được hiểu như thế nào?

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) định nghĩa đây là mọi công việc hoặc dịch vụ mà một người bị ép buộc phải làm dưới đe dọa của bất kỳ hình phạt nào và bản thân người đó không tự nguyện cống hiến.

Mỹ đã cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động bị cưỡng bức từ năm 1930. Nước này cũng nhắm vào hàng hóa từ các địa phương cụ thể. Một đạo luật năm 2021 cấm tất cả hàng nhập khẩu từ vùng Tân Cương của Trung Quốc dựa trên giả định rằng chúng được sản xuất bằng lao động bị cưỡng bức. Việc áp đặt lệnh cấm này, không giống như các khoản thuế mới đề xuất, dựa trên sự đánh giá về điều kiện lao động tại quốc gia đó.

Tác động của các mức thuế mới sẽ ra sao?

60 quốc gia bị điều tra chiếm tới 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ. Bà Maeva Cousin từ Bloomberg Economics cho biết các mức thuế mới, nếu được áp dụng sau khi thuế Mục 122 có thời hạn hết hiệu lực, sẽ chỉ làm tăng thuế suất thực tế của Mỹ thêm 0,5 điểm phần trăm so với mức 10,7% hiện tại.

Bloomberg Economics dự kiến mức thuế đối với hàng hóa từ Trung Quốc sẽ là 12,5%, còn thuế suất đối với hàng nhập khẩu từ Canada và Mexico, những nguồn cung lớn khác của Mỹ, sẽ là 10%. Tuy nhiên, theo kế hoạch của USTR, các mặt hàng tuân thủ Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) sẽ được miễn trừ. Ngoài ra cũng có những ngoại lệ quan trọng dành cho hàng điện tử.

Chính quyền đã đặt nền móng cho các mức thuế Mục 301 bổ sung như thế nào?

USTR đã khởi xướng một cuộc điều tra riêng biệt về việc liệu 15 quốc gia và liên minh châu Âu (EU) có "năng lực sản xuất và sản lượng dư thừa mang tính cấu trúc" trong các ngành chế tạo của họ hay không, tới mức gây ra gánh nặng "bất hợp lý hoặc phân biệt đối xử" đối với thương mại Mỹ. Các quốc gia, vùng lãnh thổ này bao gồm Trung Quốc, Bangladesh, Campuchia, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, Na Uy, Singapore, Hàn Quốc, Thụy Sĩ, Đài Loan, Thái Lan và Việt Nam. Kết quả của cuộc điều tra hiện chưa được công bố.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer phát biểu trong một cuộc phỏng vấn gần đây rằng vụ việc dư thừa năng lực sản xuất là "một dự án khá căng thẳng" và có thể mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành. "Tôi có hàng chục luật sư và nhà hoạch định chính sách đang làm việc về vấn đề này để rà soát kỹ lưỡng tất cả các thực hành đó," ông chia sẻ với Bloomberg Television vào giữa tháng 7. "Do đó, quy trình này tốn nhiều thời gian hơn so với cuộc điều tra về lao động cưỡng bức."

Mỹ đang mở rộng thuế quan theo ngành ra sao?

Bổ sung vào các mức thuế đã áp dụng đối với nhôm và sản phẩm dẫn xuất, ô tô và phụ tùng ô tô, đồng và gỗ xẻ, chính quyền đã công bố kế hoạch bắt đầu áp thuế lên tới 100% đối với một số sản phẩm dược phẩm kể từ ngày 31.7, mặc dù có những ngoại lệ đáng chú ý.

Các mức thuế này sẽ không áp dụng đối với sản phẩm của các công ty đã đạt được thỏa thuận với chính quyền Trump nhằm giảm giá một số loại thuốc tại Mỹ như hầu hết các hãng dược lớn nhất thế giới, bao gồm Merck và Eli Lilly đã thực hiện. Mức thuế cũng không áp dụng cho các loại thuốc có bằng sáng chế được sản xuất tại các quốc gia có hiệp định thương mại với Mỹ.

Điều này đồng nghĩa với việc các khoản thuế sẽ chủ yếu đánh vào các công ty dược phẩm nhỏ hơn và các nhà sản xuất nguyên liệu. Chuyên gia phân tích Spencer Perlman của Veda Partners ước tính rằng mức thuế tối đa 100% sẽ chỉ áp dụng cho lượng hàng hóa trị giá khoảng 12 tỉ USD mỗi năm. Tổng kim ngạch nhập khẩu dược phẩm của Mỹ đạt 274 tỉ USD vào năm 2025.

— Với sự hỗ trợ của Madison Muller